Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.21

एवम् आधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस् तदा । उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः

evam ādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharas tadā / uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवापमानप्रभवः क्रोधो ऽयम् अतुलो मम । न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोत्थितम्

tavāpamānaprabhavaḥ krodho 'yam atulo mama / na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रामं गणये वीर्यान् मानुषं क्षीणजीवितम् । आत्मा दुश्चरितैः प्राणान् हतो यो ऽद्य विमोक्ष्यति

na rāmaṃ gaṇaye vīryān mānuṣaṃ kṣīṇajīvitam / ātmā duścaritaiḥ prāṇān hato yo 'dya vimokṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाष्पः संह्रियताम् एष सम्भ्रमश् च विमुच्यताम् । अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम्

bāṣpaḥ saṃhriyatām eṣa sambhramaś ca vimucyatām / ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले । रामस्य रुधिरं रक्तम् उष्णं पास्यसि राक्षसि

paraśvadhahatasyādya mandaprāṇasya bhūtale / rāmasya rudhiraṃ raktam uṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा प्रहृष्टा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच् च्युतम् । प्रशशंस पुनर् मौर्ख्याद् भ्रातरं रक्षसां वरम्

sā prahṛṣṭā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāc cyutam / praśaśaṃsa punar maurkhyād bhrātaraṃ rakṣasāṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया परुषितः पूर्वं पुनर् एव प्रशंसितः । अब्रवीद् दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा

tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punar eva praśaṃsitaḥ / abravīd dūṣaṇaṃ nāma kharaḥ senāpatiṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् । रक्षसां भीमवेगानां समरेष्व् अनिवर्तिनाम्

caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām / rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣv anivartinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम् । लोकहिंसाविहाराणां बलिनाम् उग्रतेजसाम्

nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām / lokahiṃsāvihārāṇāṃ balinām ugratejasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम् । सर्वोद्योगम् उदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय

teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām / sarvodyogam udīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च । शरांश् च चित्रान् खड्गांश् च शक्तीश् च विविधाः शिताः

upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca / śarāṃś ca citrān khaḍgāṃś ca śaktīś ca vividhāḥ śitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रे निर्यातुम् इच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् । वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः

agre niryātum icchāmi paulastyānāṃ mahātmanām / vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् । सदश्वैः शबलैर् युक्तम् आचचक्षे ऽथ दूषणः

iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham / sadaśvaiḥ śabalair yuktam ācacakṣe 'tha dūṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् । हेमचक्रम् असंबाधं वैदूर्यमयकूबरम्

taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam / hemacakram asaṃbādhaṃ vaidūryamayakūbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्स्यैः पुष्पैर् द्रुमैः शैलैश् चन्द्रसूर्यैश् च काञ्चनैः । माङ्गल्यैः पक्षिसंघैश् च ताराभिश् च समावृतम्

matsyaiḥ puṣpair drumaiḥ śailaiś candrasūryaiś ca kāñcanaiḥ / māṅgalyaiḥ pakṣisaṃghaiś ca tārābhiś ca samāvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविभूषितम् । सदश्वयुक्तं सो ऽमर्षाद् आरुरोह रथं खरः

dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavibhūṣitam / sadaśvayuktaṃ so 'marṣād āruroha rathaṃ kharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निशाम्य तं रथगतं राक्षसा भीमविक्रमाः । तस्थुः संपरिवार्यैनं दूषणं च महाबलम्

niśāmya taṃ rathagataṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ / tasthuḥ saṃparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खरस् तु तान् महेष्वासान् घोरचर्मायुधध्वजान् । निर्यातेत्य् अब्रवीद् दृष्ट्वा रथस्थः सर्वराक्षसान्

kharas tu tān maheṣvāsān ghoracarmāyudhadhvajān / niryātety abravīd dṛṣṭvā rathasthaḥ sarvarākṣasān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् । निर्जगाम जनस्थानान् महानादं महाजवम्

tatas tad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam / nirjagāma janasthānān mahānādaṃ mahājavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश् च परश्वधैः । खड्गैश् चक्रैश् च हस्तस्थैर् भ्राजमानैश् च तोमरैः

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiś ca paraśvadhaiḥ / khaḍgaiś cakraiś ca hastasthair bhrājamānaiś ca tomaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिभिः परिघैर् घोरैर् अतिमात्रैश् च कार्मुकैः । गदासिमुसलैर् वज्रैर् गृहीतैर् भीमदर्शनैः

śaktibhiḥ parighair ghorair atimātraiś ca kārmukaiḥ / gadāsimusalair vajrair gṛhītair bhīmadarśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश । निर्यातानि जनस्थानात् खरचित्तानुवर्तिनाम्

rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa / niryātāni janasthānāt kharacittānuvartinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांस् त्व् अभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमविक्रमान् । खरस्यापि रथः किंचिज् जगाम तदनन्तरम्

tāṃs tv abhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān / kharasyāpi rathaḥ kiṃcij jagāma tadanantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ताञ् शबलान् अश्वांस् तप्तकाञ्चनभूषितान् । खरस्य मतम् आज्ञाय सारथिः समचोदयत्

tatas tāñ śabalān aśvāṃs taptakāñcanabhūṣitān / kharasya matam ājñāya sārathiḥ samacodayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः । शब्देनापूरयाम् आस दिशः प्रतिदिशस् तथा

sa codito rathaḥ śīghraṃ kharasya ripughātinaḥ / śabdenāpūrayām āsa diśaḥ pratidiśas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृद्धमन्युस् तु खरः खरस्वनो रिपोर् वधार्थं त्वरितो यथान्तकः । अचूचुदत् सारथिम् उन्नदन् पुनर् महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान्

pravṛddhamanyus tu kharaḥ kharasvano ripor vadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ / acūcudat sārathim unnadan punar mahābalo megha ivāśmavarṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.