Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.45

तं जाग्रतम् अदम्भेन भ्रातुर् अर्थाय लक्ष्मणम् । गुहः संतापसंतप्तो राघवं वाक्यम् अब्रवीत्

taṃ jāgratam adambhena bhrātur arthāya lakṣmaṇam / guhaḥ saṃtāpasaṃtapto rāghavaṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थम् उपकल्पिता । प्रत्याश्वसिहि साध्व् अस्यां राजपुत्र यथासुखम्

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadartham upakalpitā / pratyāśvasihi sādhv asyāṃ rājaputra yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उचितो ऽयं जनः सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः । गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्

ucito 'yaṃ janaḥ sarvaḥ kleśānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ / guptyarthaṃ jāgariṣyāmaḥ kākutsthasya vayaṃ niśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि रामात् प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन । ब्रवीम्य् एतद् अहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे

na hi rāmāt priyataro mamāsti bhuvi kaścana / bravīmy etad ahaṃ satyaṃ satyenaiva ca te śape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्य प्रसादाद् आशंसे लोके ऽस्मिन् सुमहद् यशः । धर्मावाप्तिं च विपुलाम् अर्थावाप्तिं च केवलाम्

asya prasādād āśaṃse loke 'smin sumahad yaśaḥ / dharmāvāptiṃ ca vipulām arthāvāptiṃ ca kevalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया । रक्षिष्यामि धनुष्पाणिः सर्वतो ज्ञातिभिः सह

so 'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā / rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇiḥ sarvato jñātibhiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि मे ऽविदितं किंचिद् वने ऽस्मिंश् चरतः सदा । चतुरङ्गं ह्य् अपि बलं सुमहत् प्रसहेमहि

na hi me 'viditaṃ kiṃcid vane 'smiṃś carataḥ sadā / caturaṅgaṃ hy api balaṃ sumahat prasahemahi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणस् तं तदोवाच रक्ष्यमाणास् त्वयानघ । नात्र भीता वयं सर्वे धर्मम् एवानुपश्यता

lakṣmaṇas taṃ tadovāca rakṣyamāṇās tvayānagha / nātra bhītā vayaṃ sarve dharmam evānupaśyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया । शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा

kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā / śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि । तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṃ yudhi / taṃ paśya sukhasaṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश् च परिश्रमैः । एको दशरथस्यैष पुत्रः सदृशलक्षणः

yo mantratapasā labdho vividhaiś ca pariśramaiḥ / eko daśarathasyaiṣa putraḥ sadṛśalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् प्रव्रजितो राजा न चिरं वर्तयिष्यति । विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रम् एव भविष्यति

asmin pravrajito rājā na ciraṃ vartayiṣyati / vidhavā medinī nūnaṃ kṣipram eva bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः । निर्घोषोपरतं तात मन्ये राजनिवेशनम्

vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ / nirghoṣoparataṃ tāta manye rājaniveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम । नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीम् इमाम्

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama / nāśaṃse yadi jīvanti sarve te śarvarīm imām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया । तद् दुःखं यत् तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति

jīved api hi me mātā śatrughnasyānvavekṣayā / tad duḥkhaṃ yat tu kausalyā vīrasūr vinaśiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा । राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति

anuraktajanākīrṇā sukhālokapriyāvahā / rājavyasanasaṃsṛṣṭā sā purī vinaśiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनोरथम् । राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति

atikrāntam atikrāntam anavāpya manoratham / rājye rāmam anikṣipya pitā me vinaśiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन् काले ह्य् उपस्थिते । प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्

siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasmin kāle hy upasthite / pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् । हर्म्यप्रासादसम्पन्नां गणिकावरशोभिताम्

ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām / harmyaprāsādasampannāṃ gaṇikāvaraśobhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम् । सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्

rathāśvagajasambādhāṃ tūryanādavināditām / sarvakalyāṇasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम् । सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर् मम

ārāmodyānasampannāṃ samājotsavaśālinīm / sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ pitur mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम् । निवृत्ते वनवासे ऽस्मिन्न् अयोध्यां प्रविशेमहि

api satyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam / nivṛtte vanavāse 'sminn ayodhyāṃ praviśemahi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिदेवयमानस्य दुःखार्तस्य महात्मनः । तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी सात्यवर्तत

paridevayamānasya duḥkhārtasya mahātmanaḥ / tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sātyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहिते नरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद् गुहः । मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितो ज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः

tathā hi satyaṃ bruvati prajāhite narendraputre gurusauhṛdād guhaḥ / mumoca bāṣpaṃ vyasanābhipīḍito jvarāturo nāga iva vyathāturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.