Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.94

आघ्राय रामस् तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः । अङ्के भरतम् आरोप्य पर्यपृच्छत् समाहितः

āghrāya rāmas taṃ mūrdhni pariṣvajya ca rāghavaḥ / aṅke bharatam āropya paryapṛcchat samāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व नु ते ऽभूत् पिता तात यद् अरण्यं त्वम् आगतः । न हि त्वं जीवतस् तस्य वनम् आगन्तुम् अर्हसि

kva nu te 'bhūt pitā tāta yad araṇyaṃ tvam āgataḥ / na hi tvaṃ jīvatas tasya vanam āgantum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरस्य बत पश्यामि दूराद् भरतम् आगतम् । दुष्प्रतीकम् अरण्ये ऽस्मिन् किं तात वनम् आगतः

cirasya bata paśyāmi dūrād bharatam āgatam / duṣpratīkam araṇye 'smin kiṃ tāta vanam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् दशरथो राजा कुशली सत्यसंगरः । राजसूयाश्वमेधानाम् आहर्ता धर्मनिश्चयः

kaccid daśaratho rājā kuśalī satyasaṃgaraḥ / rājasūyāśvamedhānām āhartā dharmaniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कच्चिद् ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः । इक्ष्वाकूणाम् उपाध्यायो यथावत् तात पूज्यते

sa kaccid brāhmaṇo vidvān dharmanityo mahādyutiḥ / ikṣvākūṇām upādhyāyo yathāvat tāta pūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तात कच्चिच् च कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती । सुखिनी कच्चिद् आर्या च देवी नन्दति कैकयी

tāta kaccic ca kausalyā sumitrā ca prajāvatī / sukhinī kaccid āryā ca devī nandati kaikayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः । अनसूयुर् अनुद्रष्टा सत्कृतस् ते पुरोहितः

kaccid vinayasampannaḥ kulaputro bahuśrutaḥ / anasūyur anudraṣṭā satkṛtas te purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् अग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमान् ऋजुः । हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा

kaccid agniṣu te yukto vidhijño matimān ṛjuḥ / hutaṃ ca hoṣyamāṇaṃ ca kāle vedayate sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्वस्त्रवरसम्पन्नम् अर्थशास्त्रविशारदम् । सुधन्वानम् उपाध्यायं कच्चित् त्वं तात मन्यसे

iṣvastravarasampannam arthaśāstraviśāradam / sudhanvānam upādhyāyaṃ kaccit tvaṃ tāta manyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् आत्मसमाः शूराः श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः । कुलीनाश् चेङ्गितज्ञाश् च कृतास् ते तात मन्त्रिणः

kaccid ātmasamāḥ śūrāḥ śrutavanto jitendriyāḥ / kulīnāś ceṅgitajñāś ca kṛtās te tāta mantriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव । सुसंवृतो मन्त्रधरैर् अमात्यैः शास्त्रकोविदैः

mantro vijayamūlaṃ hi rājñāṃ bhavati rāghava / susaṃvṛto mantradharair amātyaiḥ śāstrakovidaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् निद्रावशं नैषि कच्चित् काले विबुध्यसे । कच्चिच् चापररात्रिषु चिन्तयस्य् अर्थनैपुणम्

kaccin nidrāvaśaṃ naiṣi kaccit kāle vibudhyase / kaccic cāpararātriṣu cintayasy arthanaipuṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् मन्त्रयसे नैकः कच्चिन् न बहुभिः सह । कच्चित् ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति

kaccin mantrayase naikaḥ kaccin na bahubhiḥ saha / kaccit te mantrito mantro rāṣṭraṃ na paridhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् अर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् । क्षिप्रम् आरभसे कर्तुं न दीर्घयसि राघव

kaccid arthaṃ viniścitya laghumūlaṃ mahodayam / kṣipram ārabhase kartuṃ na dīrghayasi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् तु सुकृतान्य् एव कृतरूपाणि वा पुनः । विदुस् ते सर्वकार्याणि न कर्तव्यानि पार्थिवाः

kaccit tu sukṛtāny eva kṛtarūpāṇi vā punaḥ / vidus te sarvakāryāṇi na kartavyāni pārthivāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् न तर्कैर् युक्त्वा वा ये चाप्य् अपरिकीर्तिताः । त्वया वा तव वामात्यैर् बुध्यते तात मन्त्रितम्

