Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.67

श्रुत्वा तु पितरं वृत्तं भ्रातरौ च विवासितौ । भरतो दुःखसंतप्त इदं वचनम् अब्रवीत्

śrutvā tu pitaraṃ vṛttaṃ bhrātarau ca vivāsitau / bharato duḥkhasaṃtapta idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु कार्यं हतस्येह मम राज्येन शोचतः । विहीनस्याथ पित्रा च भ्रात्रा पितृसमेन च

kiṃ nu kāryaṃ hatasyeha mama rājyena śocataḥ / vihīnasyātha pitrā ca bhrātrā pitṛsamena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखे मे दुःखम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इवादधाः । राजानं प्रेतभावस्थं कृत्वा रामं च तापसम्

duḥkhe me duḥkham akaror vraṇe kṣāram ivādadhāḥ / rājānaṃ pretabhāvasthaṃ kṛtvā rāmaṃ ca tāpasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलस्य त्वम् अभावाय कालरात्रिर् इवागता । अङ्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे नावबुद्धवान्

kulasya tvam abhāvāya kālarātrir ivāgatā / aṅgāram upagūhya sma pitā me nāvabuddhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकाभिपीडिते । दुष्करं यदि जीवेतां प्राप्य त्वां जननीं मम

kausalyā ca sumitrā ca putraśokābhipīḍite / duṣkaraṃ yadi jīvetāṃ prāpya tvāṃ jananīṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु त्व् आर्यो ऽपि धर्मात्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् । वर्तते गुरुवृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते

nanu tv āryo 'pi dharmātmā tvayi vṛttim anuttamām / vartate guruvṛttijño yathā mātari vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घदर्शिनी । त्वयि धर्मं समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते

tathā jyeṣṭhā hi me mātā kausalyā dīrghadarśinī / tvayi dharmaṃ samāsthāya bhaginyām iva vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः पुत्रं कृतात्मानं चीरवल्कलवाससम् । प्रस्थाप्य वनवासाय कथं पापे न शोचसि

tasyāḥ putraṃ kṛtātmānaṃ cīravalkalavāsasam / prasthāpya vanavāsāya kathaṃ pāpe na śocasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपापदर्शिनं शूरं कृतात्मानं यशस्विनम् । प्रव्राज्य चीरवसनं किं नु पश्यसि कारणम्

apāpadarśinaṃ śūraṃ kṛtātmānaṃ yaśasvinam / pravrājya cīravasanaṃ kiṃ nu paśyasi kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुब्धाया विदितो मन्ये न ते ऽहं राघवं प्रति । तथा ह्य् अनर्थो राज्यार्थं त्वया नीतो महान् अयम्

lubdhāyā vidito manye na te 'haṃ rāghavaṃ prati / tathā hy anartho rājyārthaṃ tvayā nīto mahān ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं हि पुरुषव्याघ्राव् अपश्यन् रामलक्ष्मणौ । केन शक्तिप्रभावेन राज्यं रक्षितुम् उत्सहे

ahaṃ hi puruṣavyāghrāv apaśyan rāmalakṣmaṇau / kena śaktiprabhāvena rājyaṃ rakṣitum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं हि नित्यं महाराजो बलवन्तं महाबलः । अपाश्रितो ऽभूद् धर्मात्मा मेरुर् मेरुवनं यथा

taṃ hi nityaṃ mahārājo balavantaṃ mahābalaḥ / apāśrito 'bhūd dharmātmā merur meruvanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं कथम् इमं भारं महाधुर्यसमुद्यतम् । दम्यो धुरम् इवासाद्य सहेयं केन चौजसा

so 'haṃ katham imaṃ bhāraṃ mahādhuryasamudyatam / damyo dhuram ivāsādya saheyaṃ kena caujasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा मे भवेच् छक्तिर् योगैर् बुद्धिबलेन वा । सकामां न करिष्यामि त्वाम् अहं पुत्रगर्धिनीम् । निवर्तयिष्यामि वनाद् भ्रातरं स्वजनप्रियम्

atha vā me bhavec chaktir yogair buddhibalena vā / sakāmāṃ na kariṣyāmi tvām ahaṃ putragardhinīm / nivartayiṣyāmi vanād bhrātaraṃ svajanapriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् उक्त्वा भरतो महात्मा प्रियेतरैर् वाक्यगणैस् तुदंस् ताम् । शोकातुरश् चापि ननाद भूयः सिंहो यथा पर्वतगह्वरस्थः

ity evam uktvā bharato mahātmā priyetarair vākyagaṇais tudaṃs tām / śokāturaś cāpi nanāda bhūyaḥ siṃho yathā parvatagahvarasthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.