Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 2.98

ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तैः सुहृद्गणैः । शोचताम् एव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्तत

tataḥ puruṣasiṃhānāṃ vṛtānāṃ taiḥ suhṛdgaṇaiḥ / śocatām eva rajanī duḥkhena vyatyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस् ते सुहृद्वृताः । मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा रामम् उपागमन्

rajanyāṃ suprabhātāyāṃ bhrātaras te suhṛdvṛtāḥ / mandākinyāṃ hutaṃ japyaṃ kṛtvā rāmam upāgaman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित् किंचिद् अब्रवीत् । भरतस् तु सुहृन्मध्ये रामं वचनम् अब्रवीत्

tūṣṇīṃ te samupāsīnā na kaścit kiṃcid abravīt / bharatas tu suhṛnmadhye rāmaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यम् इदं मम । तद् ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यम् अकण्टकम्

sāntvitā māmikā mātā dattaṃ rājyam idaṃ mama / tad dadāmi tavaivāhaṃ bhuṅkṣva rājyam akaṇṭakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतेवाम्बुवेगेन भिन्नः सेतुर् जलागमे । दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डम् इदं महत्

mahatevāmbuvegena bhinnaḥ setur jalāgame / durāvāraṃ tvadanyena rājyakhaṇḍam idaṃ mahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्रिणः । अनुगन्तुं न शक्तिर् मे गतिं तव महीपते

gatiṃ khara ivāśvasya tārkṣyasyeva patatriṇaḥ / anugantuṃ na śaktir me gatiṃ tava mahīpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुजीवं नित्यशस् तस्य यः परैर् उपजीव्यते । राम तेन तु दुर्जीवं यः परान् उपजीवति

sujīvaṃ nityaśas tasya yaḥ parair upajīvyate / rāma tena tu durjīvaṃ yaḥ parān upajīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः । ह्रस्वकेन दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः

yathā tu ropito vṛkṣaḥ puruṣeṇa vivardhitaḥ / hrasvakena durāroho rūḍhaskandho mahādrumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत् । स तां नानुभवेत् प्रीतिं यस्य हेतोः प्रभावितः

sa yadā puṣpito bhūtvā phalāni na vidarśayet / sa tāṃ nānubhavet prītiṃ yasya hetoḥ prabhāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषोपमा महाबाहो त्वम् अर्थं वेत्तुम् अर्हसि । यदि त्वम् अस्मान् ऋषभो भर्ता भृत्यान् न शाधि हि

eṣopamā mahābāho tvam arthaṃ vettum arhasi / yadi tvam asmān ṛṣabho bhartā bhṛtyān na śādhi hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रेणयस् त्वां महाराज पश्यन्त्व् अग्र्याश् च सर्वशः । प्रतपन्तम् इवादित्यं राज्ये स्थितम् अरिंदमम्

śreṇayas tvāṃ mahārāja paśyantv agryāś ca sarvaśaḥ / pratapantam ivādityaṃ rājye sthitam ariṃdamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवानुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः । अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः

tavānuyāne kākutstha mattā nardantu kuñjarāḥ / antaḥpuragatā nāryo nandantu susamāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य साध्व् इत्य् अमन्यन्त नागरा विविधा जनाः । भरतस्य वचः श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः

tasya sādhv ity amanyanta nāgarā vividhā janāḥ / bharatasya vacaḥ śrutvā rāmaṃ pratyanuyācataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम् । रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासयद् आत्मवान्

tam evaṃ duḥkhitaṃ prekṣya vilapantaṃ yaśasvinam / rāmaḥ kṛtātmā bharataṃ samāśvāsayad ātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्मनः कामकारो ऽस्ति पुरुषो ऽयम् अनीश्वरः । इतश् चेतरतश् चैनं कृतान्तः परिकर्षति

nātmanaḥ kāmakāro 'sti puruṣo 'yam anīśvaraḥ / itaś cetarataś cainaṃ kṛtāntaḥ parikarṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः । संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ / saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ ca jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद् भयम् । एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद् भयम्

