Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.48

तं शब्दम् अवसुप्तस्य जटायुर् अथ शुश्रुवे । निरैक्षद् रावणं क्षिप्रं वैदेहीं च ददर्श सः

taṃ śabdam avasuptasya jaṭāyur atha śuśruve / niraikṣad rāvaṇaṃ kṣipraṃ vaidehīṃ ca dadarśa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः पर्वतकूटाभस् तीक्ष्णतुण्डः खगोत्तमः । वनस्पतिगतः श्रीमान् व्याजहार शुभां गिरम्

tataḥ parvatakūṭābhas tīkṣṇatuṇḍaḥ khagottamaḥ / vanaspatigataḥ śrīmān vyājahāra śubhāṃ giram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशग्रीव स्थितो धर्मे पुराणे सत्यसंश्रयः । जटायुर् नाम नाम्नाहं गृध्रराजो महाबलः

daśagrīva sthito dharme purāṇe satyasaṃśrayaḥ / jaṭāyur nāma nāmnāhaṃ gṛdhrarājo mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः । लोकानां च हिते युक्तो रामो दशरथात्मजः

rājā sarvasya lokasya mahendravaruṇopamaḥ / lokānāṃ ca hite yukto rāmo daśarathātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैषा लोकनाथस्य धर्मपत्नी यशस्विनी । सीता नाम वरारोहा यां त्वं हर्तुम् इहेच्छसि

tasyaiṣā lokanāthasya dharmapatnī yaśasvinī / sītā nāma varārohā yāṃ tvaṃ hartum ihecchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं राजा स्थितो धर्मे परदारान् परामृशेत् । रक्षणीया विशेषेण राजदारा महाबल । निवर्तय मतिं नीचां परदाराभिमर्शनम्

kathaṃ rājā sthito dharme paradārān parāmṛśet / rakṣaṇīyā viśeṣeṇa rājadārā mahābala / nivartaya matiṃ nīcāṃ paradārābhimarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत् समाचरेद् धीरो यत् परो ऽस्य विगर्हयेत् । यथात्मनस् तथान्येषां दारा रक्ष्या विमर्शनात्

na tat samācared dhīro yat paro 'sya vigarhayet / yathātmanas tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā vimarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्थं वा यदि वा कामं शिष्टाः शास्त्रेष्वनागतम् । व्यवस्यन्त्य् अनु राजानं धर्मं पौलस्त्यनन्दन

arthaṃ vā yadi vā kāmaṃ śiṣṭāḥ śāstreṣvanāgatam / vyavasyanty anu rājānaṃ dharmaṃ paulastyanandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा धर्मश् च कामश् च द्रव्याणां चोत्तमो निधिः । धर्मः शुभं वा पापं वा राजमूलं प्रवर्तते

rājā dharmaś ca kāmaś ca dravyāṇāṃ cottamo nidhiḥ / dharmaḥ śubhaṃ vā pāpaṃ vā rājamūlaṃ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापस्वभावश् चपलः कथं त्वं रक्षसां वर । ऐश्वर्यम् अभिसम्प्राप्तो विमानम् इव दुष्कृतिः

pāpasvabhāvaś capalaḥ kathaṃ tvaṃ rakṣasāṃ vara / aiśvaryam abhisamprāpto vimānam iva duṣkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामस्वभावो यो यस्य न स शक्यः प्रमार्जितुम् । न हि दुष्टात्मनाम् आर्यम् आवसत्य् आलये चिरम्

kāmasvabhāvo yo yasya na sa śakyaḥ pramārjitum / na hi duṣṭātmanām āryam āvasaty ālaye ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषये वा पुरे वा ते यदा रामो महाबलः । नापराध्यति धर्मात्मा कथं तस्यापराध्यसि

viṣaye vā pure vā te yadā rāmo mahābalaḥ / nāparādhyati dharmātmā kathaṃ tasyāparādhyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि शूर्पणखाहेतोर् जनस्थानगतः खरः । अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा

yadi śūrpaṇakhāhetor janasthānagataḥ kharaḥ / ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र ब्रूहि यथासत्यं को रामस्य व्यतिक्रमः । यस्य त्वं लोकनाथस्य हृत्वा भार्यां गमिष्यसि

