Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.15

असतस् तस्य तु सुखं राघवस्य महात्मनः । शरद्व्यपाये हेमन्त ऋतुर् इष्टः प्रवर्तते

asatas tasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ / śaradvyapāye hemanta ṛtur iṣṭaḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कदाचित् प्रभातायां शर्वर्यां रघुनन्दनः । प्रययाव् अभिषेकार्थं रम्यां गोदावरीं नदीम्

sa kadācit prabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ / prayayāv abhiṣekārthaṃ ramyāṃ godāvarīṃ nadīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रह्वः कलशहस्तस् तं सीतया सह वीर्यवान् । पृष्ठतो ऽनुव्रजन् भ्राता सौमित्रिर् इदम् अब्रवीत्

prahvaḥ kalaśahastas taṃ sītayā saha vīryavān / pṛṣṭhato 'nuvrajan bhrātā saumitrir idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं स कालः सम्प्राप्तः प्रियो यस् ते प्रियंवद । अलंकृत इवाभाति येन संवत्सरः शुभः

ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyo yas te priyaṃvada / alaṃkṛta ivābhāti yena saṃvatsaraḥ śubhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीहारपरुषो लोकः पृथिवी सस्यमालिनी । जलान्य् अनुपभोग्यानि सुभगो हव्यवाहनः

nīhāraparuṣo lokaḥ pṛthivī sasyamālinī / jalāny anupabhogyāni subhago havyavāhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवाग्रयणपूजाभिर् अभ्यर्च्य पितृदेवताः । कृताग्रयणकाः काले सन्तो विगतकल्मषाः

navāgrayaṇapūjābhir abhyarcya pitṛdevatāḥ / kṛtāgrayaṇakāḥ kāle santo vigatakalmaṣāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राज्यकामा जनपदाः सम्पन्नतरगोरसाः । विचरन्ति महीपाला यात्रार्थं विजिगीषवः

prājyakāmā janapadāḥ sampannataragorasāḥ / vicaranti mahīpālā yātrārthaṃ vijigīṣavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवमाने दृढं सूर्ये दिशम् अन्तकसेविताम् । विहीनतिलकेव स्त्री नोत्तरा दिक् प्रकाशते

sevamāne dṛḍhaṃ sūrye diśam antakasevitām / vihīnatilakeva strī nottarā dik prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्या हिमकोशाढ्यो दूरसूर्यश् च साम्प्रतम् । यथार्थनामा सुव्यक्तं हिमवान् हिमवान् गिरिः

prakṛtyā himakośāḍhyo dūrasūryaś ca sāmpratam / yathārthanāmā suvyaktaṃ himavān himavān giriḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यन्तसुखसंचारा मध्याह्ने स्पर्शतः सुखाः । दिवसाः सुभगादित्याश् छायासलिलदुर्भगाः

atyantasukhasaṃcārā madhyāhne sparśataḥ sukhāḥ / divasāḥ subhagādityāś chāyāsaliladurbhagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुसूर्याः सनीहाराः पटुशीताः समारुताः । शून्यारण्या हिमध्वस्ता दिवसा भान्ति साम्प्रतम्

mṛdusūryāḥ sanīhārāḥ paṭuśītāḥ samārutāḥ / śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhānti sāmpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्ताकाशशयनाः पुष्यनीता हिमारुणाः । शीता वृद्धतरायामास् त्रियामा यान्ति साम्प्रतम्

nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ / śītā vṛddhatarāyāmās triyāmā yānti sāmpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रविसंक्रान्तसौभाग्यस् तुषारारुणमण्डलः । निःश्वासान्ध इवादर्शश् चन्द्रमा न प्रकाशते

ravisaṃkrāntasaubhāgyas tuṣārāruṇamaṇḍalaḥ / niḥśvāsāndha ivādarśaś candramā na prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योत्स्ना तुषारमलिना पौर्णमास्यां न राजते । सीतेव चातपश्यामा लक्ष्यते न तु शोभते

