Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.50

तम् अल्पजीवितं भूमौ स्फुरन्तं राक्षसाधिपः । ददर्श गृध्रं पतितं समीपे राघवाश्रमात्

tam alpajīvitaṃ bhūmau sphurantaṃ rākṣasādhipaḥ / dadarśa gṛdhraṃ patitaṃ samīpe rāghavāśramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु ताराधिपमुखी रावणेन समीक्ष्य तम् । गृध्रराजं विनिहतं विललाप सुदुःखिता

sā tu tārādhipamukhī rāvaṇena samīkṣya tam / gṛdhrarājaṃ vinihataṃ vilalāpa suduḥkhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तं लक्षणज्ञानं शकुनिस्वरदर्शनम् । अवश्यं सुखदुःखेषु नराणां प्रतिदृश्यते

nimittaṃ lakṣaṇajñānaṃ śakunisvaradarśanam / avaśyaṃ sukhaduḥkheṣu narāṇāṃ pratidṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नूनं राम जानासि महद् व्यसनम् आत्मनः । धावन्ति नूनं काकुत्स्थ मदर्थं मृगपक्षिणः

na nūnaṃ rāma jānāsi mahad vyasanam ātmanaḥ / dhāvanti nūnaṃ kākutstha madarthaṃ mṛgapakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्राहि माम् अद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना । सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच् छृण्वतां तु यथान्तिके

trāhi mām adya kākutstha lakṣmaṇeti varāṅganā / susaṃtrastā samākrandac chṛṇvatāṃ tu yathāntike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां क्लिष्टमाल्याभरणां विलपन्तीम् अनाथवत् । अभ्यधावत वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः

tāṃ kliṣṭamālyābharaṇāṃ vilapantīm anāthavat / abhyadhāvata vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां लताम् इव वेष्टन्तीम् आलिङ्गन्तीं महाद्रुमान् । मुञ्च मुञ्चेति बहुशः प्रवदन् राक्षसाधिपः

tāṃ latām iva veṣṭantīm āliṅgantīṃ mahādrumān / muñca muñceti bahuśaḥ pravadan rākṣasādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रोशन्तीं राम रामेति रामेण रहितां वने । जीवितान्ताय केशेषु जग्राहान्तकसंनिभः

krośantīṃ rāma rāmeti rāmeṇa rahitāṃ vane / jīvitāntāya keśeṣu jagrāhāntakasaṃnibhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रधर्षितायां वैदेह्यां बभूव सचराचरम् । जगत् सर्वम् अमर्यादं तमसान्धेन संवृतम्

pradharṣitāyāṃ vaidehyāṃ babhūva sacarācaram / jagat sarvam amaryādaṃ tamasāndhena saṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दीनां दिव्येन चक्षुषा । कृतं कार्यम् इति श्रीमान् व्याजहार पितामहः

dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ dīnāṃ divyena cakṣuṣā / kṛtaṃ kāryam iti śrīmān vyājahāra pitāmahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टा व्यथिताश् चासन् सर्वे ते परमर्षयः । दृष्ट्वा सीतां परामृष्टां दण्डकारण्यवासिनः

prahṛṣṭā vyathitāś cāsan sarve te paramarṣayaḥ / dṛṣṭvā sītāṃ parāmṛṣṭāṃ daṇḍakāraṇyavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु तां राम रामेति रुदन्तीं लक्ष्मणेति च । जगामाकाशम् आदाय रावणो राक्षसाधिपः

sa tu tāṃ rāma rāmeti rudantīṃ lakṣmaṇeti ca / jagāmākāśam ādāya rāvaṇo rākṣasādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्ताभरणसर्वाङ्गी पीतकौशेयवासनी । रराज राजपुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा

taptābharaṇasarvāṅgī pītakauśeyavāsanī / rarāja rājaputrī tu vidyut saudāmanī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः । अधिकं परिबभ्राज गिरिर् दीप्त इवाग्निना

uddhūtena ca vastreṇa tasyāḥ pītena rāvaṇaḥ / adhikaṃ paribabhrāja girir dīpta ivāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः परमकल्याण्यास् ताम्राणि सुरभीणि च । पद्मपत्त्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम्

tasyāḥ paramakalyāṇyās tāmrāṇi surabhīṇi ca / padmapattrāṇi vaidehyā abhyakīryanta rāvaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः कौशेयम् उद्धूतम् आकाशे कनकप्रभम् । बभौ चादित्यरागेण ताम्रम् अभ्रम् इवातपे

