Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.9

एवम् उक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना । दीर्घम् उष्णं विनिःश्वस्य मन्थराम् इदम् अब्रवीत्

evam uktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā / dīrgham uṣṇaṃ viniḥśvasya mantharām idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य रामम् इतः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्य् अहम् । यौवराज्येन भरतं क्षिप्रम् एवाभिषेचये

adya rāmam itaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmy aham / yauvarājyena bharataṃ kṣipram evābhiṣecaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं त्व् इदानीं संपश्य केनोपायेन मन्थरे । भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन

idaṃ tv idānīṃ saṃpaśya kenopāyena manthare / bharataḥ prāpnuyād rājyaṃ na tu rāmaḥ kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी । रामार्थम् उपहिंसन्ती कैकेयीम् इदम् अब्रवीत्

evam uktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī / rāmārtham upahiṃsantī kaikeyīm idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे । यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम्

hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me / yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास् तु कैकयी । किंचिद् उत्थाय शयनात् स्वास्तीर्णाद् इदम् अब्रवीत्

śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyās tu kaikayī / kiṃcid utthāya śayanāt svāstīrṇād idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे । भरतः प्राप्नुयाद् राज्यं न तु रामः कथंचन

kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare / bharataḥ prāpnuyād rājyaṃ na tu rāmaḥ kathaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी । रामार्थम् उपहिंसन्ती कुब्जा वचनम् अब्रवीत्

evam uktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī / rāmārtham upahiṃsantī kubjā vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव देवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः । अगच्छत् त्वाम् उपादाय देवराजस्य साह्यकृत्

tava devāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ / agacchat tvām upādāya devarājasya sāhyakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिशम् आस्थाय कैकेयि दक्षिणां दण्डकान् प्रति । वैजयन्तम् इति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः

diśam āsthāya kaikeyi dakṣiṇāṃ daṇḍakān prati / vaijayantam iti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शम्बर इति ख्यातः शतमायो महासुरः । ददौ शक्रस्य संग्रामं देवसंघैर् अनिर्जितः

sa śambara iti khyātaḥ śatamāyo mahāsuraḥ / dadau śakrasya saṃgrāmaṃ devasaṃghair anirjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् महति संग्रामे राजा दशरथस् तदा । अपवाह्य त्वया देवि संग्रामान् नष्टचेतनः

tasmin mahati saṃgrāme rājā daśarathas tadā / apavāhya tvayā devi saṃgrāmān naṣṭacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापि विक्षतः शस्त्रैः पतिस् ते रक्षितस् त्वया । तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने

tatrāpi vikṣataḥ śastraiḥ patis te rakṣitas tvayā / tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वयोक्तः पतिर् देवि यदेच्छेयं तदा वरौ । गृह्णीयाम् इति तत् तेन तथेत्य् उक्तं महात्मना । अनभिज्ञा ह्य् अहं देवि त्वयैव कथितं पुरा

sa tvayoktaḥ patir devi yadeccheyaṃ tadā varau / gṛhṇīyām iti tat tena tathety uktaṃ mahātmanā / anabhijñā hy ahaṃ devi tvayaiva kathitaṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम् । प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश

tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam / pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोधागारं प्रविश्याद्य क्रुद्धेवाश्वपतेः सुते । शेष्वान् अन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी । मा स्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनम् अभिभाषथाः

krodhāgāraṃ praviśyādya kruddhevāśvapateḥ sute / śeṣvān antarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī / mā smainaṃ pratyudīkṣethā mā cainam abhibhāṣathāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दयिता त्वं सदा भर्तुर् अत्र मे नास्ति संशयः । त्वत्कृते च महाराजो विशेद् अपि हुताशनम्

dayitā tvaṃ sadā bhartur atra me nāsti saṃśayaḥ / tvatkṛte ca mahārājo viśed api hutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रुद्धां प्रत्युदीक्षितुम् । तव प्रियार्थं राजा हि प्राणान् अपि परित्यजेत्

na tvāṃ krodhayituṃ śakto na kruddhāṃ pratyudīkṣitum / tava priyārthaṃ rājā hi prāṇān api parityajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् अतिक्रमितुं शक्तस् तव वाक्यं महीपतिः । मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलम् आत्मनः

na hy atikramituṃ śaktas tava vākyaṃ mahīpatiḥ / mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिमुक्तासुवर्णानि रत्नानि विविधानि च । दद्याद् दशरथो राजा मा स्म तेषु मनः कृथाः

maṇimuktāsuvarṇāni ratnāni vividhāni ca / dadyād daśaratho rājā mā sma teṣu manaḥ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौ तौ देवासुरे युद्धे वरौ दशरथो ऽददात् । तौ स्मारय महाभागे सो ऽर्थो मा त्वाम् अतिक्रमेत्

yau tau devāsure yuddhe varau daśaratho 'dadāt / tau smāraya mahābhāge so 'rtho mā tvām atikramet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तु ते वरं दद्यात् स्वयम् उत्थाप्य राघवः । व्यवस्थाप्य महाराजं त्वम् इमं वृणुया वरम्

