Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.33

ततः शूर्पणखावाक्यं तच् छ्रुत्वा रोमहर्षणम् । सचिवान् अभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह

tataḥ śūrpaṇakhāvākyaṃ tac chrutvā romaharṣaṇam / sacivān abhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कार्यम् अनुगम्याथ यथावद् उपलभ्य च । दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्

tat kāryam anugamyātha yathāvad upalabhya ca / doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति कर्तव्यम् इत्य् एव कृत्वा निश्चयम् आत्मनः । स्थिरबुद्धिस् ततो रम्यां यानशालां जगाम ह

iti kartavyam ity eva kṛtvā niścayam ātmanaḥ / sthirabuddhis tato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नो राक्षसाधिपः । सूतं संचोदयामास रथः संयुज्यताम् इति

yānaśālāṃ tato gatvā pracchanno rākṣasādhipaḥ / sūtaṃ saṃcodayāmāsa rathaḥ saṃyujyatām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तः क्षणेनैव सारथिर् लघुविक्रमः । रथं संयोजयामास तस्याभिमतम् उत्तमम्

evam uktaḥ kṣaṇenaiva sārathir laghuvikramaḥ / rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काञ्चनं रथम् आस्थाय कामगं रत्नभूषितम् । पिशाचवदनैर् युक्तं खरैः कनकभूषणैः

kāñcanaṃ ratham āsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam / piśācavadanair yuktaṃ kharaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः । राक्षसाधिपतिः श्रीमान् ययौ नदनदीपतिम्

meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ / rākṣasādhipatiḥ śrīmān yayau nadanadīpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स श्वेतवालव्यसनः श्वेतच्छत्त्रो दशाननः । स्निग्धवैडूर्यसंकाशस् तप्तकाञ्चनभूषणः

sa śvetavālavyasanaḥ śvetacchattro daśānanaḥ / snigdhavaiḍūryasaṃkāśas taptakāñcanabhūṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशास्यो विंशतिभुजो दर्शनीयपरिच्छदः । त्रिदशारिर् मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट्

daśāsyo viṃśatibhujo darśanīyaparicchadaḥ / tridaśārir munīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामगं रथम् आस्थाय शुशुभे राक्षसाधिपः । विद्युन्मण्डलवान् मेघः सबलाक इवाम्बरे

kāmagaṃ ratham āsthāya śuśubhe rākṣasādhipaḥ / vidyunmaṇḍalavān meghaḥ sabalāka ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशैलं सागरानूपं वीर्यवान् अवलोकयन् । नानापुष्पफलैर् वृक्षैर् अनुकीर्णं सहस्रशः

saśailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavān avalokayan / nānāpuṣpaphalair vṛkṣair anukīrṇaṃ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिः समन्ततः । विशालैर् आश्रमपदैर् वेदिमद्भिः समावृतम्

śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhiḥ samantataḥ / viśālair āśramapadair vedimadbhiḥ samāvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदल्याढकीसम्बाधं नालिकेरोपशोभितम् । सालैस् तालैस् तमालैश् च तरुभिश् च सुपुष्पितैः

kadalyāḍhakīsambādhaṃ nālikeropaśobhitam / sālais tālais tamālaiś ca tarubhiś ca supuṣpitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यन्तनियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः । नागैः सुपर्णैर् गन्धर्वैः किंनरैश् च सहस्रशः

atyantaniyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ / nāgaiḥ suparṇair gandharvaiḥ kiṃnaraiś ca sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जितकामैश् च सिद्धैश् च चारणैश् चोपशोभितम् । आजैर् वैखानसैर् माषैर् वालखिल्यैर् मरीचिपैः

jitakāmaiś ca siddhaiś ca cāraṇaiś copaśobhitam / ājair vaikhānasair māṣair vālakhilyair marīcipaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्याभरणमाल्याभिर् दिव्यरूपाभिर् आवृतम् । क्रीडारतिविधिज्ञाभिर् अप्सरोभिः सहस्रशः

