Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.87

तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः । अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथाः सम्प्रदुद्रुवुः

tayā mahatyā yāyinyā dhvajinyā vanavāsinaḥ / arditā yūthapā mattāḥ sayūthāḥ sampradudruvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋक्षाः पृषतसंघाश् च रुरवश् च समन्ततः । दृश्यन्ते वनराजीषु गिरिष्व् अपि नदीषु च

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṃghāś ca ruravaś ca samantataḥ / dṛśyante vanarājīṣu giriṣv api nadīṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सम्प्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः । वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरङ्गया

sa sampratasthe dharmātmā prīto daśarathātmajaḥ / vṛto mahatyā nādinyā senayā caturaṅgayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः । महीं संछादयामास प्रावृषि द्याम् इवाम्बुदः

sāgaraughanibhā senā bharatasya mahātmanaḥ / mahīṃ saṃchādayāmāsa prāvṛṣi dyām ivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुरंगौघैर् अवतता वारणैश् च महाजवैः । अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन् काले बभूव भूः

turaṃgaughair avatatā vāraṇaiś ca mahājavaiḥ / anālakṣyā ciraṃ kālaṃ tasmin kāle babhūva bhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यात्वा दूरम् अध्वानं सुपरिश्रान्तवाहनः । उवाच भरतः श्रीमान् वसिष्ठं मन्त्रिणां वरम्

sa yātvā dūram adhvānaṃ supariśrāntavāhanaḥ / uvāca bharataḥ śrīmān vasiṣṭhaṃ mantriṇāṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया । व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यम् अब्रवीत्

yādṛśaṃ lakṣyate rūpaṃ yathā caiva śrutaṃ mayā / vyaktaṃ prāptāḥ sma taṃ deśaṃ bharadvājo yam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं गिरिश् चित्रकूटस् तथा मन्दाकिनी नदी । एतत् प्रकाशते दूरान् नीलमेघनिभं वनम्

ayaṃ giriś citrakūṭas tathā mandākinī nadī / etat prakāśate dūrān nīlameghanibhaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरेः सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य सम्प्रति । वारणैर् अवमृद्यन्ते मामकैः पर्वतोपमैः

gireḥ sānūni ramyāṇi citrakūṭasya samprati / vāraṇair avamṛdyante māmakaiḥ parvatopamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुञ्चन्ति कुसुमान्य् एते नगाः पर्वतसानुषु । नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः

muñcanti kusumāny ete nagāḥ parvatasānuṣu / nīlā ivātapāpāye toyaṃ toyadharā ghanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंनराचरितोद्देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् । हयैः समन्ताद् आकीर्णं मकरैर् इव सागरम्

kiṃnarācaritoddeśaṃ paśya śatrughna parvatam / hayaiḥ samantād ākīrṇaṃ makarair iva sāgaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते मृगगणा भान्ति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः । वायुप्रविद्धाः शरदि मेघराजिर् इवाम्बरे

ete mṛgagaṇā bhānti śīghravegāḥ pracoditāḥ / vāyupraviddhāḥ śaradi megharājir ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन्ति कुसुमापीडाञ् शिरःसु सुरभीन् अमी । मेघप्रकाशैः फलकैर् दाक्षिणात्या यथा नराः

kurvanti kusumāpīḍāñ śiraḥsu surabhīn amī / meghaprakāśaiḥ phalakair dākṣiṇātyā yathā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्कूजम् इव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् । अयोध्येव जनाकीर्णा सम्प्रति प्रतिभाति मा

niṣkūjam iva bhūtvedaṃ vanaṃ ghorapradarśanam / ayodhyeva janākīrṇā samprati pratibhāti mā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खुरैर् उदीरितो रेणुर् दिवं प्रच्छाद्य तिष्ठति । तं वहत्य् अनिलः शीघ्रं कुर्वन्न् इव मम प्रियम्

khurair udīrito reṇur divaṃ pracchādya tiṣṭhati / taṃ vahaty anilaḥ śīghraṃ kurvann iva mama priyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यन्दनांस् तुरगोपेतान् सूतमुख्यैर् अधिष्ठितान् । एतान् संपततः शीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने

syandanāṃs turagopetān sūtamukhyair adhiṣṭhitān / etān saṃpatataḥ śīghraṃ paśya śatrughna kānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतान् वित्रासितान् पश्य बर्हिणः प्रियदर्शनान् । एतम् आविशतः शैलम् अधिवासं पतत्रिणाम्

etān vitrāsitān paśya barhiṇaḥ priyadarśanān / etam āviśataḥ śailam adhivāsaṃ patatriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमात्रम् अयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मा । तापसानां निवासो ऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा

atimātram ayaṃ deśo manojñaḥ pratibhāti mā / tāpasānāṃ nivāso 'yaṃ vyaktaṃ svargapatho yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने । मनोज्ञरूपा लक्ष्यन्ते कुसुमैर् इव चित्रिताः

mṛgā mṛgībhiḥ sahitā bahavaḥ pṛṣatā vane / manojñarūpā lakṣyante kusumair iva citritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु सैन्याः प्रतिष्ठन्तां विचिन्वन्तु च काननम् । यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ

sādhu sainyāḥ pratiṣṭhantāṃ vicinvantu ca kānanam / yathā tau puruṣavyāghrau dṛśyete rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतस्य वचः श्रुत्वा पुरुषाः शस्त्रपाणयः । विविशुस् तद् वनं शूरा धूमं च ददृशुस् ततः

bharatasya vacaḥ śrutvā puruṣāḥ śastrapāṇayaḥ / viviśus tad vanaṃ śūrā dhūmaṃ ca dadṛśus tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते समालोक्य धूमाग्रम् ऊचुर् भरतम् आगताः । नामनुष्ये भवत्य् अग्निर् व्यक्तम् अत्रैव राघवौ

te samālokya dhūmāgram ūcur bharatam āgatāḥ / nāmanuṣye bhavaty agnir vyaktam atraiva rāghavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नात्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परंतपौ । अन्ये रामोपमाः सन्ति व्यक्तम् अत्र तपस्विनः

atha nātra naravyāghrau rājaputrau paraṃtapau / anye rāmopamāḥ santi vyaktam atra tapasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छ्रुत्वा भरतस् तेषां वचनं साधुसंमतम् । सैन्यान् उवाच सर्वांस् तान् अमित्रबलमर्दनः

tac chrutvā bharatas teṣāṃ vacanaṃ sādhusaṃmatam / sainyān uvāca sarvāṃs tān amitrabalamardanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्ता भवन्तस् तिष्ठन्तु नेतो गन्तव्यम् अग्रतः । अहम् एव गमिष्यामि सुमन्त्रो गुरुर् एव च

yattā bhavantas tiṣṭhantu neto gantavyam agrataḥ / aham eva gamiṣyāmi sumantro gurur eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तास् ततः सर्वे तत्र तस्थुः समन्ततः । भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात्

evam uktās tataḥ sarve tatra tasthuḥ samantataḥ / bharato yatra dhūmāgraṃ tatra dṛṣṭiṃ samādadhāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर् निरीक्षमाणापि च धूमम् अग्रतः । बभूव हृष्टा नचिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा

vyavasthitā yā bharatena sā camūr nirīkṣamāṇāpi ca dhūmam agrataḥ / babhūva hṛṣṭā nacireṇa jānatī priyasya rāmasya samāgamaṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.