Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.60

तम् अग्निम् इव संशान्तम् अम्बुहीनम् इवार्णवम् । हतप्रभम् इवादित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य भूमिपम्

tam agnim iva saṃśāntam ambuhīnam ivārṇavam / hataprabham ivādityaṃ svargasthaṃ prekṣya bhūmipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधं शोककर्शिता । उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत

kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhaṃ śokakarśitā / upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम् । त्यक्त्वा राजानम् एकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि

sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyam akaṇṭakam / tyaktvā rājānam ekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहाय मां गतो रामो भर्ता च स्वर्गतो मम । विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुम् उत्सहे

vihāya māṃ gato rāmo bhartā ca svargato mama / vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतम् आत्मनः । इच्छेज् जीवितुम् अन्यत्र कैकेय्यास् त्यक्तधर्मणः

bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatam ātmanaḥ / icchej jīvitum anyatra kaikeyyās tyaktadharmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न लुब्धो बुध्यते दोषान् किं पाकम् इव भक्षयन् । कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम्

na lubdho budhyate doṣān kiṃ pākam iva bhakṣayan / kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम् । सभार्यं जनकः श्रुत्वा परितप्स्यत्य् अहं यथा

aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam / sabhāryaṃ janakaḥ śrutvā paritapsyaty ahaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामः कमलपत्त्राक्षो जीवनाशम् इतो गतः । विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी । दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति

rāmaḥ kamalapattrākṣo jīvanāśam ito gataḥ / videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī / duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम् । निशम्य नूनं संत्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति

nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām / niśamya nūnaṃ saṃtrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धश् चैवाल्पपुत्रश् च वैदेहीम् अनुचिन्तयन् । सो ऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम्

vṛddhaś caivālpaputraś ca vaidehīm anucintayan / so 'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां ततः सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम् । व्यपनिन्युः सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः

tāṃ tataḥ sampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm / vyapaninyuḥ suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलद्रोण्याम् अथामात्याः संवेश्य जगतीपतिम् । राज्ञः सर्वाण्य् अथादिष्टाश् चक्रुः कर्माण्य् अनन्तरम्

tailadroṇyām athāmātyāḥ saṃveśya jagatīpatim / rājñaḥ sarvāṇy athādiṣṭāś cakruḥ karmāṇy anantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तु संकालनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः । सर्वज्ञाः कर्तुम् ईषुस् ते ततो रक्षन्ति भूमिपम्

na tu saṃkālanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ / sarvajñāḥ kartum īṣus te tato rakṣanti bhūmipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलद्रोण्यां तु सचिवैः शायितं तं नराधिपम् । हा मृतो ऽयम् इति ज्ञात्वा स्त्रियस् ताः पर्यदेवयन्

tailadroṇyāṃ tu sacivaiḥ śāyitaṃ taṃ narādhipam / hā mṛto 'yam iti jñātvā striyas tāḥ paryadevayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहून् उद्यम्य कृपणा नेत्रप्रस्रवणैर् मुखैः । रुदन्त्यः शोकसंतप्ताः कृपणं पर्यदेवयन्

bāhūn udyamya kṛpaṇā netraprasravaṇair mukhaiḥ / rudantyaḥ śokasaṃtaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशा नक्षत्रहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता । पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना

niśā nakṣatrahīneva strīva bhartṛvivarjitā / purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना । शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम्

bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā / śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतप्रभा द्यौर् इव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी । पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाकुलमार्गचत्वरा

gataprabhā dyaur iva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī / purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhākulamārgacatvarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नराश् च नार्यश् च समेत्य संघशो विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् । तदा नगर्यां नरदेवसंक्षये बभूवुर् आर्ता न च शर्म लेभिरे

narāś ca nāryaś ca sametya saṃghaśo vigarhamāṇā bharatasya mātaram / tadā nagaryāṃ naradevasaṃkṣaye babhūvur ārtā na ca śarma lebhire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.