Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.48

ते तु तस्मिन् महावृक्ष उषित्वा रजनीं शिवाम् । विमले ऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद् देशात् प्रतस्थिरे

te tu tasmin mahāvṛkṣa uṣitvā rajanīṃ śivām / vimale 'bhyudite sūrye tasmād deśāt pratasthire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र भागीरथी गङ्गा यमुनाम् अभिवर्तते । जग्मुस् तं देशम् उद्दिश्य विगाह्य सुमहद् वनम्

yatra bhāgīrathī gaṅgā yamunām abhivartate / jagmus taṃ deśam uddiśya vigāhya sumahad vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते भूमिम् आगान् विविधान् देशांश् चापि मनोरमान् । अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस् तत्र तत्र यशस्विनः

te bhūmim āgān vividhān deśāṃś cāpi manoramān / adṛṣṭapūrvān paśyantas tatra tatra yaśasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाक्षेमेण गच्छन् स पश्यंश् च विविधान् द्रुमान् । निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिम् अब्रवीत्

yathākṣemeṇa gacchan sa paśyaṃś ca vividhān drumān / nivṛttamātre divase rāmaḥ saumitrim abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयागम् अभितः पश्य सौमित्रे धूमम् उन्नतम् । अग्नेर् भगवतः केतुं मन्ये संनिहितो मुनिः

prayāgam abhitaḥ paśya saumitre dhūmam unnatam / agner bhagavataḥ ketuṃ manye saṃnihito muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं प्राप्ताः स्म सम्भेदं गङ्गायमुनयोर् वयम् । तथा हि श्रूयते शब्दो वारिणो वारिघट्टितः

nūnaṃ prāptāḥ sma sambhedaṃ gaṅgāyamunayor vayam / tathā hi śrūyate śabdo vāriṇo vārighaṭṭitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारूणि परिभिन्नानि वनजैर् उपजीविभिः । भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः

dārūṇi paribhinnāni vanajair upajīvibhiḥ / bharadvājāśrame caite dṛśyante vividhā drumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे । गङ्गायमुनयोः संधौ प्रापतुर् निलयं मुनेः

dhanvinau tau sukhaṃ gatvā lambamāne divākare / gaṅgāyamunayoḥ saṃdhau prāpatur nilayaṃ muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस् त्व् आश्रमम् आसाद्य त्रासयन् मृगपक्षिणः । गत्वा मुहूर्तम् अध्वानं भरद्वाजम् उपागमत्

rāmas tv āśramam āsādya trāsayan mṛgapakṣiṇaḥ / gatvā muhūrtam adhvānaṃ bharadvājam upāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्व् आश्रमम् आसाद्य मुनेर् दर्शनकाङ्क्षिणौ । सीतयानुगतौ वीरौ दूराद् एवावतस्थतुः

tatas tv āśramam āsādya muner darśanakāṅkṣiṇau / sītayānugatau vīrau dūrād evāvatasthatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः । रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत्

hutāgnihotraṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṃ kṛtāñjaliḥ / rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sītayā cābhyavādayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यवेदयत चात्मानं तस्मै लक्ष्मणपूर्वजः । पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ

nyavedayata cātmānaṃ tasmai lakṣmaṇapūrvajaḥ / putrau daśarathasyāvāṃ bhagavan rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्या ममेयं वैदेही कल्याणी जनकात्मजा । मां चानुयाता विजनं तपोवनम् अनिन्दिता

bhāryā mameyaṃ vaidehī kalyāṇī janakātmajā / māṃ cānuyātā vijanaṃ tapovanam aninditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा प्रव्राज्यमानं मां सौमित्रिर् अनुजः प्रियः । अयम् अन्वगमद् भ्राता वनम् एव दृढव्रतः

pitrā pravrājyamānaṃ māṃ saumitrir anujaḥ priyaḥ / ayam anvagamad bhrātā vanam eva dṛḍhavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेक्ष्यामस् तपोवनम् । धर्मम् एवाचरिष्यामस् तत्र मूलफलाशनाः

pitrā niyuktā bhagavan pravekṣyāmas tapovanam / dharmam evācariṣyāmas tatra mūlaphalāśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः । उपानयत धर्मात्मा गाम् अर्घ्यम् उदकं ततः

tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ / upānayata dharmātmā gām arghyam udakaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगपक्षिभिर् आसीनो मुनिभिश् च समन्ततः । रामम् आगतम् अभ्यर्च्य स्वागतेनाह तं मुनिः

mṛgapakṣibhir āsīno munibhiś ca samantataḥ / rāmam āgatam abhyarcya svāgatenāha taṃ muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिगृह्य च ताम् अर्चाम् उपविष्टं सराघवम् । भरद्वाजो ऽब्रवीद् वाक्यं धर्मयुक्तम् इदं तदा

