Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.53

मम त्व् अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि । उष्णम् अश्रु विमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम्

mama tv aśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani / uṣṇam aśru vimuñcanto rāme samprasthite vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभाभ्यां राजपुत्राभ्याम् अथ कृत्वाहम् अञ्जलिम् । प्रस्थितो रथम् आस्थाय तद् दुःखम् अपि धारयन्

ubhābhyāṃ rājaputrābhyām atha kṛtvāham añjalim / prasthito ratham āsthāya tad duḥkham api dhārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितो ऽस्मि दिवसान् बहून् । आशया यदि मां रामः पुनः शब्दापयेद् इति

guhena sārdhaṃ tatraiva sthito 'smi divasān bahūn / āśayā yadi māṃ rāmaḥ punaḥ śabdāpayed iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः । अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्पाङ्कुरकोरकाः

viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ / api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpāṅkurakorakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च । रामशोकाभिभूतं तन् निष्कूजम् अभवद् वनम्

na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca / rāmaśokābhibhūtaṃ tan niṣkūjam abhavad vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीनपुष्करपत्त्राश् च नरेन्द्र कलुषोदकाः । संतप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहंगमाः

līnapuṣkarapattrāś ca narendra kaluṣodakāḥ / saṃtaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṃgamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च । नाद्य भान्त्य् अल्पगन्धीनि फलानि च यथा पुरम्

jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca / nādya bhānty alpagandhīni phalāni ca yathā puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविशन्तम् अयोध्यां मां न कश्चिद् अभिनन्दति । नरा रामम् अपश्यन्तो निःश्वसन्ति मुहुर् मुहुः

praviśantam ayodhyāṃ māṃ na kaścid abhinandati / narā rāmam apaśyanto niḥśvasanti muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्म्यैर् विमानैः प्रासादैर् अवेक्ष्य रथम् आगतम् । हाहाकारकृता नार्यो रामादर्शनकर्शिताः

harmyair vimānaiḥ prāsādair avekṣya ratham āgatam / hāhākārakṛtā nāryo rāmādarśanakarśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयतैर् विमलैर् नेत्रैर् अश्रुवेगपरिप्लुतैः । अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः

āyatair vimalair netrair aśruvegapariplutaiḥ / anyonyam abhivīkṣante vyaktam ārtatarāḥ striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नामित्राणां न मित्राणाम् उदासीनजनस्य च । अहम् आर्ततया कंचिद् विशेषं नोपलक्षये

nāmitrāṇāṃ na mitrāṇām udāsīnajanasya ca / aham ārtatayā kaṃcid viśeṣaṃ nopalakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरंगमा । आर्तस्वरपरिम्लाना विनिःश्वसितनिःस्वना

aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṃgamā / ārtasvaraparimlānā viniḥśvasitaniḥsvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा । कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा

nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā / kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया । बाष्पोपहतया राजा तं सूतम् इदम् अब्रवीत्

sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā / bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtam idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया । मया न मन्त्रकुशलैर् वृद्धैः सह समर्थितम्

kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā / mayā na mantrakuśalair vṛddhaiḥ saha samarthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सुहृद्भिर् न चामात्यैर् मन्त्रयित्वा न नैगमैः । मयायम् अर्थः सम्मोहात् स्त्रीहेतोः सहसा कृतः

na suhṛdbhir na cāmātyair mantrayitvā na naigamaiḥ / mayāyam arthaḥ sammohāt strīhetoḥ sahasā kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवितव्यतया नूनम् इदं वा व्यसनं महत् । कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया

bhavitavyatayā nūnam idaṃ vā vyasanaṃ mahat / kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत यद्य् अस्ति ते किंचिन् मयापि सुकृतं कृतम् । त्वं प्रापयाशु मां रामं प्राणाः संत्वरयन्ति माम्

sūta yady asti te kiṃcin mayāpi sukṛtaṃ kṛtam / tvaṃ prāpayāśu māṃ rāmaṃ prāṇāḥ saṃtvarayanti mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यद् यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम् । न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तम् अपि जीवितुम्

yad yad yāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam / na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtam api jīvitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वापि महाबाहुर् गतो दूरं भविष्यति । माम् एव रथम् आरोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय

atha vāpi mahābāhur gato dūraṃ bhaviṣyati / mām eva ratham āropya śīghraṃ rāmāya darśaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः । यदि जीवामि साध्व् एनं पश्येयं सह सीतया

vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ / yadi jīvāmi sādhv enaṃ paśyeyaṃ saha sītayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोहिताक्षं महाबाहुम् आमुक्तमणिकुण्डलम् । रामं यदि न पश्यामि गमिष्यामि यमक्षयम्

lohitākṣaṃ mahābāhum āmuktamaṇikuṇḍalam / rāmaṃ yadi na paśyāmi gamiṣyāmi yamakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो नु किं दुःखतरं यो ऽहम् इक्ष्वाकुनन्दनम् । इमाम् अवस्थाम् आपन्नो नेह पश्यामि राघवम्

ato nu kiṃ duḥkhataraṃ yo 'ham ikṣvākunandanam / imām avasthām āpanno neha paśyāmi rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि । न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणम् अनाथवत् । दुस्तरो जीवता देवि मयायं शोकसागरः

hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini / na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇam anāthavat / dustaro jīvatā devi mayāyaṃ śokasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोभनं यो ऽहम् इहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम् । इतीव राजा विलपन् महायशाः पपात तूर्णं शयने स मूर्छितः

aśobhanaṃ yo 'ham ihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam / itīva rājā vilapan mahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane sa mūrchitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति विलपति पार्थिवे प्रनष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः । वचनम् अनुनिशम्य तस्य देवी भयम् अगमत् पुनर् एव राममाता

iti vilapati pārthive pranaṣṭe karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ / vacanam anuniśamya tasya devī bhayam agamat punar eva rāmamātā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.