Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.56

एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया । श्रावितः परुषं वाक्यं चिन्तयामास दुःखितः

evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā / śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चिन्तयमानस्य प्रत्यभात् कर्म दुष्कृतम् । यद् अनेन कृतं पूर्वम् अज्ञानाच् छब्दवेधिना

tasya cintayamānasya pratyabhāt karma duṣkṛtam / yad anena kṛtaṃ pūrvam ajñānāc chabdavedhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमनास् तेन शोकेन रामशोकेन च प्रभुः । दह्यमानस् तु शोकाभ्यां कौसल्याम् आह भूपतिः

amanās tena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ / dahyamānas tu śokābhyāṃ kausalyām āha bhūpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसादये त्वां कौसल्ये रचितो ऽयं मयाञ्जलिः । वत्सला चानृशंसा च त्वं हि नित्यं परेष्व् अपि

prasādaye tvāṃ kausalye racito 'yaṃ mayāñjaliḥ / vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ता तु खलु नारीणां गुणवान् निर्गुणो ऽपि वा । धर्मं विमृशमानानां प्रत्यक्षं देवि दैवतम्

bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavān nirguṇo 'pi vā / dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्वं धर्मपरा नित्यं दृष्टलोकपरावरा । नार्हसे विप्रियं वक्तुं दुःखितापि सुदुःखितम्

sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭalokaparāvarā / nārhase vipriyaṃ vaktuṃ duḥkhitāpi suduḥkhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् वाक्यं करुणं राज्ञः श्रुत्वा दीनस्य भाषितम् । कौसल्या व्यसृजद् बाष्पं प्रणालीव नवोदकम्

tad vākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam / kausalyā vyasṛjad bāṣpaṃ praṇālīva navodakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मूर्ध्नि बद्ध्वा रुदती राज्ञः पद्मम् इवाञ्जलिम् । सम्भ्रमाद् अब्रवीत् त्रस्ता त्वरमाणाक्षरं वचः

sa mūrdhni baddhvā rudatī rājñaḥ padmam ivāñjalim / sambhramād abravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसीद शिरसा याचे भूमौ निपतितास्मि ते । याचितास्मि हता देव हन्तव्याहं न हि त्वया

prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te / yācitāsmi hatā deva hantavyāhaṃ na hi tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैषा हि सा स्त्री भवति श्लाघनीयेन धीमता । उभयोर् लोकयोर् वीर पत्या या संप्रसाद्यते

naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā / ubhayor lokayor vīra patyā yā saṃprasādyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानामि धर्मं धर्मज्ञ त्वां जाने सत्यवादिनम् । पुत्रशोकार्तया तत् तु मया किम् अपि भाषितम्

jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam / putraśokārtayā tat tu mayā kim api bhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोको नाशयते धैर्यं शोको नाशयते श्रुतम् । शोको नाशयते सर्वं नास्ति शोकसमो रिपुः

śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam / śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयम् आपतितः सोढुं प्रहरो रिपुहस्ततः । सोढुम् आपतितः शोकः सुसूक्ष्मो ऽपि न शक्यते

śayam āpatitaḥ soḍhuṃ praharo ripuhastataḥ / soḍhum āpatitaḥ śokaḥ susūkṣmo 'pi na śakyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनवासाय रामस्य पञ्चरात्रो ऽद्य गण्यते । यः शोकहतहर्षायाः पञ्चवर्षोपमो मम

vanavāsāya rāmasya pañcarātro 'dya gaṇyate / yaḥ śokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हि चिन्तयमानायाः शोको ऽयं हृदि वर्धते । अदीनाम् इव वेगेन समुद्रसलिलं महत्

taṃ hi cintayamānāyāḥ śoko 'yaṃ hṛdi vardhate / adīnām iva vegena samudrasalilaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हि कथयन्त्यास् तु कौसल्यायाः शुभं वचः । मन्दरश्मिर् अभूत् सुर्यो रजनी चाभ्यवर्तत

evaṃ hi kathayantyās tu kausalyāyāḥ śubhaṃ vacaḥ / mandaraśmir abhūt suryo rajanī cābhyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ प्रह्लादितो वाक्यैर् देव्या कौसल्यया नृपः । शोकेन च समाक्रान्तो निद्राया वशम् एयिवान्

atha prahlādito vākyair devyā kausalyayā nṛpaḥ / śokena ca samākrānto nidrāyā vaśam eyivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.