Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.90

तथा तत्रासतस् तस्य भरतस्योपयायिनः । सैन्यरेणुश् च शब्दश् च प्रादुरास्तां नभःस्पृशौ

tathā tatrāsatas tasya bharatasyopayāyinaḥ / sainyareṇuś ca śabdaś ca prādurāstāṃ nabhaḥspṛśau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः । अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर् दिशः

etasminn antare trastāḥ śabdena mahatā tataḥ / arditā yūthapā mattāḥ sayūthā dudruvur diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं सैन्यसमुद्भूतं शब्दं शुश्रव राघवः । तांश् च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपान् अन्ववैक्षत

sa taṃ sainyasamudbhūtaṃ śabdaṃ śuśrava rāghavaḥ / tāṃś ca vipradrutān sarvān yūthapān anvavaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांश् च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा स निःस्वनम् । उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्

tāṃś ca vidravato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā sa niḥsvanam / uvāca rāmaḥ saumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास् त्वया । भीमस्तनितगम्भीरस् तुमुलः श्रूयते स्वनः

hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrā suprajās tvayā / bhīmastanitagambhīras tumulaḥ śrūyate svanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा वा राजमात्रो वा मृगयाम् अटते वने । अन्यद् वा श्वापदं किंचित् सौमित्रे ज्ञातुम् अर्हसि । सर्वम् एतद् यथातत्त्वम् अचिराज् ज्ञातुम् अर्हसि

rājā vā rājamātro vā mṛgayām aṭate vane / anyad vā śvāpadaṃ kiṃcit saumitre jñātum arhasi / sarvam etad yathātattvam acirāj jñātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लक्ष्मणः संत्वरितः सालम् आरुह्य पुष्पितम् । प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशम् अवैक्षत

sa lakṣmaṇaḥ saṃtvaritaḥ sālam āruhya puṣpitam / prekṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ pūrvāṃ diśam avaikṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् । रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर् युक्तां पदातिभिः

udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm / rathāśvagajasambādhāṃ yattair yuktāṃ padātibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् । शशंस सेनां रामाय वचनं चेदम् अब्रवीत्

tām aśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām / śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निं संशमयत्व् आर्यः सीता च भजतां गुहाम् । सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश् च कवचं तथा

agniṃ saṃśamayatv āryaḥ sītā ca bhajatāṃ guhām / sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃś ca kavacaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह । अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्यैतां मन्यसे चमूम्

taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha / aṅgāvekṣasva saumitre kasyaitāṃ manyase camūm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत् । दिधक्षन्न् इव तां सेनां रुषितः पावको यथा

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyam abravīt / didhakṣann iva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पन्नं राज्यम् इच्छंस् तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् । आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः

sampannaṃ rājyam icchaṃs tu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam / āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharataḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष वै सुमहाञ् श्रीमान् विटपी संप्रकाशते । विराजत्य् उद्गतस्कन्धः कोविदारध्वजो रथे

eṣa vai sumahāñ śrīmān viṭapī saṃprakāśate / virājaty udgataskandhaḥ kovidāradhvajo rathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भजन्त्य् एते यथाकामम् अश्वान् आरुह्य शीघ्रगान् । एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजान् आरुह्य सादिनः

bhajanty ete yathākāmam aśvān āruhya śīghragān / ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajān āruhya sādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहे । अपि नौ वशम् आगच्छेत् कोविदारध्वजो रणे

gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahe / api nau vaśam āgacchet kovidāradhvajo raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् । त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा

api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat / tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्निमित्तं भवान् राज्याच् च्युतो राघव शाश्वतात् । सम्प्राप्तो ऽयम् अरिर् वीर भरतो वध्य एव मे

yannimittaṃ bhavān rājyāc cyuto rāghava śāśvatāt / samprāpto 'yam arir vīra bharato vadhya eva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव । पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्य् अधर्मो विधीयते । एतस्मिन् निहते कृत्स्नाम् अनुशाधि वसुंधराम्

bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava / pūrvāpakāriṇāṃ tyāge na hy adharmo vidhīyate / etasmin nihate kṛtsnām anuśādhi vasuṃdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य पुत्रं हतं संख्ये कैकेयी राज्यकामुका । मया पश्येत् सुदुःखार्ता हस्तिभग्नम् इव द्रुमम्

adya putraṃ hataṃ saṃkhye kaikeyī rājyakāmukā / mayā paśyet suduḥkhārtā hastibhagnam iva drumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् । कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम्

kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām / kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्येमं संयतं क्रोधम् असत्कारं च मानद । मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्व् इव हुताशनम्

adyemaṃ saṃyataṃ krodham asatkāraṃ ca mānada / mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣv iva hutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यैतच् चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः । भिन्दञ् शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम्

adyaitac citrakūṭasya kānanaṃ niśitaiḥ śaraiḥ / bhindañ śatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरैर् निर्भिन्नहृदयान् कुञ्जरांस् तुरगांस् तथा । श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश् च निहतान् मया

śarair nirbhinnahṛdayān kuñjarāṃs turagāṃs tathā / śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃś ca nihatān mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शराणां धनुषश् चाहम् अनृणो ऽस्मि महावने । ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः

śarāṇāṃ dhanuṣaś cāham anṛṇo 'smi mahāvane / sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.