Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.65

स प्राङ्मुखो राजगृहाद् अभिनिर्याय वीर्यवान् । ह्रादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरंगिणीम् । शतद्रूम् अतरच् छ्रीमान् नदीम् इक्ष्वाकुनन्दनः

sa prāṅmukho rājagṛhād abhiniryāya vīryavān / hrādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṃgiṇīm / śatadrūm atarac chrīmān nadīm ikṣvākunandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान् । शिलाम् आकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्तनम्

elādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān / śilām ākurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakartanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यसंधः शुचिः श्रीमान् प्रेक्षमाणः शिलावहाम् । अत्ययात् स महाशैलान् वनं चैत्ररथं प्रति

satyasaṃdhaḥ śuciḥ śrīmān prekṣamāṇaḥ śilāvahām / atyayāt sa mahāśailān vanaṃ caitrarathaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्रादिनीं पर्वतावृताम् । यमुनां प्राप्य संतीर्णो बलम् आश्वासयत् तदा

veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hrādinīṃ parvatāvṛtām / yamunāṃ prāpya saṃtīrṇo balam āśvāsayat tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तान् आश्वास्य वाजिनः । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायाद् आदाय चोदकम्

śītīkṛtya tu gātrāṇi klāntān āśvāsya vājinaḥ / tatra snātvā ca pītvā ca prāyād ādāya codakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपुत्रो महारण्यम् अनभीक्ष्णोपसेवितम् । भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खम् इवात्ययात्

rājaputro mahāraṇyam anabhīkṣṇopasevitam / bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ kham ivātyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तोरणं दक्षिणार्धेन जम्बूप्रस्थम् उपागमत् । वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः

toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambūprastham upāgamat / varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रम्ये वने वासं कृत्वासौ प्राङ्मुखो ययौ । उद्यानम् उज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः

tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvāsau prāṅmukho yayau / udyānam ujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सालांस् तु प्रियकान् प्राप्य शीघ्रान् आस्थाय वाजिनः । अनुज्ञाप्याथ भरतो वाहिनीं त्वरितो ययौ

sālāṃs tu priyakān prāpya śīghrān āsthāya vājinaḥ / anujñāpyātha bharato vāhinīṃ tvarito yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम् । अन्या नदीश् च विविधाः पार्वतीयैस् तुरंगमैः

vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm / anyā nadīś ca vividhāḥ pārvatīyais turaṃgamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तिपृष्ठकम् आसाद्य कुटिकाम् अत्यवर्तत । ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम् । एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम्

hastipṛṣṭhakam āsādya kuṭikām atyavartata / tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm / ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा । भरतः क्षिप्रम् आगच्छत् सुपरिश्रान्तवाहनः

kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā / bharataḥ kṣipram āgacchat supariśrāntavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वनं च समतीत्याशु शर्वर्याम् अरुणोदये । अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां स ददर्श ह

vanaṃ ca samatītyāśu śarvaryām aruṇodaye / ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sa dadarśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां पुरीं पुरुषव्याघ्रः सप्तरात्रोषिटः पथि । अयोध्याम् अग्रतो दृष्ट्वा रथे सारथिम् अब्रवीत्

tāṃ purīṃ puruṣavyāghraḥ saptarātroṣiṭaḥ pathi / ayodhyām agrato dṛṣṭvā rathe sārathim abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी । अयोध्या दृश्यते दूरात् सारथे पाण्डुमृत्तिका

eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī / ayodhyā dṛśyate dūrāt sārathe pāṇḍumṛttikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्वभिर् गुणसम्पन्नैर् ब्राह्मणैर् वेदपारगैः । भूयिष्ठम् ऋद्धैर् आकीर्णा राजर्षिवरपालिता

yajvabhir guṇasampannair brāhmaṇair vedapāragaiḥ / bhūyiṣṭham ṛddhair ākīrṇā rājarṣivarapālitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोध्यायां पुरा शब्दः श्रूयते तुमुलो महान् । समन्तान् नरनारीणां तम् अद्य न शृणोम्य् अहम्

ayodhyāyāṃ purā śabdaḥ śrūyate tumulo mahān / samantān naranārīṇāṃ tam adya na śṛṇomy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर् नरैः । समन्ताद् विप्रधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यदा

udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatair naraiḥ / samantād vipradhāvadbhiḥ prakāśante mamānyadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्य् अद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः । अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे

tāny adyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ / araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् अत्र यानैर् दृश्यन्ते न गजैर् न च वाजिभिः । निर्यान्तो वाभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम्

na hy atra yānair dṛśyante na gajair na ca vājibhiḥ / niryānto vābhiyānto vā naramukhyā yathāpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च । निमित्तान्य् अमनोज्ञानि तेन सीदति मे मनः

aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca / nimittāny amanojñāni tena sīdati me manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच् छ्रान्तवाहनः । द्वाःस्थैर् उत्थाय विजयं पृष्टस् तैः सहितो ययौ

dvāreṇa vaijayantena prāviśac chrāntavāhanaḥ / dvāḥsthair utthāya vijayaṃ pṛṣṭas taiḥ sahito yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्व् अनेकाग्रहृदयो द्वाःस्थं प्रत्यर्च्य तं जनम् । सूतम् अश्वपतेः क्लान्तम् अब्रवीत् तत्र राघवः

sa tv anekāgrahṛdayo dvāḥsthaṃ pratyarcya taṃ janam / sūtam aśvapateḥ klāntam abravīt tatra rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने । आकारास् तान् अहं सर्वान् इह पश्यामि सारथे

śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane / ākārās tān ahaṃ sarvān iha paśyāmi sārathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम् । सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनम् उत्कण्ठितं पुरे

malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam / sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janam utkaṇṭhitaṃ pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् उक्त्वा भरतः सूतं तं दीनमानसः । तान्य् अनिष्टान्य् अयोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ । तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकपाटयन्त्राम्

ity evam uktvā bharataḥ sūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ / tāny aniṣṭāny ayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau / tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakapāṭayantrām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा पुरीम् इन्द्रपुरीप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव । बहूनि पश्यन् मनसो ऽप्रियाणि यान्य् अन्यदा नास्य पुरे बभूवुः । अवाक्शिरा दीनमना न हृष्टः पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म

dṛṣṭvā purīm indrapurīprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva / bahūni paśyan manaso 'priyāṇi yāny anyadā nāsya pure babhūvuḥ / avākśirā dīnamanā na hṛṣṭaḥ pitur mahātmā praviveśa veśma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहूनि पश्यन् मनसो ऽप्रियाणि; यान्य् अन्न्यदा नास्य पुरे बभूवुः अवाक्शिरा दीनमना नहृष्टः; पितुर् महात्मा प्रविवेश वेश्म

bahūni paśyan manaso 'priyāṇi; yāny annyadā nāsya pure babhūvuḥ avākśirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ; pitur mahātmā praviveśa veśma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.