divyābharaṇamālyābhir divyarūpābhir āvṛtam / krīḍāratividhijñābhir apsarobhiḥ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेवितं देवपत्नीभिः श्रीमतीभिः श्रिया वृतम् । देवदानवसंघैश् च चरितं त्व् अमृताशिभिः

sevitaṃ devapatnībhiḥ śrīmatībhiḥ śriyā vṛtam / devadānavasaṃghaiś ca caritaṃ tv amṛtāśibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैः संप्रणादितम् । वैडूर्यप्रस्तरं रम्यं स्निग्धं सागरतेजसा

haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaiḥ saṃpraṇāditam / vaiḍūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च । तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः

pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca / tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा जितलोकानां कामगान्य् अभिसंपतन् । गन्धर्वाप्सरसश् चैव ददर्श धनदानुजः

tapasā jitalokānāṃ kāmagāny abhisaṃpatan / gandharvāpsarasaś caiva dadarśa dhanadānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः । वनानि पश्यन् सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च

niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ / vanāni paśyan saumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगरूणां च मुख्यानां वनान्य् उपवनानि च । तक्कोलानां च जात्यानां फलानां च सुगन्धिनाम्

agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanāny upavanāni ca / takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च । मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः

puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca / muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खानां प्रस्तरं चैव प्रवालनिचयं तथा । काञ्चनानि च शैलानि राजतानि च सर्वशः

śaṅkhānāṃ prastaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā / kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि ह्रदानि च । धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैर् आवृतानि च

prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca / dhanadhānyopapannāni strīratnair āvṛtāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्त्यश्वरथगाढानि नगराण्य् अवलोकयन् । तं समं सर्वतः स्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम्

hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇy avalokayan / taṃ samaṃ sarvataḥ snigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनूपं सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम् । तत्रापश्यत् स मेघाभं न्यग्रोधम् ऋषिभिर् वृतम्

anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam / tatrāpaśyat sa meghābhaṃ nyagrodham ṛṣibhir vṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्ताद् यस्य ताः शाखाः शतयोजनम् आयताः । यस्य हस्तिनम् आदाय महाकायं च कच्छपम् । भक्षार्थं गरुडः शाखाम् आजगाम महाबलः

samantād yasya tāḥ śākhāḥ śatayojanam āyatāḥ / yasya hastinam ādāya mahākāyaṃ ca kacchapam / bhakṣārthaṃ garuḍaḥ śākhām ājagāma mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः । सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्जाथ महाबलः

tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ / suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañjātha mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः । अजा बभूवुर् धूम्राश् च संगताः परमर्षयः

tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ / ajā babhūvur dhūmrāś ca saṃgatāḥ paramarṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां दयार्थं गरुडस् तां शाखां शतयोजनाम् । जगामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ

teṣāṃ dayārthaṃ garuḍas tāṃ śākhāṃ śatayojanām / jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तद् आमिषम् । निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः । प्रहर्षम् अतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन्

ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tad āmiṣam / niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ / praharṣam atulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेनैव प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः । अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान् मतिम्

sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ / amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimān matim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोजालानि निर्मथ्य भित्त्वा रत्नगृहं वरम् । महेन्द्रभवनाद् गुप्तम् आजहारामृतं ततः

ayojālāni nirmathya bhittvā ratnagṛhaṃ varam / mahendrabhavanād guptam ājahārāmṛtaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं महर्षिगणैर् जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम् । नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः

taṃ maharṣigaṇair juṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam / nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः । ददर्शाश्रमम् एकान्ते पुण्ये रम्ये वनान्तरे

taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ / dadarśāśramam ekānte puṇye ramye vanāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कृष्णाजिनधरं जटावल्कलधारिणम् । ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसम्

tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam / dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स रावणः समागम्य विधिवत् तेन रक्षसा । ततः पश्चाद् इदं वाक्यम् अब्रवीद् वाक्यकोविदः

sa rāvaṇaḥ samāgamya vidhivat tena rakṣasā / tataḥ paścād idaṃ vākyam abravīd vākyakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.