yathā phalānāṃ pakvānāṃ nānyatra patanād bhayam / evaṃ narasya jātasya nānyatra maraṇād bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथागारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वावसीदति । तथावसीदन्ति नरा जरामृत्युवशं गताः

yathāgāraṃ dṛḍhasthūṇaṃ jīrṇaṃ bhūtvāvasīdati / tathāvasīdanti narā jarāmṛtyuvaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनाम् इह । आयूंषि क्षपयन्त्य् आशु ग्रीष्मे जलम् इवांशवः

ahorātrāṇi gacchanti sarveṣāṃ prāṇinām iha / āyūṃṣi kṣapayanty āśu grīṣme jalam ivāṃśavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानम् अनुशोच त्वं किम् अन्यम् अनुशोचसि । आयुस् ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च

ātmānam anuśoca tvaṃ kim anyam anuśocasi / āyus te hīyate yasya sthitasya ca gatasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहैव मृत्युर् व्रजति सह मृत्युर् निषीदति । गत्वा सुदीर्घम् अध्वानं सह मृत्युर् निवर्तते

sahaiva mṛtyur vrajati saha mṛtyur niṣīdati / gatvā sudīrgham adhvānaṃ saha mṛtyur nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गात्रेषु वलयः प्राप्ताः श्वेताश् चैव शिरोरुहाः । जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत्

gātreṣu valayaḥ prāptāḥ śvetāś caiva śiroruhāḥ / jarayā puruṣo jīrṇaḥ kiṃ hi kṛtvā prabhāvayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दन्त्य् उदित आदित्ये नन्दन्त्य् अस्तम् इते रवौ । आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम्

nandanty udita āditye nandanty astam ite ravau / ātmano nāvabudhyante manuṣyā jīvitakṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्यन्त्य् ऋतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवम् इहागतम् । ऋतूनां परिवर्तेन प्राणिनां प्राणसंक्षयः

hṛṣyanty ṛtumukhaṃ dṛṣṭvā navaṃ navam ihāgatam / ṛtūnāṃ parivartena prāṇināṃ prāṇasaṃkṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे । समेत्य च व्यपेयातां कालम् आसाद्य कंचन

yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahārṇave / sametya ca vyapeyātāṃ kālam āsādya kaṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं भार्याश् च पुत्राश् च ज्ञातयश् च वसूनि च । समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्य् एषां विनाभवः

evaṃ bhāryāś ca putrāś ca jñātayaś ca vasūni ca / sametya vyavadhāvanti dhruvo hy eṣāṃ vinābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्र कश्चिद् यथा भावं प्राणी समभिवर्तते । तेन तस्मिन् न सामर्थ्यं प्रेतस्यास्त्य् अनुशोचतः

nātra kaścid yathā bhāvaṃ prāṇī samabhivartate / tena tasmin na sāmarthyaṃ pretasyāsty anuśocataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात् कश्चित् पथि स्थितः । अहम् अप्य् आगमिष्यामि पृष्ठतो भवताम् इति

yathā hi sārthaṃ gacchantaṃ brūyāt kaścit pathi sthitaḥ / aham apy āgamiṣyāmi pṛṣṭhato bhavatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं पूर्वैर् गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः । तम् आपन्नः कथं शोचेद् यस्य नास्ति व्यतिक्रमः

evaṃ pūrvair gato mārgaḥ pitṛpaitāmaho dhruvaḥ / tam āpannaḥ kathaṃ śoced yasya nāsti vyatikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयसः पतमानस्य स्रोतसो वानिवर्तिनः । आत्मा सुखे नियोक्तव्यः सुखभाजः प्रजाः स्मृताः

vayasaḥ patamānasya srotaso vānivartinaḥ / ātmā sukhe niyoktavyaḥ sukhabhājaḥ prajāḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश् चाप्तदक्षिणैः । धूतपापो गतः स्वर्गं पिता नः पृथिवीपतिः