tasyāḥ kauśeyam uddhūtam ākāśe kanakaprabham / babhau cādityarāgeṇa tāmram abhram ivātape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तद् विमलं वक्त्रम् आकाशे रावणाङ्कगम् । न रराज विना रामं विनालम् इव पङ्कजम्

tasyās tad vimalaṃ vaktram ākāśe rāvaṇāṅkagam / na rarāja vinā rāmaṃ vinālam iva paṅkajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव जलदं नीलं भित्त्वा चन्द्र इवोदितः । सुललाटं सुकेशान्तं पद्मगर्भाभम् अव्रणम् । शुक्लैः सुविमलैर् दन्तैः प्रभावद्भिर् अलंकृतम्

babhūva jaladaṃ nīlaṃ bhittvā candra ivoditaḥ / sulalāṭaṃ sukeśāntaṃ padmagarbhābham avraṇam / śuklaiḥ suvimalair dantaiḥ prabhāvadbhir alaṃkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुदितं व्यपमृष्टास्रं चन्द्रवत् प्रियदर्शनम् । सुनासं चारुताम्रौष्ठम् आकाशे हाटकप्रभम्

ruditaṃ vyapamṛṣṭāsraṃ candravat priyadarśanam / sunāsaṃ cārutāmrauṣṭham ākāśe hāṭakaprabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसेन्द्रसमाधूतं तस्यास् तद् वचनं शुभम् । शुशुभे न विना रामं दिवा चन्द्र इवोदितः

rākṣasendrasamādhūtaṃ tasyās tad vacanaṃ śubham / śuśubhe na vinā rāmaṃ divā candra ivoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा हेमवर्णा नीलाङ्गं मैथिली राक्षसाधिपम् । शुशुभे काञ्चनी काञ्ची नीलं मणिम् इवाश्रिता

sā hemavarṇā nīlāṅgaṃ maithilī rākṣasādhipam / śuśubhe kāñcanī kāñcī nīlaṃ maṇim ivāśritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा पद्मगौरी हेमाभा रावणं जनकात्मजा । विद्युद्घनम् इवाविश्य शुशुभे तप्तभूषणा

sā padmagaurī hemābhā rāvaṇaṃ janakātmajā / vidyudghanam ivāviśya śuśubhe taptabhūṣaṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या भूषणघोषेण वैदेह्या राक्षसाधिपः । बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः

tasyā bhūṣaṇaghoṣeṇa vaidehyā rākṣasādhipaḥ / babhūva vimalo nīlaḥ saghoṣa iva toyadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमाङ्गच्युता तस्याः पुष्पवृष्टिः समन्ततः । सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणीतले

uttamāṅgacyutā tasyāḥ puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ / sītāyā hriyamāṇāyāḥ papāta dharaṇītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु रावणवेगेन पुष्पवृष्टिः समन्ततः । समाधूता दशग्रीवं पुनर् एवाभ्यवर्तत

sā tu rāvaṇavegena puṣpavṛṣṭiḥ samantataḥ / samādhūtā daśagrīvaṃ punar evābhyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यवर्तत पुष्पाणां धारा वैश्रवणानुजम् । नक्षत्रमालाविमला मेरुं नगम् इवोत्तमम्

abhyavartata puṣpāṇāṃ dhārā vaiśravaṇānujam / nakṣatramālāvimalā meruṃ nagam ivottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चरणान् नूपुरं भ्रष्टं वैदेह्या रत्नभूषितम् । विद्युन्मण्डलसंकाशं पपात मधुरस्वनम्

caraṇān nūpuraṃ bhraṣṭaṃ vaidehyā ratnabhūṣitam / vidyunmaṇḍalasaṃkāśaṃ papāta madhurasvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुप्रवालरक्ता सा नीलाङ्गं राक्षसेश्वरम् । प्राशोभयत वैदेही गजं कष्येव काञ्चनी

tarupravālaraktā sā nīlāṅgaṃ rākṣaseśvaram / prāśobhayata vaidehī gajaṃ kaṣyeva kāñcanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां महोल्काम् इवाकाशे दीप्यमानां स्वतेजसा । जहाराकाशम् आविश्य सीतां वैश्रवणानुजः

tāṃ maholkām ivākāśe dīpyamānāṃ svatejasā / jahārākāśam āviśya sītāṃ vaiśravaṇānujaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तान्य् अग्निवर्णानि भूषणानि महीतले । सघोषाण्य् अवकीर्यन्त क्षीणास् तारा इवाम्बरात्