jyotsnā tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājate / sīteva cātapaśyāmā lakṣyate na tu śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकृत्या शीतलस्पर्शो हिमविद्धश् च साम्प्रतम् । प्रवाति पश्चिमो वायुः काले द्विगुणशीतलः

prakṛtyā śītalasparśo himaviddhaś ca sāmpratam / pravāti paścimo vāyuḥ kāle dviguṇaśītalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाष्पच्छन्नान्यरण्यानि यवगोधूमवन्ति च । शोभन्ते ऽभ्युदिते सूर्ये नदद्भिः क्रौञ्चसारसैः

bāṣpacchannānyaraṇyāni yavagodhūmavanti ca / śobhante 'bhyudite sūrye nadadbhiḥ krauñcasārasaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खर्जूरपुष्पाकृतिभिः शिरोभिः पूर्णतण्डुलैः । शोभन्ते किंचिदालम्बाः शालयः कनकप्रभाः

kharjūrapuṣpākṛtibhiḥ śirobhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ / śobhante kiṃcidālambāḥ śālayaḥ kanakaprabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयूखैर् उपसर्पद्भिर् हिमनीहारसंवृतैः । दूरम् अभ्युदितः सूर्यः शशाङ्क इव लक्ष्यते

mayūkhair upasarpadbhir himanīhārasaṃvṛtaiḥ / dūram abhyuditaḥ sūryaḥ śaśāṅka iva lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्राह्यवीर्यः पूर्वाह्णे मध्याह्ने स्पर्शतः सुखः । संरक्तः किंचिद् आपाण्डुर् आतपः शोभते क्षितौ

agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇe madhyāhne sparśataḥ sukhaḥ / saṃraktaḥ kiṃcid āpāṇḍur ātapaḥ śobhate kṣitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यायनिपातेन किंचित् प्रक्लिन्नशाद्वला । वनानां शोभते भूमिर् निविष्टतरुणातपा

avaśyāyanipātena kiṃcit praklinnaśādvalā / vanānāṃ śobhate bhūmir niviṣṭataruṇātapā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यायतमोनद्धा नीहारतमसावृताः । प्रसुप्ता इव लक्ष्यन्ते विपुष्पा वनराजयः

avaśyāyatamonaddhā nīhāratamasāvṛtāḥ / prasuptā iva lakṣyante vipuṣpā vanarājayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाष्पसंछन्नसलिला रुतविज्ञेयसारसाः । हिमार्द्रवालुकैस् तीरैः सरितो भान्ति साम्प्रतम्

bāṣpasaṃchannasalilā rutavijñeyasārasāḥ / himārdravālukais tīraiḥ sarito bhānti sāmpratam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुषारपतनाच् चैव मृदुत्वाद् भास्करस्य च । शैत्याद् अगाग्रस्थम् अपि प्रायेण रसवज् जलम्

tuṣārapatanāc caiva mṛdutvād bhāskarasya ca / śaityād agāgrastham api prāyeṇa rasavaj jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जराजर्जरितैः पर्णैः शीर्णकेसरकर्णिकैः । नालशेषा हिमध्वस्ता न भान्ति कमलाकराः

jarājarjaritaiḥ parṇaiḥ śīrṇakesarakarṇikaiḥ / nālaśeṣā himadhvastā na bhānti kamalākarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिंस् तु पुरुषव्याघ्र काले दुःखसमन्वितः । तपश् चरति धर्मात्मा त्वद्भक्त्या भरतः पुरे

asmiṃs tu puruṣavyāghra kāle duḥkhasamanvitaḥ / tapaś carati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्त्वा राज्यं च मानं च भोगांश् च विविधान् बहून् । तपस्वी नियताहारः शेते शीते महीतले

tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃś ca vividhān bahūn / tapasvī niyatāhāraḥ śete śīte mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि वेलाम् इमां नूनम् अभिषेकार्थम् उद्यतः । वृतः प्रकृतिभिर् नित्यं प्रयाति सरयूं नदीम्

