Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.54

कृतान्तवशम् आपन्नो ममेयम् इति मन्यते । सा तथोक्ता तु वैदेही निर्भया शोककर्षिता । तृणम् अन्तरतः कृत्वा रावणं प्रत्यभाषत

kṛtāntavaśam āpanno mameyam iti manyate / sā tathoktā tu vaidehī nirbhayā śokakarṣitā / tṛṇam antarataḥ kṛtvā rāvaṇaṃ pratyabhāṣata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा दशरथो नाम धर्मसेतुर् इवाचलः । सत्यसंधः परिज्ञातो यस्य पुत्रः स राघवः

rājā daśaratho nāma dharmasetur ivācalaḥ / satyasaṃdhaḥ parijñāto yasya putraḥ sa rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामो नाम स धर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । दीर्घबाहुर् विशालाक्षो दैवतं स पतिर् मम

rāmo nāma sa dharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ / dīrghabāhur viśālākṣo daivataṃ sa patir mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकूणां कुले जातः सिंहस्कन्धो महाद्युतिः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा यस् ते प्राणान् हरिष्यति

ikṣvākūṇāṃ kule jātaḥ siṃhaskandho mahādyutiḥ / lakṣmaṇena saha bhrātrā yas te prāṇān hariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षं यद्य् अहं तस्य त्वया स्यां धर्षिता बलात् । शयिता त्वं हतः संख्ये जनस्थाने यथा खरः

pratyakṣaṃ yady ahaṃ tasya tvayā syāṃ dharṣitā balāt / śayitā tvaṃ hataḥ saṃkhye janasthāne yathā kharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एते राक्षसाः प्रोक्ता घोररूपा महाबलाः । राघवे निर्विषाः सर्वे सुपर्णे पन्नगा यथा

ya ete rākṣasāḥ proktā ghorarūpā mahābalāḥ / rāghave nirviṣāḥ sarve suparṇe pannagā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य ज्याविप्रमुक्तास् ते शराः काञ्चनभूषणाः । शरीरं विधमिष्यन्ति गङ्गाकूलम् इवोर्मयः

tasya jyāvipramuktās te śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ / śarīraṃ vidhamiṣyanti gaṅgākūlam ivormayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असुरैर् वा सुरैर् वा त्वं यद्य् अवधो ऽसि रावण । उत्पाद्य सुमहद् वैरं जीवंस् तस्य न मोक्ष्यसे

asurair vā surair vā tvaṃ yady avadho 'si rāvaṇa / utpādya sumahad vairaṃ jīvaṃs tasya na mokṣyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ते जीवितशेषस्य राघवो ऽन्तकरो बली । पशोर् यूपगतस्येव जीवितं तव दुर्लभम्

sa te jīvitaśeṣasya rāghavo 'ntakaro balī / paśor yūpagatasyeva jīvitaṃ tava durlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि पश्येत् स रामस् त्वां रोषदीप्तेन चक्षुषा । रक्षस् त्वम् अद्य निर्दग्धो गच्छेः सद्यः पराभवम्

yadi paśyet sa rāmas tvāṃ roṣadīptena cakṣuṣā / rakṣas tvam adya nirdagdho gaccheḥ sadyaḥ parābhavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् चन्द्रं नभसो भूमौ पातयेन् नाशयेत वा । सागरं शोषयेद् वापि स सीतां मोचयेद् इह

yaś candraṃ nabhaso bhūmau pātayen nāśayeta vā / sāgaraṃ śoṣayed vāpi sa sītāṃ mocayed iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतायुस् त्वं गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः । लङ्का वैधव्यसंयुक्ता त्वत्कृतेन भविष्यति

gatāyus tvaṃ gataśrīko gatasattvo gatendriyaḥ / laṅkā vaidhavyasaṃyuktā tvatkṛtena bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ते पापम् इदं कर्म सुखोदर्कं भविष्यति । याहं नीता विना भावं पतिपार्श्वात् त्वया वनात्

na te pāpam idaṃ karma sukhodarkaṃ bhaviṣyati / yāhaṃ nītā vinā bhāvaṃ patipārśvāt tvayā vanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि दैवतसंयुक्तो मम भर्ता महाद्युतिः । निर्भयो वीर्यम् आश्रित्य शून्ये वसति दण्डके

sa hi daivatasaṃyukto mama bhartā mahādyutiḥ / nirbhayo vīryam āśritya śūnye vasati daṇḍake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ते दर्पं बलं वीर्यम् उत्सेकं च तथाविधम् । अपनेष्यति गात्रेभ्यः शरवर्षेण संयुगे

sa te darpaṃ balaṃ vīryam utsekaṃ ca tathāvidham / apaneṣyati gātrebhyaḥ śaravarṣeṇa saṃyuge

