Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.31

ततः शूर्पणखा दीना रावणं लोकरावणम् । अमात्यमध्ये संक्रुद्धा परुषं वाक्यम् अब्रवीत्

tataḥ śūrpaṇakhā dīnā rāvaṇaṃ lokarāvaṇam / amātyamadhye saṃkruddhā paruṣaṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमत्तः कामभोगेषु स्वैरवृत्तो निरङ्कुशः । समुत्पन्नं भयं घोरं बोद्धव्यं नावबुध्यसे

pramattaḥ kāmabhogeṣu svairavṛtto niraṅkuśaḥ / samutpannaṃ bhayaṃ ghoraṃ boddhavyaṃ nāvabudhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तं ग्राम्येषु भोगेषु कामवृत्तं महीपतिम् । लुब्धं न बहु मन्यन्ते श्मशानाग्निम् इव प्रजाः

saktaṃ grāmyeṣu bhogeṣu kāmavṛttaṃ mahīpatim / lubdhaṃ na bahu manyante śmaśānāgnim iva prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं कार्याणि यः काले नानुतिष्ठति पार्थिवः । स तु वै सह राज्येन तैश् च कार्यैर् विनश्यति

svayaṃ kāryāṇi yaḥ kāle nānutiṣṭhati pārthivaḥ / sa tu vai saha rājyena taiś ca kāryair vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तचारं दुर्दर्शम् अस्वाधीनं नराधिपम् । वर्जयन्ति नरा दूरान् नदीपङ्कम् इव द्विपाः

ayuktacāraṃ durdarśam asvādhīnaṃ narādhipam / varjayanti narā dūrān nadīpaṅkam iva dvipāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये न रक्षन्ति विषयम् अस्वाधीना नराधिपाः । ते न वृद्ध्या प्रकाशन्ते गिरयः सागरे यथा

ye na rakṣanti viṣayam asvādhīnā narādhipāḥ / te na vṛddhyā prakāśante girayaḥ sāgare yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मवद्भिर् विगृह्य त्वं देवगन्धर्वदानवैः । अयुक्तचारश् चपलः कथं राजा भविष्यसि

ātmavadbhir vigṛhya tvaṃ devagandharvadānavaiḥ / ayuktacāraś capalaḥ kathaṃ rājā bhaviṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां चारश् च कोशश् च नयश् च जयतां वर । अस्वाधीना नरेन्द्राणां प्राकृतैस् ते जनैः समाः

yeṣāṃ cāraś ca kośaś ca nayaś ca jayatāṃ vara / asvādhīnā narendrāṇāṃ prākṛtais te janaiḥ samāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात् पश्यन्ति दूरस्थान् सर्वान् अर्थान् नराधिपाः । चारेण तस्माद् उच्यन्ते राजानो दीर्घचक्षुषः

yasmāt paśyanti dūrasthān sarvān arthān narādhipāḥ / cāreṇa tasmād ucyante rājāno dīrghacakṣuṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयुक्तचारं मन्ये त्वां प्राकृतैः सचिवैर् वृतम् । स्वजनं च जनस्थानं हतं यो नावबुध्यसे

ayuktacāraṃ manye tvāṃ prākṛtaiḥ sacivair vṛtam / svajanaṃ ca janasthānaṃ hataṃ yo nāvabudhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् । हतान्य् एकेन रामेण खरश् च सहदूषणः

caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām / hatāny ekena rāmeṇa kharaś ca sahadūṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषीणाम् अभयं दत्तं कृतक्षेमाश् च दण्डकाः । धर्षितं च जनस्थानं रामेणाक्लिष्टकर्मणा

ṛṣīṇām abhayaṃ dattaṃ kṛtakṣemāś ca daṇḍakāḥ / dharṣitaṃ ca janasthānaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं तु लुब्धः प्रमत्तश् च पराधीनश् च रावण । विषये स्वे समुत्पन्नं भयं यो नावबुध्यसे

tvaṃ tu lubdhaḥ pramattaś ca parādhīnaś ca rāvaṇa / viṣaye sve samutpannaṃ bhayaṃ yo nāvabudhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीक्ष्णम् अल्पप्रदातारं प्रमत्तं गर्वितं शठम् । व्यसने सर्वभूतानि नाभिधावन्ति पार्थिवम्

tīkṣṇam alpapradātāraṃ pramattaṃ garvitaṃ śaṭham / vyasane sarvabhūtāni nābhidhāvanti pārthivam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिमानिनम् अग्राह्यम् आत्मसंभावितं नरम् । क्रोधनं व्यसने हन्ति स्वजनो ऽपि नराधिपम्

atimāninam agrāhyam ātmasaṃbhāvitaṃ naram / krodhanaṃ vyasane hanti svajano 'pi narādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानुतिष्ठति कार्याणि भयेषु न बिभेति च । क्षिप्रं राज्याच् च्युतो दीनस् तृणैस् तुल्यो भविष्यति

nānutiṣṭhati kāryāṇi bhayeṣu na bibheti ca / kṣipraṃ rājyāc cyuto dīnas tṛṇais tulyo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्ककाष्ठैर् भवेत् कार्यं लोष्टैर् अपि च पांसुभिः । न तु स्थानात् परिभ्रष्टैः कार्यं स्याद् वसुधाधिपैः

śuṣkakāṣṭhair bhavet kāryaṃ loṣṭair api ca pāṃsubhiḥ / na tu sthānāt paribhraṣṭaiḥ kāryaṃ syād vasudhādhipaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपभुक्तं यथा वासः स्रजो वा मृदिता यथा । एवं राज्यात् परिभ्रष्टः समर्थो ऽपि निरर्थकः

upabhuktaṃ yathā vāsaḥ srajo vā mṛditā yathā / evaṃ rājyāt paribhraṣṭaḥ samartho 'pi nirarthakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रमत्तश् च यो राजा सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः । कृतज्ञो धर्मशीलश् च स राजा तिष्ठते चिरम्

apramattaś ca yo rājā sarvajño vijitendriyaḥ / kṛtajño dharmaśīlaś ca sa rājā tiṣṭhate ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयनाभ्यां प्रसुप्तो ऽपि जागर्ति नयचक्षुषा । व्यक्तक्रोधप्रसादश् च स राजा पूज्यते जनैः

nayanābhyāṃ prasupto 'pi jāgarti nayacakṣuṣā / vyaktakrodhaprasādaś ca sa rājā pūjyate janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं तु रावण दुर्बुद्धिर् गुणैर् एतैर् विवर्जितः । यस्य ते ऽविदितश् चारै रक्षसां सुमहान् वधः

tvaṃ tu rāvaṇa durbuddhir guṇair etair vivarjitaḥ / yasya te 'viditaś cārai rakṣasāṃ sumahān vadhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परावमन्ता विषयेषु संगतो न देशकालप्रविभागतत्त्ववित् । अयुक्तबुद्धिर् गुणदोषनिश्चये विपन्नराज्यो न चिराद् विपत्स्यते

parāvamantā viṣayeṣu saṃgato na deśakālapravibhāgatattvavit / ayuktabuddhir guṇadoṣaniścaye vipannarājyo na cirād vipatsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति स्वदोषान् परिकीर्तितांस् तया समीक्ष्य बुद्ध्या क्षणदाचरेश्वरः । धनेन दर्पेण बलेन चान्वितो विचिन्तयामास चिरं स रावणः

iti svadoṣān parikīrtitāṃs tayā samīkṣya buddhyā kṣaṇadācareśvaraḥ / dhanena darpeṇa balena cānvito vicintayāmāsa ciraṃ sa rāvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.