Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.51

खम् उत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा । दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी

kham utpatantaṃ taṃ dṛṣṭvā maithilī janakātmajā / duḥkhitā paramodvignā bhaye mahati vartinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम् । रुदती करुणं सीता ह्रियमाणेदम् अब्रवीत्

roṣarodanatāmrākṣī bhīmākṣaṃ rākṣasādhipam / rudatī karuṇaṃ sītā hriyamāṇedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण । ज्ञात्वा विरहितां यो मां चोरयित्वा पलायसे

na vyapatrapase nīca karmaṇānena rāvaṇa / jñātvā virahitāṃ yo māṃ corayitvā palāyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुम् इच्छता । ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया । यो हि माम् उद्यतस् त्रातुं सो ऽप्य् अयं विनिपातितः

tvayaiva nūnaṃ duṣṭātman bhīruṇā hartum icchatā / mamāpavāhito bhartā mṛgarūpeṇa māyayā / yo hi mām udyatas trātuṃ so 'py ayaṃ vinipātitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम । विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्ति जिता त्वया

paramaṃ khalu te vīryaṃ dṛśyate rākṣasādhama / viśrāvya nāmadheyaṃ hi yuddhe nāsti jitā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे । स्त्रियाश् च हरणं नीच रहिते च परस्य च

īdṛśaṃ garhitaṃ karma kathaṃ kṛtvā na lajjase / striyāś ca haraṇaṃ nīca rahite ca parasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम् । सुनृशंसम् अधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः

kathayiṣyanti lokeṣu puruṣāḥ karma kutsitam / sunṛśaṃsam adharmiṣṭhaṃ tava śauṇḍīryamāninaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिक् ते शौर्यं च सत्त्वं च यत् त्वया कथितं तदा । कुलाक्रोशकरं लोके धिक् ते चारित्रम् ईदृशम्

dhik te śauryaṃ ca sattvaṃ ca yat tvayā kathitaṃ tadā / kulākrośakaraṃ loke dhik te cāritram īdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं शक्यं कर्तुम् एवं हि यज् जवेनैव धावसि । मुहूर्तम् अपि तिष्ठस्व न जीवन् प्रतियास्यसि

kiṃ śakyaṃ kartum evaṃ hi yaj javenaiva dhāvasi / muhūrtam api tiṣṭhasva na jīvan pratiyāsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि चक्षुःपथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः । ससैन्यो ऽपि समर्थस् त्वं मुहूर्तम् अपि जीवितुम्

na hi cakṣuḥpathaṃ prāpya tayoḥ pārthivaputrayoḥ / sasainyo 'pi samarthas tvaṃ muhūrtam api jīvitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वं तयोः शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथंचन । वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शम् अग्नेर् विहंगमः

na tvaṃ tayoḥ śarasparśaṃ soḍhuṃ śaktaḥ kathaṃcana / vane prajvalitasyeva sparśam agner vihaṃgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधु कृत्वात्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण । मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर् मम । विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि

sādhu kṛtvātmanaḥ pathyaṃ sādhu māṃ muñca rāvaṇa / matpradharṣaṇaruṣṭo hi bhrātrā saha patir mama / vidhāsyati vināśāya tvaṃ māṃ yadi na muñcasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन त्वं व्यवसायेन बलान् मां हर्तुम् इच्छसि । व्यवसायः स ते नीच भविष्यति निरर्थकः

yena tvaṃ vyavasāyena balān māṃ hartum icchasi / vyavasāyaḥ sa te nīca bhaviṣyati nirarthakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् अहं तम् अपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम् । उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान् धारयितुं चिरम्

na hy ahaṃ tam apaśyantī bhartāraṃ vibudhopamam / utsahe śatruvaśagā prāṇān dhārayituṃ ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न नूनं चात्मनः श्रेयः पथ्यं वा समवेक्षसे । मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते

na nūnaṃ cātmanaḥ śreyaḥ pathyaṃ vā samavekṣase / mṛtyukāle yathā martyo viparītāni sevate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत् पथ्यं तन् न रोचते । पश्यामीव हि कण्ठे त्वां कालपाशावपाशितम्

mumūrṣūṇāṃ hi sarveṣāṃ yat pathyaṃ tan na rocate / paśyāmīva hi kaṇṭhe tvāṃ kālapāśāvapāśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा चास्मिन् भयस्थाने न बिभेषि दशानन । व्यक्तं हिरण्मयान् हि त्वं संपश्यसि महीरुहान्

yathā cāsmin bhayasthāne na bibheṣi daśānana / vyaktaṃ hiraṇmayān hi tvaṃ saṃpaśyasi mahīruhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम् । खड्गपत्त्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण

nadīṃ vaitaraṇīṃ ghorāṃ rudhiraughanivāhinīm / khaḍgapattravanaṃ caiva bhīmaṃ paśyasi rāvaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैडूर्यप्रवरच्छदाम् । द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णाम् आयसैः कण्टकैश् चिताम्

taptakāñcanapuṣpāṃ ca vaiḍūryapravaracchadām / drakṣyase śālmalīṃ tīkṣṇām āyasaiḥ kaṇṭakaiś citām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि त्वम् ईदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः । धरितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः

na hi tvam īdṛśaṃ kṛtvā tasyālīkaṃ mahātmanaḥ / dharituṃ śakṣyasi ciraṃ viṣaṃ pītveva nirghṛṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धस् त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण । क्व गतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर् मम महात्मनः

baddhas tvaṃ kālapāśena durnivāreṇa rāvaṇa / kva gato lapsyase śarma bhartur mama mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रातरम् आहवे । राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश

nimeṣāntaramātreṇa vinā bhrātaram āhave / rākṣasā nihatā yena sahasrāṇi caturdaśa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कथं राघवो वीरः सर्वास्त्रकुशलो बली । न त्वां हन्याच् छरैस् तीक्ष्णैर् इष्टभार्यापहारिणम्

sa kathaṃ rāghavo vīraḥ sarvāstrakuśalo balī / na tvāṃ hanyāc charais tīkṣṇair iṣṭabhāryāpahāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् चान्यच् च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा । भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह

etac cānyac ca paruṣaṃ vaidehī rāvaṇāṅkagā / bhayaśokasamāviṣṭā karuṇaṃ vilalāpa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा भृशार्तां बहु चैव भाषिणीं विललाप पूर्वं करुणं च भामिनीम् । जहार पापस् तरुणीं विवेष्टतीं नृपात्मजाम् आगतगात्रवेपथुम्

tathā bhṛśārtāṃ bahu caiva bhāṣiṇīṃ vilalāpa pūrvaṃ karuṇaṃ ca bhāminīm / jahāra pāpas taruṇīṃ viveṣṭatīṃ nṛpātmajām āgatagātravepathum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.