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा विनाशो भूतानां दृश्यते कालचोदितः । तदा कार्ये प्रमाद्यन्ति नराः कालवशं गताः

yadā vināśo bhūtānāṃ dṛśyate kālacoditaḥ / tadā kārye pramādyanti narāḥ kālavaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मां प्रधृष्य स ते कालः प्राप्तो ऽयं राक्षसाधम । आत्मनो राक्षसानां च वधायान्तःपुरस्य च

māṃ pradhṛṣya sa te kālaḥ prāpto 'yaṃ rākṣasādhama / ātmano rākṣasānāṃ ca vadhāyāntaḥpurasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्या यज्ञमध्यस्था वेदिः स्रुग्भाण्डमण्डिता । द्विजातिमन्त्रसंपूता चण्डालेनावमर्दितुम्

na śakyā yajñamadhyasthā vediḥ srugbhāṇḍamaṇḍitā / dvijātimantrasaṃpūtā caṇḍālenāvamarditum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं शरीरं निःसंज्ञं बन्ध वा घातयस्व वा । नेदं शरीरं रक्ष्यं मे जीवितं वापि राक्षस । न हि शक्ष्याम्य् उपक्रोशं पृथिव्यां दातुम् आत्मनः

idaṃ śarīraṃ niḥsaṃjñaṃ bandha vā ghātayasva vā / nedaṃ śarīraṃ rakṣyaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa / na hi śakṣyāmy upakrośaṃ pṛthivyāṃ dātum ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु वैदेही क्रोधात् सुपरुषं वचः । रावणं मैथिली तत्र पुनर् नोवाच किंचन

evam uktvā tu vaidehī krodhāt suparuṣaṃ vacaḥ / rāvaṇaṃ maithilī tatra punar novāca kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं रोमहर्षणम् । प्रत्युवाच ततः सीतां भयसंदर्शनं वचः

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ romaharṣaṇam / pratyuvāca tataḥ sītāṃ bhayasaṃdarśanaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु मैथिलि मद्वाक्यं मासान् द्वादश भामिनि । कालेनानेन नाभ्येषि यदि मां चारुहासिनि । ततस् त्वां प्रातराशार्थं सूदाश् छेत्स्यन्ति लेशशः

śṛṇu maithili madvākyaṃ māsān dvādaśa bhāmini / kālenānena nābhyeṣi yadi māṃ cāruhāsini / tatas tvāṃ prātarāśārthaṃ sūdāś chetsyanti leśaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा परुषं वाक्यं रावणः शत्रुरावणः । राक्षसीश् च ततः क्रुद्ध इदं वचनम् अब्रवीत्

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ / rākṣasīś ca tataḥ kruddha idaṃ vacanam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीघ्रम् एवं हि राक्षस्यो विकृता घोरदर्शनाः । दर्पम् अस्या विनेष्यध्वं मांसशोणितभोजनाः

śīghram evaṃ hi rākṣasyo vikṛtā ghoradarśanāḥ / darpam asyā vineṣyadhvaṃ māṃsaśoṇitabhojanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचनाद् एव तास् तस्य विकृता घोरदर्शनाः । कृतप्राञ्जलयो भूत्वा मैथिलीं पर्यवारयन्

vacanād eva tās tasya vikṛtā ghoradarśanāḥ / kṛtaprāñjalayo bhūtvā maithilīṃ paryavārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ताः प्रोवाच राजा तु रावणो घोरदर्शनः । प्रचाल्य चरणोत्कर्षैर् दारयन्न् इव मेदिनीम्

sa tāḥ provāca rājā tu rāvaṇo ghoradarśanaḥ / pracālya caraṇotkarṣair dārayann iva medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोकवनिकामध्ये मैथिली नीयताम् इति । तत्रेयं रक्ष्यतां गूढम् युष्माभिः परिवारिता

aśokavanikāmadhye maithilī nīyatām iti / tatreyaṃ rakṣyatāṃ gūḍham yuṣmābhiḥ parivāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैनां तर्जनैर् घोरैः पुनः सान्त्वैश् च मैथिलीम् । आनयध्वं वशं सर्वा वन्यां गजवधूम् इव

tatraināṃ tarjanair ghoraiḥ punaḥ sāntvaiś ca maithilīm / ānayadhvaṃ vaśaṃ sarvā vanyāṃ gajavadhūm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति प्रतिसमादिष्टा राक्षस्यो रावणेन ताः । अशोकवनिकां जग्मुर् मैथिलीं परिगृह्य ताम्

iti pratisamādiṣṭā rākṣasyo rāvaṇena tāḥ / aśokavanikāṃ jagmur maithilīṃ parigṛhya tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकामफलैर् वृक्षैर् नानापुष्पफलैर् वृताम् । सर्वकालमदैश् चापि द्विजैः समुपसेविताम्

sarvakāmaphalair vṛkṣair nānāpuṣpaphalair vṛtām / sarvakālamadaiś cāpi dvijaiḥ samupasevitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु शोकपरीताङ्गी मैथिली जनकात्मजा । राक्षसीवशम् आपन्ना व्याघ्रीणां हरिणी यथा

sā tu śokaparītāṅgī maithilī janakātmajā / rākṣasīvaśam āpannā vyāghrīṇāṃ hariṇī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न विन्दते तत्र तु शर्म मैथिली विरूपनेत्राभिर् अतीव तर्जिता । पतिं स्मरन्ती दयितं च देवरं विचेतनाभूद् भयशोकपीडिता

na vindate tatra tu śarma maithilī virūpanetrābhir atīva tarjitā / patiṃ smarantī dayitaṃ ca devaraṃ vicetanābhūd bhayaśokapīḍitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.