dharmātmā sa śubhaiḥ kṛtsnaiḥ kratubhiś cāptadakṣiṇaiḥ / dhūtapāpo gataḥ svargaṃ pitā naḥ pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्यानां भरणात् सम्यक् प्रजानां परिपालनात् । अर्थादानाच् च धार्मेण पिता नस् त्रिदिवं गतः

bhṛtyānāṃ bharaṇāt samyak prajānāṃ paripālanāt / arthādānāc ca dhārmeṇa pitā nas tridivaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्ट्वा बहुविधैर् यज्ञैर् भोगांश् चावाप्य पुष्कलान् । उत्तमं चायुर् आसाद्य स्वर् गतः पृथिवीपतिः

iṣṭvā bahuvidhair yajñair bhogāṃś cāvāpya puṣkalān / uttamaṃ cāyur āsādya svar gataḥ pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः । दैवीम् ऋद्धिम् अनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम्

sa jīrṇaṃ mānuṣaṃ dehaṃ parityajya pitā hi naḥ / daivīm ṛddhim anuprāpto brahmalokavihāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु नैवंविधः कश्चित् प्राज्ञः शोचितुम् अर्हति । त्वद्विधो यद्विधश् चापि श्रुतवान् बुद्धिमत्तरः

taṃ tu naivaṃvidhaḥ kaścit prājñaḥ śocitum arhati / tvadvidho yadvidhaś cāpi śrutavān buddhimattaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते बहुविधाः शोका विलापरुदिते तथा । वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता

ete bahuvidhāḥ śokā vilāparudite tathā / varjanīyā hi dhīreṇa sarvāvasthāsu dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स स्वस्थो भव मा शोचो यात्वा चावस तां पुरीम् । तथा पित्रा नियुक्तो ऽसि वशिना वदतां वर

sa svastho bhava mā śoco yātvā cāvasa tāṃ purīm / tathā pitrā niyukto 'si vaśinā vadatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राहम् अपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा । तत्रैवाहं करिष्यामि पितुर् आर्यस्य शासनम्

yatrāham api tenaiva niyuktaḥ puṇyakarmaṇā / tatraivāhaṃ kariṣyāmi pitur āryasya śāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्यम् अरिंदम । तत् त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धुः स नः पिता

na mayā śāsanaṃ tasya tyaktuṃ nyāyyam ariṃdama / tat tvayāpi sadā mānyaṃ sa vai bandhuḥ sa naḥ pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु विरते रामे वचनम् अर्थवत् । उवाच भरतश् चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः

evam uktvā tu virate rāme vacanam arthavat / uvāca bharataś citraṃ dhārmiko dhārmikaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को हि स्याद् ईदृशो लोके यादृशस् त्वम् अरिंदम । न त्वां प्रव्यथयेद् दुःखं प्रीतिर् वा न प्रहर्षयेत्

ko hi syād īdṛśo loke yādṛśas tvam ariṃdama / na tvāṃ pravyathayed duḥkhaṃ prītir vā na praharṣayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संमतश् चासि वृद्धानां तांश् च पृच्छसि संशयान् । यथा मृतस् तथा जीवन् यथासति तथा सति

saṃmataś cāsi vṛddhānāṃ tāṃś ca pṛcchasi saṃśayān / yathā mṛtas tathā jīvan yathāsati tathā sati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यैष बुद्धिलाभः स्यात् परितप्येत केन सः । स एवं व्यसनं प्राप्य न विषीदितुम् अर्हति

yasyaiṣa buddhilābhaḥ syāt paritapyeta kena saḥ / sa evaṃ vyasanaṃ prāpya na viṣīditum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमरोपमसत्त्वस् त्वं महात्मा सत्यसंगरः । सर्वज्ञः सर्वदर्शी च बुद्धिमांश् चासि राघव

amaropamasattvas tvaṃ mahātmā satyasaṃgaraḥ / sarvajñaḥ sarvadarśī ca buddhimāṃś cāsi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वाम् एवं गुणैर् युक्तं प्रभवाभवकोविदम् । अविषह्यतमं दुःखम् आसादयितुम् अर्हति