pratigṛhya ca tām arcām upaviṣṭaṃ sarāghavam / bharadvājo 'bravīd vākyaṃ dharmayuktam idaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वाम् इहागतम् । श्रुतं तव मया चेदं विवासनम् अकारणम्

cirasya khalu kākutstha paśyāmi tvām ihāgatam / śrutaṃ tava mayā cedaṃ vivāsanam akāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवकाशो विविक्तो ऽयं महानद्योः समागमे । पुण्यश् च रमणीयश् च वसत्व् इह भवान् सुखम्

avakāśo vivikto 'yaṃ mahānadyoḥ samāgame / puṇyaś ca ramaṇīyaś ca vasatv iha bhavān sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु वचनं भरद्वाजेन राघवः । प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः सर्वहिते रतः

evam uktas tu vacanaṃ bharadvājena rāghavaḥ / pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ rāmaḥ sarvahite rataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन्न् इत आसन्नः पौरजानपदो जनः । आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः । अनेन कारणेनाहम् इह वासं न रोचये

bhagavann ita āsannaḥ paurajānapado janaḥ / āgamiṣyati vaidehīṃ māṃ cāpi prekṣako janaḥ / anena kāraṇenāham iha vāsaṃ na rocaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकान्ते पश्य भगवन्न् आश्रमस्थानम् उत्तमम् । रमते यत्र वैदेही सुखार्हा जनकात्मजा

ekānte paśya bhagavann āśramasthānam uttamam / ramate yatra vaidehī sukhārhā janakātmajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो महामुनिः । राघवस्य ततो वाक्यम् अर्थग्राहकम् अब्रवीत्

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharadvājo mahāmuniḥ / rāghavasya tato vākyam arthagrāhakam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशक्रोश इतस् तात गिरिर् यस्मिन् निवत्स्यसि । महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुखदर्शनः

daśakrośa itas tāta girir yasmin nivatsyasi / maharṣisevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukhadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः । चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसंनिभः

golāṅgūlānucarito vānararkṣaniṣevitaḥ / citrakūṭa iti khyāto gandhamādanasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावता चित्रकूटस्य नरः शृङ्गाण्य् अवेक्षते । कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः

yāvatā citrakūṭasya naraḥ śṛṅgāṇy avekṣate / kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयस् तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम् । तपसा दिवम् आरूढाः कपालशिरसा सह

ṛṣayas tatra bahavo vihṛtya śaradāṃ śatam / tapasā divam ārūḍhāḥ kapālaśirasā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविविक्तम् अहं मन्ये तं वासं भवतः सुखम् । इह वा वनवासाय वस राम मया सह

praviviktam ahaṃ manye taṃ vāsaṃ bhavataḥ sukham / iha vā vanavāsāya vasa rāma mayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रामं सर्वकामैस् तं भरद्वाजः प्रियातिथिम् । सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित्

sa rāmaṃ sarvakāmais taṃ bharadvājaḥ priyātithim / sabhāryaṃ saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिम् उपेयुषः । प्रपन्ना रजनी पुण्या चित्राः कथयतः कथाः

tasya prayāge rāmasya taṃ maharṣim upeyuṣaḥ / prapannā rajanī puṇyā citrāḥ kathayataḥ kathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजम् उपागमत् । उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसम्

prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu bharadvājam upāgamat / uvāca naraśārdūlo muniṃ jvalitatejasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्वरीं भगवन्न् अद्य सत्यशील तवाश्रमे । उषिताः स्मेह वसतिम् अनुजानातु नो भवान्

śarvarīṃ bhagavann adya satyaśīla tavāśrame / uṣitāḥ smeha vasatim anujānātu no bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजो ऽब्रवीद् इदम् । मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह

rātryāṃ tu tasyāṃ vyuṣṭāyāṃ bharadvājo 'bravīd idam / madhumūlaphalopetaṃ citrakūṭaṃ vrajeti ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः । विचरन्ति वनान्तेषु तानि द्रक्ष्यसि राघव

tatra kuñjarayūthāni mṛgayūthāni cābhitaḥ / vicaranti vanānteṣu tāni drakṣyasi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर् विनादितं तं वसुधाधरं शिवम् । मृगैश् च मत्तैर् बहुभिश् च कुञ्जरैः सुरम्यम् आसाद्य समावसाश्रमम्

prahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanair vināditaṃ taṃ vasudhādharaṃ śivam / mṛgaiś ca mattair bahubhiś ca kuñjaraiḥ suramyam āsādya samāvasāśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.