kaccin na tarkair yuktvā vā ye cāpy aparikīrtitāḥ / tvayā vā tava vāmātyair budhyate tāta mantritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् सहस्रान् मूर्खाणाम् एकम् इच्छसि पण्डितम् । पण्डितो ह्य् अर्थकृच्छ्रेषु कुर्यान् निःश्रेयसं महत्

kaccit sahasrān mūrkhāṇām ekam icchasi paṇḍitam / paṇḍito hy arthakṛcchreṣu kuryān niḥśreyasaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्राण्य् अपि मूर्खाणां यद्य् उपास्ते महीपतिः । अथ वाप्य् अयुतान्य् एव नास्ति तेषु सहायता

sahasrāṇy api mūrkhāṇāṃ yady upāste mahīpatiḥ / atha vāpy ayutāny eva nāsti teṣu sahāyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको ऽप्य् अमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः । राजानं राजमात्रं वा प्रापयेन् महतीं श्रियम्

eko 'py amātyo medhāvī śūro dakṣo vicakṣaṇaḥ / rājānaṃ rājamātraṃ vā prāpayen mahatīṃ śriyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् मुख्या महत्स्व् एव मध्यमेषु च मध्यमाः । जघन्याश् च जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः

kaccin mukhyā mahatsv eva madhyameṣu ca madhyamāḥ / jaghanyāś ca jaghanyeṣu bhṛtyāḥ karmasu yojitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्यान् उपधातीतान् पितृपैतामहाञ् शुचीन् । श्रेष्ठाञ् श्रेष्ठेषु कच्चित् त्वं नियोजयसि कर्मसु

amātyān upadhātītān pitṛpaitāmahāñ śucīn / śreṣṭhāñ śreṣṭheṣu kaccit tvaṃ niyojayasi karmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा । उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानम् इव स्त्रियः

kaccit tvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā / ugrapratigrahītāraṃ kāmayānam iva striyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसंदूषणे रतम् । शूरम् ऐश्वर्यकामं च यो न हन्ति स वध्यते

upāyakuśalaṃ vaidyaṃ bhṛtyasaṃdūṣaṇe ratam / śūram aiśvaryakāmaṃ ca yo na hanti sa vadhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् धृष्टश् च शूरश् च धृतिमान् मतिमाञ् शुचिः । कुलीनश् चानुरक्तश् च दक्षः सेनापतिः कृतः

kaccid dhṛṣṭaś ca śūraś ca dhṛtimān matimāñ śuciḥ / kulīnaś cānuraktaś ca dakṣaḥ senāpatiḥ kṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवन्तश् च कच्चित् ते मुख्या युद्धविशारदाः । दृष्टापदाना विक्रान्तास् त्वया सत्कृत्य मानिताः

balavantaś ca kaccit te mukhyā yuddhaviśāradāḥ / dṛṣṭāpadānā vikrāntās tvayā satkṛtya mānitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् । सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे

kaccid balasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam / samprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vilambase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालातिक्रमणे ह्य् एव भक्तवेतनयोर् भृताः । भर्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सो ऽनर्थः सुमहान् स्मृतः

kālātikramaṇe hy eva bhaktavetanayor bhṛtāḥ / bhartuḥ kupyanti duṣyanti so 'narthaḥ sumahān smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास् त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः । कच्चित् प्राणांस् तवार्थेषु संत्यजन्ति समाहिताः

kaccit sarve 'nuraktās tvāṃ kulaputrāḥ pradhānataḥ / kaccit prāṇāṃs tavārtheṣu saṃtyajanti samāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिज् जानपदो विद्वान् दक्षिणः प्रतिभानवान् । यथोक्तवादी दूतस् ते कृतो भरत पण्डितः

kaccij jānapado vidvān dakṣiṇaḥ pratibhānavān / yathoktavādī dūtas te kṛto bharata paṇḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् अष्टादशान्य् एषु स्वपक्षे दश पञ्च च । त्रिभिस् त्रिभिर् अविज्ञातैर् वेत्सि तीर्थानि चारकैः

