Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.70

तम् एवं शोकसंतप्तं भरतं केकयीसुतम् । उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठः श्रेष्ठवाग् ऋषिः

tam evaṃ śokasaṃtaptaṃ bharataṃ kekayīsutam / uvāca vadatāṃ śreṣṭho vasiṣṭhaḥ śreṣṭhavāg ṛṣiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः । प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानम् उत्तरम्

alaṃ śokena bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ / prāptakālaṃ narapateḥ kuru saṃyānam uttaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा भरतो धारणां गतः । प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित्

vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā bharato dhāraṇāṃ gataḥ / pretakāryāṇi sarvāṇi kārayāmāsa dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृतं तैलसंक्लेदात् स तु भूमौ निवेशितम् । आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तम् इव भूमिपम्

uddhṛtaṃ tailasaṃkledāt sa tu bhūmau niveśitam / āpītavarṇavadanaṃ prasuptam iva bhūmipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेश्य शयने चाग्र्ये नानारत्नपरिष्कृते । ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः

niveśya śayane cāgrye nānāratnapariṣkṛte / tato daśarathaṃ putro vilalāpa suduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्य् अनागते । विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्

kiṃ te vyavasitaṃ rājan proṣite mayy anāgate / vivāsya rāmaṃ dharmajñaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम् । हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा

kva yāsyasi mahārāja hitvemaṃ duḥkhitaṃ janam / hīnaṃ puruṣasiṃhena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगक्षेमं तु ते राजन् को ऽस्मिन् कल्पयिता पुरे । त्वयि प्रयाते स्वस् तात रामे च वनम् आश्रिते

yogakṣemaṃ tu te rājan ko 'smin kalpayitā pure / tvayi prayāte svas tāta rāme ca vanam āśrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधवा पृथिवी राजंस् त्वया हीना न राजते । हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति माम्

vidhavā pṛthivī rājaṃs tvayā hīnā na rājate / hīnacandreva rajanī nagarī pratibhāti mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम् । अब्रवीद् वचनं भूयो वसिष्ठस् तु महान् ऋषिः

evaṃ vilapamānaṃ taṃ bharataṃ dīnamānasam / abravīd vacanaṃ bhūyo vasiṣṭhas tu mahān ṛṣiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रेतकार्याणि यान्य् अस्य कर्तव्यानि विशांपतेः । तान्य् अव्यग्रं महाबाहो क्रियन्ताम् अविचारितम्

pretakāryāṇi yāny asya kartavyāni viśāṃpateḥ / tāny avyagraṃ mahābāho kriyantām avicāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत् । ऋत्विक्पुरोहिताचार्यांस् त्वरयामास सर्वशः

tatheti bharato vākyaṃ vasiṣṭhasyābhipūjya tat / ṛtvikpurohitācāryāṃs tvarayāmāsa sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये त्व् अग्रतो नरेन्द्रस्य अग्न्यगाराद् बहिष्कृताः । ऋत्विग्भिर् याजकैश् चैव ते ह्रियन्ते यथाविधि

ye tv agrato narendrasya agnyagārād bahiṣkṛtāḥ / ṛtvigbhir yājakaiś caiva te hriyante yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिबिकायाम् अथारोप्य राजानं गतचेतनम् । बाष्पकण्ठा विमनसस् तम् ऊहुः परिचारकाः

śibikāyām athāropya rājānaṃ gatacetanam / bāṣpakaṇṭhā vimanasas tam ūhuḥ paricārakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च । प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेर् अग्रतो ययुः

hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca / prakiranto janā mārgaṃ nṛpater agrato yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनागुरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा । देवदारूणि चाहृत्य चितां चक्रुस् तथापरे

candanāguruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā / devadārūṇi cāhṛtya citāṃ cakrus tathāpare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गन्धान् उच्चावचांश् चान्यांस् तत्र दत्त्वाथ भूमिपम् । ततः संवेशयामासुश् चितामध्ये तम् ऋत्विजः

gandhān uccāvacāṃś cānyāṃs tatra dattvātha bhūmipam / tataḥ saṃveśayāmāsuś citāmadhye tam ṛtvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हुताशनं हुत्वा जेपुस् तस्य तदर्त्विजः । जगुश् च ते यथाशास्त्रं तत्र सामानि सामगाः

tathā hutāśanaṃ hutvā jepus tasya tadartvijaḥ / jaguś ca te yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिबिकाभिश् च यानैश् च यथार्हं तस्य योषितः । नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृतास् तदा

śibikābhiś ca yānaiś ca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ / nagarān niryayus tatra vṛddhaiḥ parivṛtās tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसव्यं चापि तं चक्रुर् ऋत्विजो ऽग्निचितं नृपम् । स्त्रियश् च शोकसंतप्ताः कौसल्याप्रमुखास् तदा

prasavyaṃ cāpi taṃ cakrur ṛtvijo 'gnicitaṃ nṛpam / striyaś ca śokasaṃtaptāḥ kausalyāpramukhās tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रौञ्चीनाम् इव नारीणां निनादस् तत्र शुश्रुवे । आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः

krauñcīnām iva nārīṇāṃ ninādas tatra śuśruve / ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः । यानेभ्यः सरयूतीरम् अवतेरुर् वराङ्गनाः

tato rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ / yānebhyaḥ sarayūtīram avaterur varāṅganāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिताश् च । पुरं प्रविश्याश्रुपरीतनेत्रा भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्

kṛtodakaṃ te bharatena sārdhaṃ nṛpāṅganā mantripurohitāś ca / puraṃ praviśyāśruparītanetrā bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.