so 'pi velām imāṃ nūnam abhiṣekārtham udyataḥ / vṛtaḥ prakṛtibhir nityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यन्तसुखसंवृद्धः सुकुमारो हिमार्दितः । कथं त्व् अपररात्रेषु सरयूम् अवगाहते

atyantasukhasaṃvṛddhaḥ sukumāro himārditaḥ / kathaṃ tv apararātreṣu sarayūm avagāhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मपत्त्रेक्षणः श्यामः श्रीमान् निरुदरो महान् । धर्मज्ञः सत्यवादी च ह्रीनिषेधो जितेन्द्रियः

padmapattrekṣaṇaḥ śyāmaḥ śrīmān nirudaro mahān / dharmajñaḥ satyavādī ca hrīniṣedho jitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियाभिभाषी मधुरो दीर्घबाहुर् अरिंदमः । संत्यज्य विविधान् भोगान् आर्यं सर्वात्मनाश्रितः

priyābhibhāṣī madhuro dīrghabāhur ariṃdamaḥ / saṃtyajya vividhān bhogān āryaṃ sarvātmanāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितः स्वर्गस् तव भ्रात्रा भरतेन महात्मना । वनस्थम् अपि तापस्ये यस् त्वाम् अनुविधीयते

jitaḥ svargas tava bhrātrā bharatena mahātmanā / vanastham api tāpasye yas tvām anuvidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पित्र्यम् अनुवर्तन्ते मातृकं द्विपदा इति । ख्यातो लोकप्रवादो ऽयं भरतेनान्यथाकृतः

na pitryam anuvartante mātṛkaṃ dvipadā iti / khyāto lokapravādo 'yaṃ bharatenānyathākṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्ता दशरथो यस्याः साधुश् च भरतः सुतः । कथं नु साम्बा कैकेयी तादृशी क्रूरदर्शिनी

bhartā daśaratho yasyāḥ sādhuś ca bharataḥ sutaḥ / kathaṃ nu sāmbā kaikeyī tādṛśī krūradarśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवं लक्ष्मणे वाक्यं स्नेहाद् ब्रुवति धार्मिके । परिवादं जनन्यास् तम् असहन् राघवो ऽब्रवीत्

ity evaṃ lakṣmaṇe vākyaṃ snehād bruvati dhārmike / parivādaṃ jananyās tam asahan rāghavo 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते ऽम्बा मध्यमा तात गर्हितव्या कथंचन । ताम् एवेक्ष्वाकुनाथस्य भरतस्य कथां कुरु

na te 'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathaṃcana / tām evekṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चितापि हि मे बुद्धिर् वनवासे दृढव्रता । भरतस्नेहसंतप्ता बालिशी क्रियते पुनः

niścitāpi hi me buddhir vanavāse dṛḍhavratā / bharatasnehasaṃtaptā bāliśī kriyate punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवं विलपंस् तत्र प्राप्य गोदावरीं नदीम् । चक्रे ऽभिषेकं काकुत्स्थः सानुजः सह सीतया

ity evaṃ vilapaṃs tatra prāpya godāvarīṃ nadīm / cakre 'bhiṣekaṃ kākutsthaḥ sānujaḥ saha sītayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तर्पयित्वाथ सलिलैस् ते पितॄन् दैवतानि च । स्तुवन्ति स्मोदितं सूर्यं देवताश् च समाहिताः

tarpayitvātha salilais te pitṝn daivatāni ca / stuvanti smoditaṃ sūryaṃ devatāś ca samāhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृताभिषेकः स रराज रामः सीताद्वितीयः सह लक्ष्मणेन । कृताभिषेकस् त्व् अगराजपुत्र्या रुद्रः सनन्दी भगवान् इवेशः

kṛtābhiṣekaḥ sa rarāja rāmaḥ sītādvitīyaḥ saha lakṣmaṇena / kṛtābhiṣekas tv agarājaputryā rudraḥ sanandī bhagavān iveśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.