Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.76

ताम् आर्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् । ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रां निशाम् इव

tām āryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām / dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandrāṃ niśām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनानि यथान्यायम् आर्याणां विशतां तदा । अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी

āsanāni yathānyāyam āryāṇāṃ viśatāṃ tadā / adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञस् तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् । इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत्

rājñas tu prakṛtīḥ sarvāḥ samagrāḥ prekṣya dharmavit / idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तात राजा दशरथः स्वर्गतो धर्मम् आचरन् । धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव

tāta rājā daśarathaḥ svargato dharmam ācaran / dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस् तथा सत्यधृतिः सतां धर्मम् अनुस्मरन् । नाजहात् पितुर् आदेशं शशी ज्योत्स्नाम् इवोदितः

rāmas tathā satyadhṛtiḥ satāṃ dharmam anusmaran / nājahāt pitur ādeśaṃ śaśī jyotsnām ivoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् । तद् भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रम् एवाभिषेचय

pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam / tad bhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipram evābhiṣecaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदीच्याश् च प्रतीच्याश् च दाक्षिणात्याश् च केवलाः । कोट्यापरान्ताः सामुद्रा रत्नान्य् अभिहरन्तु ते

udīcyāś ca pratīcyāś ca dākṣiṇātyāś ca kevalāḥ / koṭyāparāntāḥ sāmudrā ratnāny abhiharantu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः । जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया

tac chrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ / jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स बाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा । विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम्

sa bāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā / vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः । धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत्

caritabrahmacaryasya vidyā snātasya dhīmataḥ / dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं दशरथाज् जातो भवेद् राज्यापहारकः । राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुम् इहार्हसि

kathaṃ daśarathāj jāto bhaved rājyāpahārakaḥ / rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktum ihārhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठः श्रेष्ठश् च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः । लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा

jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaś ca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ / labdhum arhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनार्यजुष्टम् अस्वर्ग्यं कुर्यां पापम् अहं यदि । इक्ष्वाकूणाम् अहं लोके भवेयं कुलपांसनः

anāryajuṣṭam asvargyaṃ kuryāṃ pāpam ahaṃ yadi / ikṣvākūṇām ahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तद् अभिरोचये । इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः

yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tad abhirocaye / ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामम् एवानुगच्छामि स राजा द्विपदां वरः । त्रयाणाम् अपि लोकानां राघवो राज्यम् अर्हति

rāmam evānugacchāmi sa rājā dvipadāṃ varaḥ / trayāṇām api lokānāṃ rāghavo rājyam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः । हर्षान् मुमुचुर् अश्रूणि रामे निहितचेतसः

tad vākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ / harṣān mumucur aśrūṇi rāme nihitacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि त्व् आर्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् । वने तत्रैव वत्स्यामि यथार्यो लक्ष्मणस् तथा

yadi tv āryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt / vane tatraiva vatsyāmi yathāryo lakṣmaṇas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् । समक्षम् आर्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम्

sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt / samakṣam āryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः । समीपस्थम् उवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम्

evam uktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ / samīpastham uvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूर्णम् उत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् । यात्राम् आज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय

tūrṇam utthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt / yātrām ājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तः सुमन्त्रस् तु भरतेन महात्मना । प्रहृष्टः सो ऽदिशत् सर्वं यथा संदिष्टम् इष्टवत्

evam uktaḥ sumantras tu bharatena mahātmanā / prahṛṣṭaḥ so 'diśat sarvaṃ yathā saṃdiṣṭam iṣṭavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च । श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने

tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca / śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो योधाङ्गनाः सर्वा भर्तॄन् सर्वान् गृहे गृहे । यात्रागमनम् आज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः

tato yodhāṅganāḥ sarvā bhartṝn sarvān gṛhe gṛhe / yātrāgamanam ājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते हयैर् गोरथैः शीघ्रैः स्यन्दनैश् च मनोजवैः । सह योधैर् बलाध्यक्षा बलं सर्वम् अचोदयन्

te hayair gorathaiḥ śīghraiḥ syandanaiś ca manojavaiḥ / saha yodhair balādhyakṣā balaṃ sarvam acodayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सज्जं तु तद् बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसंनिधौ । रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतो ऽब्रवीत्

sajjaṃ tu tad balaṃ dṛṣṭvā bharato gurusaṃnidhau / rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य प्रहर्षितः । रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः

bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya praharṣitaḥ / rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स राघवः सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः । गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन् भरतो ऽब्रवीत् तदा

sa rāghavaḥ satyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ / guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyan bharato 'bravīt tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् । आनेतुम् इच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय

tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān / ānetum icchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सूतपुत्रो भरतेन सम्यग् आज्ञापितः संपरिपूर्णकामः । शशास सर्वान् प्रकृतिप्रधानान् बलस्य मुख्यांश् च सुहृज्जनं च

sa sūtaputro bharatena samyag ājñāpitaḥ saṃparipūrṇakāmaḥ / śaśāsa sarvān prakṛtipradhānān balasya mukhyāṃś ca suhṛjjanaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश् च विप्राः । अयूयुजन्न् उष्ट्ररथान् खरांश् च नागान् हयांश् चैव कुलप्रसूतान्

tataḥ samutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāś ca viprāḥ / ayūyujann uṣṭrarathān kharāṃś ca nāgān hayāṃś caiva kulaprasūtān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.