Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.13

अथ पञ्चवटीं गच्छन्न् अन्तरा रघुनन्दनः । आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम्

atha pañcavaṭīṃ gacchann antarā raghunandanaḥ / āsasāda mahākāyaṃ gṛdhraṃ bhīmaparākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थं रामलक्ष्मणौ । मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवान् इति

taṃ dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanasthaṃ rāmalakṣmaṇau / menāte rākṣasaṃ pakṣiṃ bruvāṇau ko bhavān iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्न् इव । उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुर् आत्मनः

sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayann iva / uvāca vatsa māṃ viddhi vayasyaṃ pitur ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं पितृसखं बुद्ध्वा पूजयामास राघवः । स तस्य कुलम् अव्यग्रम् अथ पप्रच्छ नाम च

sa taṃ pitṛsakhaṃ buddhvā pūjayāmāsa rāghavaḥ / sa tasya kulam avyagram atha papraccha nāma ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस्य वचनं श्रुत्वा कुलम् आत्मानम् एव च । आचचक्षे द्विजस् तस्मै सर्वभूतसमुद्भवम्

rāmasya vacanaṃ śrutvā kulam ātmānam eva ca / ācacakṣe dvijas tasmai sarvabhūtasamudbhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयो ऽभवन् । तान् मे निगदतः सर्वान् आदितः शृणु राघव

pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo 'bhavan / tān me nigadataḥ sarvān āditaḥ śṛṇu rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्दमः प्रथमस् तेषां विकृतस् तदनन्तरम् । शेषश् च संश्रयश् चैव बहुपुत्रश् च वीर्यवान्

kardamaḥ prathamas teṣāṃ vikṛtas tadanantaram / śeṣaś ca saṃśrayaś caiva bahuputraś ca vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थाणुर् मरीचिर् अत्रिश् च क्रतुश् चैव महाबलः । पुलस्त्यश् चाङ्गिराश् चैव प्रचेताः पुलहस् तथा

sthāṇur marīcir atriś ca kratuś caiva mahābalaḥ / pulastyaś cāṅgirāś caiva pracetāḥ pulahas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षो विवस्वान् अपरो ऽरिष्टनेमिश् च राघव । कश्यपश् च महातेजास् तेषाम् आसीच् च पश्चिमः

dakṣo vivasvān aparo 'riṣṭanemiś ca rāghava / kaśyapaś ca mahātejās teṣām āsīc ca paścimaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजापतेस् तु दक्षस्य बभूवुर् इति नः श्रुतम् । षष्टिर् दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः

prajāpates tu dakṣasya babhūvur iti naḥ śrutam / ṣaṣṭir duhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्यपः प्रतिजग्राह तासाम् अष्टौ सुमध्यमाः । अदितिं च दितिं चैव दनुम् अपि च कालकाम्

kaśyapaḥ pratijagrāha tāsām aṣṭau sumadhyamāḥ / aditiṃ ca ditiṃ caiva danum api ca kālakām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्य् अनलाम् अपि । तास् तु कन्यास् ततः प्रीतः कश्यपः पुनर् अब्रवीत्

tāmrāṃ krodhavaśāṃ caiva manuṃ cāpy analām api / tās tu kanyās tataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punar abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रांस् त्रैलोक्यभर्तॄन् वै जनयिष्यथ मत्समान् । अदितिस् तन्मना राम दितिश् च दनुर् एव च

putrāṃs trailokyabhartṝn vai janayiṣyatha matsamān / aditis tanmanā rāma ditiś ca danur eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालका च महाबाहो शेषास् त्व् अमनसो ऽभवन् । अदित्यां जज्ञिरे देवास् त्रयस्त्रिंशद् अरिंदम

kālakā ca mahābāho śeṣās tv amanaso 'bhavan / adityāṃ jajñire devās trayastriṃśad ariṃdama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप । दितिस् त्व् अजनयत् पुत्रान् दैत्यांस् तात यशस्विनः

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṃtapa / ditis tv ajanayat putrān daityāṃs tāta yaśasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् इयं वसुमती पुरासीत् सवनार्णवा । दनुस् त्व् अजनयत् पुत्रम् अश्वग्रीवम् अरिंदम

teṣām iyaṃ vasumatī purāsīt savanārṇavā / danus tv ajanayat putram aśvagrīvam ariṃdama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरकं कालकं चैव कालकापि व्यजायत । क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम्

narakaṃ kālakaṃ caiva kālakāpi vyajāyata / krauñcīṃ bhāsīṃ tathā śyenīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रापि सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः । उलूकाञ् जनयत् क्रौञ्ची भासी भासान् व्यजायत

tāmrāpi suṣuve kanyāḥ pañcaitā lokaviśrutāḥ / ulūkāñ janayat krauñcī bhāsī bhāsān vyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्येनी श्येनांश् च गृध्रांश् च व्यजायत सुतेजसः । धृतराष्ट्री तु हंसांश् च कलहंसांश् च सर्वशः

