Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.1

प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यम् आत्मवान् । ददर्श रामो दुर्धर्षस् तापसाश्रममण्डलम्

praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyam ātmavān / dadarśa rāmo durdharṣas tāpasāśramamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् । यथा प्रदीप्तं दुर्धर्षं गगने सूर्यमण्डलम्

kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam / yathā pradīptaṃ durdharṣaṃ gagane sūryamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरण्यं सर्वभूतानां सुसंमृष्टाजिरं सदा । पूजितं चोपनृत्तं च नित्यम् अप्सरसां गणैः

śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susaṃmṛṣṭājiraṃ sadā / pūjitaṃ copanṛttaṃ ca nityam apsarasāṃ gaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशालैर् अग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैर् अजिनैः कुशैः । समिद्भिस् तोयकलशैः फलमूलैश् च शोभितम्

viśālair agniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍair ajinaiḥ kuśaiḥ / samidbhis toyakalaśaiḥ phalamūlaiś ca śobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरण्यैश् च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर् वृतम् । बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्

āraṇyaiś ca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ svāduphalair vṛtam / balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पैर् वन्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया । फलमूलाशनैर् दान्तैश् चीरकृष्णाजिनाम्बरैः

puṣpair vanyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā / phalamūlāśanair dāntaiś cīrakṛṣṇājināmbaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यवैश्वानराभैश् च पुराणैर् मुनिभिर् वृतम् । पुण्यैश् च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः

sūryavaiśvānarābhaiś ca purāṇair munibhir vṛtam / puṇyaiś ca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् । ब्रह्मविद्भिर् महाभागैर् ब्राह्मणैर् उपशोभितम्

tad brahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam / brahmavidbhir mahābhāgair brāhmaṇair upaśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस् तापसाश्रममण्डलम् । अभ्यगच्छन् महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः

tad dṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃs tāpasāśramamaṇḍalam / abhyagacchan mahātejā vijyaṃ kṛtvā mahad dhanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः । अभ्यगच्छंस् तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्

divyajñānopapannās te rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ / abhyagacchaṃs tadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तं सोमम् इवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणः । मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन् दृढव्रताः

te taṃ somam ivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇaḥ / maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇan dṛḍhavratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम् । ददृशुर् विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः

rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām / dadṛśur vismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैर् अनिमिषैर् इव । आश्चर्यभूतान् ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः

vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrair animiṣair iva / āścaryabhūtān dadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रैनं हि महाभागाः सर्वभूतहिते रताः । अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन्

atrainaṃ hi mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ / atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ saṃnyaveśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः । आजह्रुस् ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः

tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ / ājahrus te mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूलं पुष्पं फलं वन्यम् आश्रमं च महात्मनः । निवेदयित्वा धर्मज्ञास् ततः प्राञ्जलयो ऽब्रुवन्

mūlaṃ puṣpaṃ phalaṃ vanyam āśramaṃ ca mahātmanaḥ / nivedayitvā dharmajñās tataḥ prāñjalayo 'bruvan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यश् च महायशाः । पूजनीयश् च मान्यश् च राजा दण्डधरो गुरुः

dharmapālo janasyāsya śaraṇyaś ca mahāyaśāḥ / pūjanīyaś ca mānyaś ca rājā daṇḍadharo guruḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रस्येव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव । राजा तस्माद् वरान् भोगान् भुङ्क्ते लोकनमस्कृतः

indrasyeva caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava / rājā tasmād varān bhogān bhuṅkte lokanamaskṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः । नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः

te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ / nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यस्तदण्डा वयं राजञ् जितक्रोधा जितेन्द्रियाः । रक्षितव्यास् त्वया शश्वद् गर्भभूतास् तपोधनाः

nyastadaṇḍā vayaṃ rājañ jitakrodhā jitendriyāḥ / rakṣitavyās tvayā śaśvad garbhabhūtās tapodhanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा फलैर् मूलैः पुष्पैर् वन्यैश् च राघवम् । अन्यैश् च विविधाहारैः सलक्ष्मणम् अपूजयन्

evam uktvā phalair mūlaiḥ puṣpair vanyaiś ca rāghavam / anyaiś ca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇam apūjayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथान्ये तापसाः सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः । न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुर् ईश्वरम्

tathānye tāpasāḥ siddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ / nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsur īśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.