kaccid aṣṭādaśāny eṣu svapakṣe daśa pañca ca / tribhis tribhir avijñātair vetsi tīrthāni cārakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् व्यपास्तान् अहितान् प्रतियातांश् च सर्वदा । दुर्बलान् अनवज्ञाय वर्तसे रिपुसूदन

kaccid vyapāstān ahitān pratiyātāṃś ca sarvadā / durbalān anavajñāya vartase ripusūdana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् न लोकायतिकान् ब्राह्मणांस् तात सेवसे । अनर्थकुशला ह्य् एते बालाः पण्डितमानिनः

kaccin na lokāyatikān brāhmaṇāṃs tāta sevase / anarthakuśalā hy ete bālāḥ paṇḍitamāninaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः । बुद्धिमान् वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते

dharmaśāstreṣu mukhyeṣu vidyamāneṣu durbudhāḥ / buddhimān vīkṣikīṃ prāpya nirarthaṃ pravadanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरैर् अध्युषितां पूर्वम् अस्माकं तात पूर्वकैः । सत्यनामां दृढद्वारां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

vīrair adhyuṣitāṃ pūrvam asmākaṃ tāta pūrvakaiḥ / satyanāmāṃ dṛḍhadvārāṃ hastyaśvarathasaṃkulām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर् वैश्यैः स्वकर्मनिरतैः सदा । जितेन्द्रियैर् महोत्साहैर् वृताम् आर्यैः सहस्रशः

brāhmaṇaiḥ kṣatriyair vaiśyaiḥ svakarmanirataiḥ sadā / jitendriyair mahotsāhair vṛtām āryaiḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासादैर् विविधाकारैर् वृतां वैद्यजनाकुलाम् । कच्चित् समुदितां स्फीताम् अयोध्यां परिरक्षसि

prāsādair vividhākārair vṛtāṃ vaidyajanākulām / kaccit samuditāṃ sphītām ayodhyāṃ parirakṣasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिच् चैत्यशतैर् जुष्टः सुनिविष्टजनाकुलः । देवस्थानैः प्रपाभिश् च तडागैश् चोपशोभितः

kaccic caityaśatair juṣṭaḥ suniviṣṭajanākulaḥ / devasthānaiḥ prapābhiś ca taḍāgaiś copaśobhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टनरनारीकः समाजोत्सवशोभितः । सुकृष्टसीमा पशुमान् हिंसाभिर् परिवर्जितः

prahṛṣṭanaranārīkaḥ samājotsavaśobhitaḥ / sukṛṣṭasīmā paśumān hiṃsābhir parivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदेवमातृको रम्यः श्वापदैः परिवर्जितः । कच्चिज् जनपदः स्फीतः सुखं वसति राघव

adevamātṛko ramyaḥ śvāpadaiḥ parivarjitaḥ / kaccij janapadaḥ sphītaḥ sukhaṃ vasati rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः । वार्त्तायां संश्रितस् तात लोको हि सुखम् एधते

kaccit te dayitāḥ sarve kṛṣigorakṣajīvinaḥ / vārttāyāṃ saṃśritas tāta loko hi sukham edhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित् ते भरणं कृतम् । रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः

teṣāṃ guptiparīhāraiḥ kaccit te bharaṇaṃ kṛtam / rakṣyā hi rājñā dharmeṇa sarve viṣayavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् स्त्रियः सान्त्वयसि कच्चित् ताश् च सुरक्षिताः । कच्चिन् न श्रद्दधास्यासां कच्चिद् गुह्यं न भाषसे

kaccit striyaḥ sāntvayasi kaccit tāś ca surakṣitāḥ / kaccin na śraddadhāsyāsāṃ kaccid guhyaṃ na bhāṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिन् नागवनं गुप्तं कुञ्जराणां च तृप्यसि । कच्चिद् दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् । उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्रो महापथे

kaccin nāgavanaṃ guptaṃ kuñjarāṇāṃ ca tṛpyasi / kaccid darśayase nityaṃ manuṣyāṇāṃ vibhūṣitam / utthāyotthāya pūrvāhṇe rājaputro mahāpathe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः । यन्त्रैश् च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्धरैः

kaccit sarvāṇi durgāṇi dhanadhānyāyudhodakaiḥ / yantraiś ca paripūrṇāni tathā śilpidhanurdharaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयस् ते विपुलः कच्चित् कच्चिद् अल्पतरो व्ययः । अपात्रेषु न ते कच्चित् कोशो गच्छति राघव