śyenī śyenāṃś ca gṛdhrāṃś ca vyajāyata sutejasaḥ / dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃś ca kalahaṃsāṃś ca sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रवाकांश् च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी । शुकी नतां विजज्ञे तु नताया विनता सुता

cakravākāṃś ca bhadraṃ te vijajñe sāpi bhāminī / śukī natāṃ vijajñe tu natāyā vinatā sutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दश क्रोधवशा राम विजज्ञे ऽप्य् आत्मसम्भवाः । मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदाम् अपि

daśa krodhavaśā rāma vijajñe 'py ātmasambhavāḥ / mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातंगीम् अथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा । सर्वलक्षणसम्पन्नां सुरसां कद्रुकाम् अपि

mātaṃgīm atha śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhīṃ tathā / sarvalakṣaṇasampannāṃ surasāṃ kadrukām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम । ऋक्षाश् च मृगमन्दायाः सृमराश् चमरास् तथा

apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama / ṛkṣāś ca mṛgamandāyāḥ sṛmarāś camarās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्व् इरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम् । तस्यास् त्व् ऐरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः

tatas tv irāvatīṃ nāma jajñe bhadramadā sutām / tasyās tv airāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्याश् च हरयो ऽपत्यं वानराश् च तपस्विनः । गोलाङ्गूलांश् च शार्दूली व्याघ्रांश् चाजनयत् सुतान्

haryāś ca harayo 'patyaṃ vānarāś ca tapasvinaḥ / golāṅgūlāṃś ca śārdūlī vyāghrāṃś cājanayat sutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातंग्यास् त्व् अथ मातंगा अपत्यं मनुजर्षभ । दिशागजं तु श्वेताक्षं श्वेता व्यजनयत् सुतम्

mātaṃgyās tv atha mātaṃgā apatyaṃ manujarṣabha / diśāgajaṃ tu śvetākṣaṃ śvetā vyajanayat sutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दुहितरौ राम सुरभिर् देव्य् अजायत । रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम्

tato duhitarau rāma surabhir devy ajāyata / rohiṇīṃ nāma bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśasvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोहिण्य् अजनयद् गा वै गन्धर्वी वाजिनः सुतान् । सुरसाजनयन् नागान् राम कद्रूश् च पन्नगान्

rohiṇy ajanayad gā vai gandharvī vājinaḥ sutān / surasājanayan nāgān rāma kadrūś ca pannagān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनुर् मनुष्याञ् जनयत् कश्यपस्य महात्मनः । ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्याञ् शूद्रांश् च मनुजर्षभ

manur manuṣyāñ janayat kaśyapasya mahātmanaḥ / brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyāñ śūdrāṃś ca manujarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास् तथा । ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः

mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyās tathā / ūrubhyāṃ jajñire vaiśyāḥ padbhyāṃ śūdrā iti śrutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वान् पुण्यफलान् वृक्षान् अनलापि व्यजायत । विनता च शुकी पौत्री कद्रूश् च सुरसा स्वसा

sarvān puṇyaphalān vṛkṣān analāpi vyajāyata / vinatā ca śukī pautrī kadrūś ca surasā svasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कद्रूर् नागं सहस्रं तु विजज्ञे धरणीधरम् । द्वौ पुत्रौ विनतायास् तु गरुडो ऽरुण एव च

kadrūr nāgaṃ sahasraṃ tu vijajñe dharaṇīdharam / dvau putrau vinatāyās tu garuḍo 'ruṇa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माज् जातो ऽहम् अरुणात् सम्पातिश् च ममाग्रजः । जटायुर् इति मां विद्धि श्येनीपुत्रम् अरिंदम

tasmāj jāto 'ham aruṇāt sampātiś ca mamāgrajaḥ / jaṭāyur iti māṃ viddhi śyenīputram ariṃdama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं वाससहायस् ते भविष्यामि यदीच्छसि । सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे

so 'haṃ vāsasahāyas te bhaviṣyāmi yadīcchasi / sītāṃ ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो मुदा परिष्वज्य च संनतो ऽभवत् । पितुर् हि शुश्राव सखित्वम् आत्मवाञ् जटायुषा संकथितं पुनः पुनः

jaṭāyuṣaṃ tu pratipūjya rāghavo mudā pariṣvajya ca saṃnato 'bhavat / pitur hi śuśrāva sakhitvam ātmavāñ jaṭāyuṣā saṃkathitaṃ punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा । जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो रिपून् दिधक्षञ् शलभान् इवानलः

sa tatra sītāṃ paridāya maithilīṃ sahaiva tenātibalena pakṣiṇā / jagāma tāṃ pañcavaṭīṃ salakṣmaṇo ripūn didhakṣañ śalabhān ivānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.