Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.71

ततो दशाहे ऽतिगते कृतशौचो नृपात्मजः । द्वादशे ऽहनि सम्प्राप्ते श्राद्धकर्माण्य् अकारयत्

tato daśāhe 'tigate kṛtaśauco nṛpātmajaḥ / dvādaśe 'hani samprāpte śrāddhakarmāṇy akārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नं धनम् अन्नं च पुष्कलम् । बास्तिकं बहुशुक्लं च गाश् चापि शतशस् तथा

brāhmaṇebhyo dadau ratnaṃ dhanam annaṃ ca puṣkalam / bāstikaṃ bahuśuklaṃ ca gāś cāpi śataśas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासीदासं च यानं च वेश्मानि सुमहान्ति च । ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रो राज्ञस् तस्यौर्ध्वदैहिकम्

dāsīdāsaṃ ca yānaṃ ca veśmāni sumahānti ca / brāhmaṇebhyo dadau putro rājñas tasyaurdhvadaihikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभातसमये दिवसे ऽथ त्रयोदशे । विललाप महाबाहुर् भरतः शोकमूर्छितः

tataḥ prabhātasamaye divase 'tha trayodaśe / vilalāpa mahābāhur bharataḥ śokamūrchitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शब्दापिहितकण्ठश् च शोधनार्थम् उपागतः । चितामूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुःखितः

śabdāpihitakaṇṭhaś ca śodhanārtham upāgataḥ / citāmūle pitur vākyam idam āha suduḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तात यस्मिन् निसृष्टो ऽहं त्वया भ्रातरि राघवे । तस्मिन् वनं प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तो ऽस्म्य् अहं त्वया

tāta yasmin nisṛṣṭo 'haṃ tvayā bhrātari rāghave / tasmin vanaṃ pravrajite śūnye tyakto 'smy ahaṃ tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथागतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितो वनम् । ताम् अम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप

yathāgatir anāthāyāḥ putraḥ pravrājito vanam / tām ambāṃ tāta kausalyāṃ tyaktvā tvaṃ kva gato nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा भस्मारुणं तच् च दग्धास्थिस्थानमण्डलम् । पितुः शरीरनिर्वाणं निष्टनन् विषसाद ह

dṛṣṭvā bhasmāruṇaṃ tac ca dagdhāsthisthānamaṇḍalam / pituḥ śarīranirvāṇaṃ niṣṭanan viṣasāda ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणीतले । उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्रध्वज इव च्युतः

sa tu dṛṣṭvā rudan dīnaḥ papāta dharaṇītale / utthāpyamānaḥ śakrasya yantradhvaja iva cyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्यामात्याः शुचिव्रतम् । अन्तकाले निपतितं ययातिम् ऋषयो यथा

abhipetus tataḥ sarve tasyāmātyāḥ śucivratam / antakāle nipatitaṃ yayātim ṛṣayo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रुघ्नश् चापि भरतं दृष्ट्वा शोकपरिप्लुतम् । विसंज्ञो न्यपतद् भूमौ भूमिपालम् अनुस्मरन्

śatrughnaś cāpi bharataṃ dṛṣṭvā śokapariplutam / visaṃjño nyapatad bhūmau bhūmipālam anusmaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मत्त इव निश्चेता विललाप सुदुःखितः । स्मृत्वा पितुर् गुणाङ्गानि तानि तानि तदा तदा

unmatta iva niścetā vilalāpa suduḥkhitaḥ / smṛtvā pitur guṇāṅgāni tāni tāni tadā tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्थराप्रभवस् तीव्रः कैकेयीग्राहसंकुलः । वरदानमयो ऽक्षोभ्यो ऽमज्जयच् छोकसागरः

mantharāprabhavas tīvraḥ kaikeyīgrāhasaṃkulaḥ / varadānamayo 'kṣobhyo 'majjayac chokasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया । क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतो भवान्

sukumāraṃ ca bālaṃ ca satataṃ lālitaṃ tvayā / kva tāta bharataṃ hitvā vilapantaṃ gato bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च । प्रवारयसि नः सर्वांस् तन् नः को ऽद्य करिष्यति

nanu bhojyeṣu pāneṣu vastreṣv ābharaṇeṣu ca / pravārayasi naḥ sarvāṃs tan naḥ ko 'dya kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवदारणकाले तु पृथिवी नावदीर्यते । विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना

avadāraṇakāle tu pṛthivī nāvadīryate / vihīnā yā tvayā rājñā dharmajñena mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे चारण्यम् आश्रिते । किं मे जीवितसामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

pitari svargam āpanne rāme cāraṇyam āśrite / kiṃ me jīvitasāmarthyaṃ pravekṣyāmi hutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकुपालिताम् । अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपोवनम्

hīno bhrātrā ca pitrā ca śūnyām ikṣvākupālitām / ayodhyāṃ na pravekṣyāmi pravekṣyāmi tapovanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् विलपितं श्रुत्वा व्यसनं चान्ववेक्ष्य तत् । भृशम् आर्ततरा भूयः सर्व एवानुगामिनः

tayor vilapitaṃ śrutvā vyasanaṃ cānvavekṣya tat / bhṛśam ārtatarā bhūyaḥ sarva evānugāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्नभरताव् उभौ । धरण्यां संव्यचेष्टेतां भग्नशृङ्गाव् इवर्षभौ

tato viṣaṇṇau śrāntau ca śatrughnabharatāv ubhau / dharaṇyāṃ saṃvyaceṣṭetāṃ bhagnaśṛṅgāv ivarṣabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषां पुरोहितः । वसिष्ठो भरतं वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह

tataḥ prakṛtimān vaidyaḥ pitur eṣāṃ purohitaḥ / vasiṣṭho bharataṃ vākyam utthāpya tam uvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि द्वंद्वानि भूतेषु प्रवृत्तान्य् अविशेषतः । तेषु चापरिहार्येषु नैवं भवितुम् अर्हति

trīṇi dvaṃdvāni bhūteṣu pravṛttāny aviśeṣataḥ / teṣu cāparihāryeṣu naivaṃ bhavitum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्त्रश् चापि शत्रुघ्नम् उत्थाप्याभिप्रसाद्य च । श्रावयामास तत्त्वज्ञः सर्वभूतभवाभवौ

sumantraś cāpi śatrughnam utthāpyābhiprasādya ca / śrāvayāmāsa tattvajñaḥ sarvabhūtabhavābhavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थितौ तौ नरव्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ । वर्षातपपरिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्रध्वजाव् इव

utthitau tau naravyāghrau prakāśete yaśasvinau / varṣātapapariklinnau pṛthag indradhvajāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्ताक्षौ दीनभाषिणौ । अमात्यास् त्वरयन्ति स्म तनयौ चापराः क्रियाः

aśrūṇi parimṛdnantau raktākṣau dīnabhāṣiṇau / amātyās tvarayanti sma tanayau cāparāḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.