tasyās tāny agnivarṇāni bhūṣaṇāni mahītale / saghoṣāṇy avakīryanta kṣīṇās tārā ivāmbarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याः स्तनान्तराद् भ्रष्टो हारस् ताराधिपद्युतिः । वैदेह्या निपतन् भाति गङ्गेव गगनाच् च्युता

tasyāḥ stanāntarād bhraṣṭo hāras tārādhipadyutiḥ / vaidehyā nipatan bhāti gaṅgeva gaganāc cyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पातवाताभिहता नानाद्विजगणायुताः । मा भैर् इति विधूताग्रा व्याजह्रुर् इव पादपाः

utpātavātābhihatā nānādvijagaṇāyutāḥ / mā bhair iti vidhūtāgrā vyājahrur iva pādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलिन्यो ध्वस्तकमलास् त्रस्तमीनजले चराः । सखीम् इव गतोत्साहां शोचन्तीव स्म मैथिलीम्

nalinyo dhvastakamalās trastamīnajale carāḥ / sakhīm iva gatotsāhāṃ śocantīva sma maithilīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समन्ताद् अभिसंपत्य सिंहव्याघ्रमृगद्विजाः । अन्वधावंस् तदा रोषात् सीताछायानुगामिनः

samantād abhisaṃpatya siṃhavyāghramṛgadvijāḥ / anvadhāvaṃs tadā roṣāt sītāchāyānugāminaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलप्रपातास्रमुखाः शृङ्गैर् उच्छ्रितबाहवः । सीतायां ह्रियमाणायां विक्रोशन्तीव पर्वताः

jalaprapātāsramukhāḥ śṛṅgair ucchritabāhavaḥ / sītāyāṃ hriyamāṇāyāṃ vikrośantīva parvatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रियमाणां तु वैदेहीं दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः । प्रविध्वस्तप्रभः श्रीमान् आसीत् पाण्डुरमण्डलः

hriyamāṇāṃ tu vaidehīṃ dṛṣṭvā dīno divākaraḥ / pravidhvastaprabhaḥ śrīmān āsīt pāṇḍuramaṇḍalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्ति धर्मः कुतः सत्यं नार्जवं नानृशंसता । यत्र रामस्य वैदेहीं भार्यां हरति रावणः

nāsti dharmaḥ kutaḥ satyaṃ nārjavaṃ nānṛśaṃsatā / yatra rāmasya vaidehīṃ bhāryāṃ harati rāvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सर्वाणि भूतानि गणशः पर्यदेवयन् । वित्रस्तका दीनमुखा रुरुदुर् मृगपोतकाः

iti sarvāṇi bhūtāni gaṇaśaḥ paryadevayan / vitrastakā dīnamukhā rurudur mṛgapotakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्वीक्ष्योद्वीक्ष्य नयनैर् आस्रपाताविलेक्षणाः । सुप्रवेपितगात्राश् च बभूवुर् वनदेवताः

udvīkṣyodvīkṣya nayanair āsrapātāvilekṣaṇāḥ / supravepitagātrāś ca babhūvur vanadevatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रोशन्तीं दृढं सीतां दृष्ट्वा दुःखं तथा गताम् । तां तु लक्ष्मण रामेति क्रोशन्तीं मधुरस्वराम्

vikrośantīṃ dṛḍhaṃ sītāṃ dṛṣṭvā duḥkhaṃ tathā gatām / tāṃ tu lakṣmaṇa rāmeti krośantīṃ madhurasvarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवेक्षमाणां बहुशो वैदेहीं धरणीतलम् । स ताम् आकुलकेशान्तां विप्रमृष्टविशेषकाम् । जहारात्मविनाशाय दशग्रीवो मनस्विनीम्

avekṣamāṇāṃ bahuśo vaidehīṃ dharaṇītalam / sa tām ākulakeśāntāṃ vipramṛṣṭaviśeṣakām / jahārātmavināśāya daśagrīvo manasvinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तु सा चारुदती शुचिस्मिता विनाकृता बन्धुजनेन मैथिली । अपश्यती राघवलक्ष्मणाव् उभौ विवर्णवक्त्रा भयभारपीडिता

tatas tu sā cārudatī śucismitā vinākṛtā bandhujanena maithilī / apaśyatī rāghavalakṣmaṇāv ubhau vivarṇavaktrā bhayabhārapīḍitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.