atra brūhi yathāsatyaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ / yasya tvaṃ lokanāthasya hṛtvā bhāryāṃ gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा । दहेद् दहनभूतेन वृत्रम् इन्द्राशनिर् यथा

kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā / dahed dahanabhūtena vṛtram indrāśanir yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पम् आशीविषं बद्ध्वा वस्त्रान्ते नावबुध्यसे । ग्रीवायां प्रतिमुक्तं च कालपाशं न पश्यसि

sarpam āśīviṣaṃ baddhvā vastrānte nāvabudhyase / grīvāyāṃ pratimuktaṃ ca kālapāśaṃ na paśyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स भारः सौम्य भर्तव्यो यो नरं नावसादयेत् । तद् अन्नम् उपभोक्तव्यं जीर्यते यद् अनामयम्

sa bhāraḥ saumya bhartavyo yo naraṃ nāvasādayet / tad annam upabhoktavyaṃ jīryate yad anāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् कृत्वा न भवेद् धर्मो न कीर्तिर् न यशो भुवि । शरीरस्य भवेत् खेदः कस् तत् कर्म समाचरेत्

yat kṛtvā na bhaved dharmo na kīrtir na yaśo bhuvi / śarīrasya bhavet khedaḥ kas tat karma samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षष्टिवर्षसहस्राणि मम जातस्य रावण । पितृपैतामहं राज्यं यथावद् अनुतिष्ठतः

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi mama jātasya rāvaṇa / pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ yathāvad anutiṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धो ऽहं त्वं युवा धन्वी सरथः कवची शरी । तथाप्य् आदाय वैदेहीं कुशली न गमिष्यसि

vṛddho 'haṃ tvaṃ yuvā dhanvī sarathaḥ kavacī śarī / tathāpy ādāya vaidehīṃ kuśalī na gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्तस् त्वं बलाद्धर्तुं वैदेहीं मम पश्यतः । हेतुभिर् न्यायसंयुक्तैर् ध्रुवां वेदश्रुतिम् इव

na śaktas tvaṃ balāddhartuṃ vaidehīṃ mama paśyataḥ / hetubhir nyāyasaṃyuktair dhruvāṃ vedaśrutim iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युध्यस्व यदि शूरो ऽसि मुहूर्तं तिष्ठ रावण । शयिष्यसे हतो भूमौ यथापूर्वं खरस् तथा

yudhyasva yadi śūro 'si muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa / śayiṣyase hato bhūmau yathāpūrvaṃ kharas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असकृत् संयुगे येन निहता दैत्यदानवाः । नचिराच् चीरवासास् त्वां रामो युधि वधिष्यति

asakṛt saṃyuge yena nihatā daityadānavāḥ / nacirāc cīravāsās tvāṃ rāmo yudhi vadhiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं नु शक्यं मया कर्तुं गतौ दूरं नृपात्मजौ । क्षिप्रं त्वं नश्यसे नीच तयोर् भीतो न संशयः

kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ gatau dūraṃ nṛpātmajau / kṣipraṃ tvaṃ naśyase nīca tayor bhīto na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि मे जीवमानस्य नयिष्यसि शुभाम् इमाम् । सीतां कमलपत्त्राक्षीं रामस्य महिषीं प्रियाम्

na hi me jīvamānasya nayiṣyasi śubhām imām / sītāṃ kamalapattrākṣīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्यं तु मया कार्यं प्रियं तस्य महात्मनः । जीवितेनापि रामस्य तथा दशरथस्य च

avaśyaṃ tu mayā kāryaṃ priyaṃ tasya mahātmanaḥ / jīvitenāpi rāmasya tathā daśarathasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठ तिष्ठ दशग्रीव मुहूर्तं पश्य रावण । युद्धातिथ्यं प्रदास्यामि यथाप्राणं निशाचर । वृन्ताद् इव फलं त्वां तु पातयेयं रथोत्तमात्

tiṣṭha tiṣṭha daśagrīva muhūrtaṃ paśya rāvaṇa / yuddhātithyaṃ pradāsyāmi yathāprāṇaṃ niśācara / vṛntād iva phalaṃ tvāṃ tu pātayeyaṃ rathottamāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.