Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.81

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् । ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच् छ्रुतम् अप्रियम्

guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam / dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुकुमारो महासत्त्वः सिंहस्कन्धो महाभुजः । पुण्डरीकविशालाक्षस् तरुणः प्रियदर्शनः

sukumāro mahāsattvaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ / puṇḍarīkaviśālākṣas taruṇaḥ priyadarśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः । पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः

pratyāśvasya muhūrtaṃ tu kālaṃ paramadurmanāḥ / papāta sahasā totrair hṛdi viddha iva dvipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नो ऽनन्तरस्थितः । परिष्वज्य रुरोदोच्चैर् विसंज्ञः शोककर्शितः

tadavasthaṃ tu bharataṃ śatrughno 'nantarasthitaḥ / pariṣvajya rurodoccair visaṃjñaḥ śokakarśitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः । उपवासकृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः

tataḥ sarvāḥ samāpetur mātaro bharatasya tāḥ / upavāsakṛśā dīnā bhartṛvyasanakarśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताश् च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् । कौसल्या त्व् अनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे

tāś ca taṃ patitaṃ bhūmau rudantyaḥ paryavārayan / kausalyā tv anusṛtyainaṃ durmanāḥ pariṣasvaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वत्सला स्वं यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी । परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा

vatsalā svaṃ yathā vatsam upagūhya tapasvinī / paripapraccha bharataṃ rudantī śokalālasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्र व्याधिर् न ते कच्चिच् छरीरं परिबाधते । अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्

putra vyādhir na te kaccic charīraṃ paribādhate / adya rājakulasyāsya tvadadhīnaṃ hi jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते । वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस् त्वम् अद्य नः

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate / vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचिद् अप्रियम् । पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सहभार्ये वनं गते

kaccin na lakṣmaṇe putra śrutaṃ te kiṃcid apriyam / putra vā hy ekaputrāyāḥ sahabhārye vanaṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्न् एव महायशाः । कौसल्यां परिसान्त्व्येदं गुहं वचनम् अब्रवीत्

sa muhūrtaṃ samāśvasya rudann eva mahāyaśāḥ / kausalyāṃ parisāntvyedaṃ guhaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्राता मे क्वावसद् रात्रिं क्व सीता क्व च लक्ष्मणः । अस्वपच् छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे

bhrātā me kvāvasad rātriṃ kva sītā kva ca lakṣmaṇaḥ / asvapac chayane kasmin kiṃ bhuktvā guha śaṃsa me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीद् भरतं पृष्टो निषादाधिपतिर् गुहः । यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहिते ऽतिथौ

so 'bravīd bharataṃ pṛṣṭo niṣādādhipatir guhaḥ / yadvidhaṃ pratipede ca rāme priyahite 'tithau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नम् उच्चावचं भक्षाः फलानि विविधानि च । रामायाभ्यवहारार्थं बहु चोपहृतं मया

annam uccāvacaṃ bhakṣāḥ phalāni vividhāni ca / rāmāyābhyavahārārthaṃ bahu copahṛtaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद् रामः सत्यपराक्रमः । न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्रधर्मम् अनुस्मरन्

tat sarvaṃ pratyanujñāsīd rāmaḥ satyaparākramaḥ / na hi tat pratyagṛhṇāt sa kṣatradharmam anusmaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा । इति तेन वयं राजन्न् अनुनीता महात्मना

na hy asmābhiḥ pratigrāhyaṃ sakhe deyaṃ tu sarvadā / iti tena vayaṃ rājann anunītā mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः । औपवास्यं तदाकार्षीद् राघवः सह सीतया

lakṣmaṇena samānītaṃ pītvā vāri mahāyaśāḥ / aupavāsyaṃ tadākārṣīd rāghavaḥ saha sītayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तु जलशेषेण लक्ष्मणो ऽप्य् अकरोत् तदा । वाग्यतास् ते त्रयः संध्याम् उपासत समाहिताः

tatas tu jalaśeṣeṇa lakṣmaṇo 'py akarot tadā / vāgyatās te trayaḥ saṃdhyām upāsata samāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौमित्रिस् तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरं शुभम् । स्वयम् आनीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात्

saumitris tu tataḥ paścād akarot svāstaraṃ śubham / svayam ānīya barhīṃṣi kṣipraṃ rāghavakāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया । प्रक्षाल्य च तयोः पादाव् अपचक्राम लक्ष्मणः

tasmin samāviśad rāmaḥ svāstare saha sītayā / prakṣālya ca tayoḥ pādāv apacakrāma lakṣmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत् तद् इङ्गुदीमूलम् इदम् एव च तत् तृणम् । यस्मिन् रामश् च सीता च रात्रिं तां शयिताव् उभौ

etat tad iṅgudīmūlam idam eva ca tat tṛṇam / yasmin rāmaś ca sītā ca rātriṃ tāṃ śayitāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवाञ् शरैः सुपूर्णाव् इषुधी परंतपः । महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो निशाम् अतिष्ठत् परितो ऽस्य केवलम्

niyamya pṛṣṭhe tu talāṅgulitravāñ śaraiḥ supūrṇāv iṣudhī paraṃtapaḥ / mahad dhanuḥ sajyam upohya lakṣmaṇo niśām atiṣṭhat parito 'sya kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्व् अहं चोत्तमबाणचापधृक् स्थितो ऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः । अतन्द्रिभिर् ज्ञातिभिर् आत्तकार्मुकैर् महेन्द्रकल्पं परिपालयंस् तदा

tatas tv ahaṃ cottamabāṇacāpadhṛk sthito 'bhavaṃ tatra sa yatra lakṣmaṇaḥ / atandribhir jñātibhir āttakārmukair mahendrakalpaṃ paripālayaṃs tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.