Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.82

तच् छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरतः सह मन्त्रिभिः । इङ्गुदीमूलम् आगम्य रामशय्याम् अवेक्ष्य ताम्

tac chrutvā nipuṇaṃ sarvaṃ bharataḥ saha mantribhiḥ / iṅgudīmūlam āgamya rāmaśayyām avekṣya tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीज् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना । शर्वरी शयिता भूमाव् इदम् अस्य विमर्दितम्

abravīj jananīḥ sarvā iha tena mahātmanā / śarvarī śayitā bhūmāv idam asya vimarditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता । जातो दशरथेनोर्व्यां न रामः स्वप्तुम् अर्हति

mahābhāgakulīnena mahābhāgena dhīmatā / jāto daśarathenorvyāṃ na rāmaḥ svaptum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये । शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले

ajinottarasaṃstīrṇe varāstaraṇasaṃcaye / śayitvā puruṣavyāghraḥ kathaṃ śete mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा । हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु

prāsādāgravimāneṣu valabhīṣu ca sarvadā / haimarājatabhaumeṣu varāstaraṇaśāliṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पसंचयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु । पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसंघरुतेषु च

puṣpasaṃcayacitreṣu candanāgarugandhiṣu / pāṇḍurābhraprakāśeṣu śukasaṃgharuteṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गीतवादित्रनिर्घोषैर् वराभरणनिःस्वनैः । मृदङ्गवरशब्दैश् च सततं प्रतिबोधितः

gītavāditranirghoṣair varābharaṇaniḥsvanaiḥ / mṛdaṅgavaraśabdaiś ca satataṃ pratibodhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूतमागधैः । गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिश् च परंतपः

bandibhir vanditaḥ kāle bahubhiḥ sūtamāgadhaiḥ / gāthābhir anurūpābhiḥ stutibhiś ca paraṃtapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्रद्धेयम् इदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा । मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो ऽयम् इति मे मतिः

aśraddheyam idaṃ loke na satyaṃ pratibhāti mā / muhyate khalu me bhāvaḥ svapno 'yam iti me matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नूनं दैवतं किंचित् कालेन बलवत्तरम् । यत्र दाशरथी रामो भूमाव् एवं शयीत सः

na nūnaṃ daivataṃ kiṃcit kālena balavattaram / yatra dāśarathī rāmo bhūmāv evaṃ śayīta saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना । दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च

videharājasya sutā sītā ca priyadarśanā / dayitā śayitā bhūmau snuṣā daśarathasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं शय्या मम भ्रातुर् इदं हि परिवर्तितम् । स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रैर् विमृदितं तृणम्

iyaṃ śayyā mama bhrātur idaṃ hi parivartitam / sthaṇḍile kaṭhine sarvaṃ gātrair vimṛditaṃ tṛṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये साभरणा सुप्ता सीतास्मिञ् शयने तदा । तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः

manye sābharaṇā suptā sītāsmiñ śayane tadā / tatra tatra hi dṛśyante saktāḥ kanakabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरीयम् इहासक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा । तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः

uttarīyam ihāsaktaṃ suvyaktaṃ sītayā tadā / tathā hy ete prakāśante saktāḥ kauśeyatantavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी । सुकुमारी सती दुःखं न विजानाति मैथिली

manye bhartuḥ sukhā śayyā yena bālā tapasvinī / sukumārī satī duḥkhaṃ na vijānāti maithilī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्वभौमकुले जातः सर्वलोकसुखावहः । सर्वलोकप्रियस् त्यक्त्वा राज्यं प्रियम् अनुत्तमम्

sārvabhaumakule jātaḥ sarvalokasukhāvahaḥ / sarvalokapriyas tyaktvā rājyaṃ priyam anuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथम् इन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः । सुखभागी च दुःखार्हः शयितो भुवि राघवः

katham indīvaraśyāmo raktākṣaḥ priyadarśanaḥ / sukhabhāgī ca duḥkhārhaḥ śayito bhuvi rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं यानुगता वनम् । वयं संशयिताः सर्वे हीनास् तेन महात्मना

siddhārthā khalu vaidehī patiṃ yānugatā vanam / vayaṃ saṃśayitāḥ sarve hīnās tena mahātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्णधारा पृथिवी शून्येव प्रतिभाति मा । गते दशरथे स्वर्गे रामे चारण्यम् आश्रिते

akarṇadhārā pṛthivī śūnyeva pratibhāti mā / gate daśarathe svarge rāme cāraṇyam āśrite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसापि वसुंधराम् । वने ऽपि वसतस् तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्

na ca prārthayate kaścin manasāpi vasuṃdharām / vane 'pi vasatas tasya bāhuvīryābhirakṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यसंवरणारक्षाम् अयन्त्रितहयद्विपाम् । अपावृतपुरद्वारां राजधानीम् अरक्षिताम्

śūnyasaṃvaraṇārakṣām ayantritahayadvipām / apāvṛtapuradvārāṃ rājadhānīm arakṣitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रहृष्टबलां न्यूनां विषमस्थाम् अनावृताम् । शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान् विषकृतान् इव

aprahṛṣṭabalāṃ nyūnāṃ viṣamasthām anāvṛtām / śatravo nābhimanyante bhakṣān viṣakṛtān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये ऽहं तृणेषु वा । फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्

adya prabhṛti bhūmau tu śayiṣye 'haṃ tṛṇeṣu vā / phalamūlāśano nityaṃ jaṭācīrāṇi dhārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यार्थम् उत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने । तं प्रतिश्रवम् आमुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति

tasyārtham uttaraṃ kālaṃ nivatsyāmi sukhaṃ vane / taṃ pratiśravam āmucya nāsya mithyā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसन्तं भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मानुवत्स्यति । लक्ष्मणेन सह त्व् आर्यो अयोध्यां पालयिष्यति

vasantaṃ bhrātur arthāya śatrughno mānuvatsyati / lakṣmaṇena saha tv āryo ayodhyāṃ pālayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायां द्विजातयः । अपि मे देवताः कुर्युर् इमं सत्यं मनोरथम्

abhiṣekṣyanti kākutstham ayodhyāyāṃ dvijātayaḥ / api me devatāḥ kuryur imaṃ satyaṃ manoratham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि न प्रपत्स्यते । ततो ऽनुवत्स्यामि चिराय राघवं वने वसन् नार्हति माम् उपेक्षितुम्

prasādyamānaḥ śirasā mayā svayaṃ bahuprakāraṃ yadi na prapatsyate / tato 'nuvatsyāmi cirāya rāghavaṃ vane vasan nārhati mām upekṣitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.