yadā tu te varaṃ dadyāt svayam utthāpya rāghavaḥ / vyavasthāpya mahārājaṃ tvam imaṃ vṛṇuyā varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च । भरतः क्रियतां राजा पृथिव्यां पार्थिवर्षभः

rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca / bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāṃ pārthivarṣabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रव्राजितश् चैव रामो ऽरामो भविष्यति । भरतश् च हतामित्रस् तव राजा भविष्यति

evaṃ pravrājitaś caiva rāmo 'rāmo bhaviṣyati / bharataś ca hatāmitras tava rājā bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन कालेन रामश् च वनात् प्रत्यागमिष्यति । तेन कालेन पुत्रस् ते कृतमूलो भविष्यति । संगृहीतमनुष्यश् च सुहृद्भिः सार्धम् आत्मवान्

yena kālena rāmaś ca vanāt pratyāgamiṣyati / tena kālena putras te kṛtamūlo bhaviṣyati / saṃgṛhītamanuṣyaś ca suhṛdbhiḥ sārdham ātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तकालं तु ते मन्ये राजानं वीतसाध्वसा । रामाभिषेकसंकल्पान् निगृह्य विनिवर्तय

prāptakālaṃ tu te manye rājānaṃ vītasādhvasā / rāmābhiṣekasaṃkalpān nigṛhya vinivartaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थम् अर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस् तया । हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थराम् इदम् अब्रवीत्

anartham artharūpeṇa grāhitā sā tatas tayā / hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharām idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिधायिनीम् । पृथिव्याम् असि कुब्जानाम् उत्तमा बुद्धिनिश्चये

kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhidhāyinīm / pṛthivyām asi kubjānām uttamā buddhiniścaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् एव तु ममार्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी । नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश् चिकीर्षितम्

tvam eva tu mamārtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī / nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaś cikīrṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ति दुःसंस्थिताः कुब्जा वक्राः परमपापिकाः । त्वं पद्मम् इव वातेन संनता प्रियदर्शना

santi duḥsaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramapāpikāḥ / tvaṃ padmam iva vātena saṃnatā priyadarśanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरस् ते ऽभिनिविष्टं वै यावत् स्कन्धात् समुन्नतम् । अधस्ताच् चोदरं शान्तं सुनाभम् इव लज्जितम्

uras te 'bhiniviṣṭaṃ vai yāvat skandhāt samunnatam / adhastāc codaraṃ śāntaṃ sunābham iva lajjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जघनं तव निर्घुष्टं रशनादामशोभितम् । जङ्घे भृशम् उपन्यस्ते पादौ चाप्य् आयताव् उभौ

jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam / jaṅghe bhṛśam upanyaste pādau cāpy āyatāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् आयताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनि । अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे

tvam āyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsini / agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवेदं स्थगु यद् दीर्घं रथघोणम् इवायतम् । मतयः क्षत्रविद्याश् च मायाश् चात्र वसन्ति ते

tavedaṃ sthagu yad dīrghaṃ rathaghoṇam ivāyatam / matayaḥ kṣatravidyāś ca māyāś cātra vasanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र ते प्रतिमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् । अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते

atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm / abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन सुन्दरि । लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु

jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena sundari / labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् । कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्य् आभरणानि च

mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham / kārayiṣyāmi te kubje śubhāny ābharaṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि । चन्द्रम् आह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना । गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम्

paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi / candram āhvayamānena mukhenāpratimānanā / gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवापि कुब्जाः कुब्जायाः सर्वाभरणभूषिताः । पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम

tavāpi kubjāḥ kubjāyāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ / pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीम् इदम् अब्रवीत् । शयानां शयने शुभ्रे वेद्याम् अग्निशिखाम् इव

iti praśasyamānā sā kaikeyīm idam abravīt / śayānāṃ śayane śubhre vedyām agniśikhām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते । उत्तिष्ठ कुरु कल्याणं राजानम् अनुदर्शय

gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate / uttiṣṭha kuru kalyāṇaṃ rājānam anudarśaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह । क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता

tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha / krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना । अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्य् आभरणानि च

anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā / avamucya varārhāṇi śubhāny ābharaṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हेमोपमा तत्र कुब्जा वाक्यवशं गता । संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थराम् इदम् अब्रवीत्

tato hemopamā tatra kubjā vākyavaśaṃ gatā / saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharām idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि । वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम्

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi / vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैतद् उक्त्वा वचनं सुदारुणं निधाय सर्वाभरणानि भामिनी । असंवृताम् आस्तरणेन मेदिनीं तदाधिशिश्ये पतितेव किंनरी

athaitad uktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī / asaṃvṛtām āstaraṇena medinīṃ tadādhiśiśye patiteva kiṃnarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना तथावमुक्तोत्तममाल्यभूषणा । नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा तमोवृता द्यौर् इव मग्नतारका

udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathāvamuktottamamālyabhūṣaṇā / narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyaur iva magnatārakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.