āyas te vipulaḥ kaccit kaccid alpataro vyayaḥ / apātreṣu na te kaccit kośo gacchati rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतार्थे च पित्रर्थे ब्राह्मणाभ्यागतेषु च । योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद् गच्छति ते व्ययः

devatārthe ca pitrarthe brāhmaṇābhyāgateṣu ca / yodheṣu mitravargeṣu kaccid gacchati te vyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् आर्यो विशुद्धात्मा क्षारितश् चोरकर्मणा । अपृष्टः शास्त्रकुशलैर् न लोभाद् बध्यते शुचिः

kaccid āryo viśuddhātmā kṣāritaś corakarmaṇā / apṛṣṭaḥ śāstrakuśalair na lobhād badhyate śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीतश् चैव पृष्टश् च काले दृष्टः सकारणः । कच्चिन् न मुच्यते चोरो धनलोभान् नरर्षभ

gṛhītaś caiva pṛṣṭaś ca kāle dṛṣṭaḥ sakāraṇaḥ / kaccin na mucyate coro dhanalobhān nararṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यसने कच्चिद् आढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव । अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः

vyasane kaccid āḍhyasya durgatasya ca rāghava / arthaṃ virāgāḥ paśyanti tavāmātyā bahuśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्य् अस्राणि राघव । तानि पुत्रपशून् घ्नन्ति प्रीत्यर्थम् अनुशासतः

yāni mithyābhiśastānāṃ patanty asrāṇi rāghava / tāni putrapaśūn ghnanti prītyartham anuśāsataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् वृद्धांश् च बालांश् च वैद्यमुख्यांश् च राघव । दानेन मनसा वाचा त्रिभिर् एतैर् बुभूषसे

kaccid vṛddhāṃś ca bālāṃś ca vaidyamukhyāṃś ca rāghava / dānena manasā vācā tribhir etair bubhūṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् गुरूंश् च वृद्धांश् च तापसान् देवतातिथीन् । चैत्यांश् च सर्वान् सिद्धार्थान् ब्राह्मणांश् च नमस्यसि

kaccid gurūṃś ca vṛddhāṃś ca tāpasān devatātithīn / caityāṃś ca sarvān siddhārthān brāhmaṇāṃś ca namasyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् अर्थेन वा धर्मं धर्मं धर्मेण वा पुनः । उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन न विबाधसे

kaccid arthena vā dharmaṃ dharmaṃ dharmeṇa vā punaḥ / ubhau vā prītilobhena kāmena na vibādhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चिद् अर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर । विभज्य काले कालज्ञ सर्वान् भरत सेवसे

kaccid arthaṃ ca dharmaṃ ca kāmaṃ ca jayatāṃ vara / vibhajya kāle kālajña sarvān bharata sevase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् ते ब्राह्मणाः शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः । आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैः सह

kaccit te brāhmaṇāḥ śarma sarvaśāstrārthakovidāḥ / āśaṃsante mahāprājña paurajānapadaiḥ saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तिक्यम् अनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् । अदर्शनं ज्ञानवताम् आलस्यं पञ्चवृत्तिताम्

nāstikyam anṛtaṃ krodhaṃ pramādaṃ dīrghasūtratām / adarśanaṃ jñānavatām ālasyaṃ pañcavṛttitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकचिन्तनम् अर्थानाम् अनर्थज्ञैश् च मन्त्रणम् । निश्चितानाम् अनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम्

ekacintanam arthānām anarthajñaiś ca mantraṇam / niścitānām anārambhaṃ mantrasyāparirakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मङ्गलस्याप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वशः । कच्चित् त्वं वर्जयस्य् एतान् राजदोषांश् चतुर्दश

maṅgalasyāprayogaṃ ca pratyutthānaṃ ca sarvaśaḥ / kaccit tvaṃ varjayasy etān rājadoṣāṃś caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्चित् स्वादुकृतं भोज्यम् एको नाश्नासि राघव । कच्चिद् आशंसमानेभ्यो मित्रेभ्यः सम्प्रयच्छसि

kaccit svādukṛtaṃ bhojyam eko nāśnāsi rāghava / kaccid āśaṃsamānebhyo mitrebhyaḥ samprayacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.