na tvām evaṃ guṇair yuktaṃ prabhavābhavakovidam / aviṣahyatamaṃ duḥkham āsādayitum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रोषिते मयि यत् पापं मात्रा मत्कारणात् कृतम् । क्षुद्रया तद् अनिष्टं मे प्रसीदतु भवान् मम

proṣite mayi yat pāpaṃ mātrā matkāraṇāt kṛtam / kṣudrayā tad aniṣṭaṃ me prasīdatu bhavān mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मबन्धेन बद्धो ऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् । हन्मि तीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम्

dharmabandhena baddho 'smi tenemāṃ neha mātaram / hanmi tīvreṇa daṇḍena daṇḍārhāṃ pāpakāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं दशरथाज् जातः शुद्धाभिजनकर्मणः । जानन् धर्मम् अधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम्

kathaṃ daśarathāj jātaḥ śuddhābhijanakarmaṇaḥ / jānan dharmam adharmiṣṭhaṃ kuryāṃ karma jugupsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुः क्रियावान् वृद्धश् च राजा प्रेतः पितेति च । तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि

guruḥ kriyāvān vṛddhaś ca rājā pretaḥ piteti ca / tātaṃ na parigarheyaṃ daivataṃ ceti saṃsadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को हि धर्मार्थयोर् हीनम् ईदृशं कर्म किल्बिषम् । स्त्रियाः प्रियचिकीर्षुः सन् कुर्याद् धर्मज्ञ धर्मवित्

ko hi dharmārthayor hīnam īdṛśaṃ karma kilbiṣam / striyāḥ priyacikīrṣuḥ san kuryād dharmajña dharmavit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुराश्रुतिः । राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षा सा श्रुतिः कृता

antakāle hi bhūtāni muhyantīti purāśrutiḥ / rājñaivaṃ kurvatā loke pratyakṣā sā śrutiḥ kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साध्वर्थम् अभिसंधाय क्रोधान् मोहाच् च साहसात् । तातस्य यद् अतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद् भवान्

sādhvartham abhisaṃdhāya krodhān mohāc ca sāhasāt / tātasya yad atikrāntaṃ pratyāharatu tad bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितुर् हि समतिक्रान्तं पुत्रो यः साधु मन्यते । तद् अपत्यं मतं लोके विपरीतम् अतो ऽन्यथा

pitur hi samatikrāntaṃ putro yaḥ sādhu manyate / tad apatyaṃ mataṃ loke viparītam ato 'nyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अपत्यं भवान् अस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः । अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम्

tad apatyaṃ bhavān astu mā bhavān duṣkṛtaṃ pituḥ / abhipattā kṛtaṃ karma loke dhīravigarhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश् च नः । पौरजानपदान् सर्वांस् त्रातु सर्वम् इदं भवान्

kaikeyīṃ māṃ ca tātaṃ ca suhṛdo bāndhavāṃś ca naḥ / paurajānapadān sarvāṃs trātu sarvam idaṃ bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व चारण्यं क्व च क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम् । ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान् कर्तुम् अर्हति

kva cāraṇyaṃ kva ca kṣātraṃ kva jaṭāḥ kva ca pālanam / īdṛśaṃ vyāhataṃ karma na bhavān kartum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्लेशजम् एव त्वं धर्मं चरितुम् इच्छसि । धर्मेण चतुरो वर्णान् पालयन् क्लेशम् आप्नुहि

atha kleśajam eva tvaṃ dharmaṃ caritum icchasi / dharmeṇa caturo varṇān pālayan kleśam āpnuhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्णाम् आश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठम् आश्रमम् । आहुर् धर्मज्ञ धर्मज्ञास् तं कथं त्यक्तुम् अर्हसि

caturṇām āśramāṇāṃ hi gārhasthyaṃ śreṣṭham āśramam / āhur dharmajña dharmajñās taṃ kathaṃ tyaktum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्य् अहम् । स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति

śrutena bālaḥ sthānena janmanā bhavato hy aham / sa kathaṃ pālayiṣyāmi bhūmiṃ bhavati tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्य् अहम् । भवता च विना भूतो न वर्तयितुम् उत्सहे

hīnabuddhiguṇo bālo hīnaḥ sthānena cāpy aham / bhavatā ca vinā bhūto na vartayitum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं निखिलम् अव्यग्रं पित्र्यं राज्यम् अकण्टकम् । अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सह बान्धवैः

idaṃ nikhilam avyagraṃ pitryaṃ rājyam akaṇṭakam / anuśādhi svadharmeṇa dharmajña saha bāndhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इहैव त्वाभिषिञ्चन्तु धर्मज्ञ सह बान्धवैः । ऋत्विजः सवसिष्ठाश् च मन्त्रवन् मन्त्रकोविदाः

ihaiva tvābhiṣiñcantu dharmajña saha bāndhavaiḥ / ṛtvijaḥ savasiṣṭhāś ca mantravan mantrakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिक्तस् त्वम् अस्माभिर् अयोध्यां पालने व्रज । विजित्य तरसा लोकान् मरुद्भिर् इव वासवः

abhiṣiktas tvam asmābhir ayodhyāṃ pālane vraja / vijitya tarasā lokān marudbhir iva vāsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋणानि त्रीण्य् अपाकुर्वन् दुर्हृदः साधु निर्दहन् । सुहृदस् तर्पयन् कामैस् त्वम् एवात्रानुशाधि माम्

ṛṇāni trīṇy apākurvan durhṛdaḥ sādhu nirdahan / suhṛdas tarpayan kāmais tvam evātrānuśādhi mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्यार्य मुदिताः सन्तु सुहृदस् ते ऽभिषेचने । अद्य भीताः पालयन्तां दुर्हृदस् ते दिशो दश

adyārya muditāḥ santu suhṛdas te 'bhiṣecane / adya bhītāḥ pālayantāṃ durhṛdas te diśo daśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आक्रोशं मम मातुश् च प्रमृज्य पुरुषर्षभ । अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात्

ākrośaṃ mama mātuś ca pramṛjya puruṣarṣabha / adya tatra bhavantaṃ ca pitaraṃ rakṣa kilbiṣāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरसा त्वाभियाचे ऽहं कुरुष्व करुणां मयि । बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्व् इव महेश्वरः

śirasā tvābhiyāce 'haṃ kuruṣva karuṇāṃ mayi / bāndhaveṣu ca sarveṣu bhūteṣv iva maheśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा पृष्ठतः कृत्वा वनम् एव भवान् इतः । गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धम् अप्य् अहम्

atha vā pṛṣṭhataḥ kṛtvā vanam eva bhavān itaḥ / gamiṣyati gamiṣyāmi bhavatā sārdham apy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानः शिरसा महीपतिः । न चैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान् मतिं पितुस् तद्वचने प्रतिष्ठितः

tathāpi rāmo bharatena tāmyatā prasādyamānaḥ śirasā mahīpatiḥ / na caiva cakre gamanāya sattvavān matiṃ pitus tadvacane pratiṣṭhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अद्भुतं स्थैर्यम् अवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षम् अवाप दुःखितः । न यात्य् अयोध्याम् इति दुःखितो ऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वम् अवेक्ष्य हर्षितः

tad adbhutaṃ sthairyam avekṣya rāghave samaṃ jano harṣam avāpa duḥkhitaḥ / na yāty ayodhyām iti duḥkhito 'bhavat sthirapratijñatvam avekṣya harṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् ऋत्विजो नैगमयूथवल्लभास् तथा विसंज्ञाश्रुकलाश् च मातरः । तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह

tam ṛtvijo naigamayūthavallabhās tathā visaṃjñāśrukalāś ca mātaraḥ / tathā bruvāṇaṃ bharataṃ pratuṣṭuvuḥ praṇamya rāmaṃ ca yayācire saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.