Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.57

अथाश्रमाद् उपावृत्तम् अन्तरा रघुनन्दनः । परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितः पुनः

athāśramād upāvṛttam antarā raghunandanaḥ / paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाच किमर्थं त्वम् आगतो ऽपास्य मैथिलीम् । यदा सा तव विश्वासाद् वने विरहिता मया

tam uvāca kimarthaṃ tvam āgato 'pāsya maithilīm / yadā sā tava viśvāsād vane virahitā mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण । शङ्कमानं महत् पापं यत् सत्यं व्यथितं मनः

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa / śaṅkamānaṃ mahat pāpaṃ yat satyaṃ vyathitaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश् च हृदयं च मे । दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuś ca hṛdayaṃ ca me / dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु सौमित्रिर् लक्ष्मणः शुभलक्षणः । भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं रामम् अब्रवीत्

evam uktas tu saumitrir lakṣmaṇaḥ śubhalakṣaṇaḥ / bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहम् इहागतः । प्रचोदितस् तयैवोग्रैस् त्वत्सकाशम् इहागतः

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāham ihāgataḥ / pracoditas tayaivograis tvatsakāśam ihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्येणेव परिक्रुष्टं हा सीते लक्ष्मणेति च । परित्राहीति यद् वाक्यं मैथिल्यास् तच् छ्रुतिं गतम्

āryeṇeva parikruṣṭaṃ hā sīte lakṣmaṇeti ca / paritrāhīti yad vākyaṃ maithilyās tac chrutiṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तम् आर्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली । गच्छ गच्छेति माम् आह रुदन्ती भयविह्वला

sā tam ārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī / gaccha gaccheti mām āha rudantī bhayavihvalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस् तया । प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यम् इदं त्वत्प्रत्ययान्वितम्

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśas tayā / pratyuktā maithilī vākyam idaṃ tvatpratyayānvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत् पश्याम्य् अहं रक्षो यद् अस्य भयम् आवहेत् । निर्वृता भव नास्त्य् एतत् केनाप्य् एवम् उदाहृतम्

na tat paśyāmy ahaṃ rakṣo yad asya bhayam āvahet / nirvṛtā bhava nāsty etat kenāpy evam udāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विगर्हितं च नीचं च कथम् आर्यो ऽभिधास्यति । त्राहीति वचनं सीते यस् त्रायेत् त्रिदशान् अपि

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca katham āryo 'bhidhāsyati / trāhīti vacanaṃ sīte yas trāyet tridaśān api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंनिमित्तं तु केनापि भ्रातुर् आलम्ब्य मे स्वरम् । विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि माम् इति । न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता

kiṃnimittaṃ tu kenāpi bhrātur ālambya me svaram / visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi mām iti / na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं वैक्लव्यम् आलम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका । न चास्ति त्रिषु लोकेषु पुमान् यो राघवं रणे । जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत्

alaṃ vaiklavyam ālambya svasthā bhava nirutsukā / na cāsti triṣu lokeṣu pumān yo rāghavaṃ raṇe / jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना । उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं माम् इदं वचः

evam uktā tu vaidehī parimohitacetanā / uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ mām idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः । विनष्टे भ्रातरि प्राप्ते न च त्वं माम् अवाप्स्यसि

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ / vinaṣṭe bhrātari prāpte na ca tvaṃ mām avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकेताद् भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि । क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैनम् अभ्यवपद्यसे

saṃketād bharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi / krośantaṃ hi yathātyarthaṃ nainam abhyavapadyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थम् अनुगच्छसि । राघवस्यान्तरप्रेप्सुस् तथैनं नाभिपद्यसे

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madartham anugacchasi / rāghavasyāntaraprepsus tathainaṃ nābhipadyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः । क्रोधात् प्रस्फुरमाणौष्ठ आश्रमाद् अभिनिर्गतः

evam ukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ / krodhāt prasphuramāṇauṣṭha āśramād abhinirgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामः संतापमोहितः । अब्रवीद् दुष्कृतं सौम्य तां विना यत् त्वम् आगतः

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmaḥ saṃtāpamohitaḥ / abravīd duṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yat tvam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानन्न् अपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे । अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निःसृतो भवान्

jānann api samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe / anena krodhavākyena maithilyā niḥsṛto bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद् यासि मैथिलीम् । क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा स्त्रिया यत् त्वम् इहागतः

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yad yāsi maithilīm / kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā striyā yat tvam ihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वथा त्व् अपनीतं ते सीतया यत् प्रचोदितः । क्रोधस्य वशम् आगम्य नाकरोः शासनं मम

sarvathā tv apanītaṃ te sītayā yat pracoditaḥ / krodhasya vaśam āgamya nākaroḥ śāsanaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असौ हि राक्षसः शेते शरेणाभिहतो मया । मृगरूपेण येनाहम् आश्रमाद् अपवाहितः

asau hi rākṣasaḥ śete śareṇābhihato mayā / mṛgarūpeṇa yenāham āśramād apavāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया । मार्गीं तनुं त्यज्य च विक्लवस्वरो बभूव केयूरधरः स राक्षसः

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā / mārgīṃ tanuṃ tyajya ca viklavasvaro babhūva keyūradharaḥ sa rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं ममालम्ब्य सुदूरसंश्रवम् । उदाहृतं तद् वचनं सुदारुणं त्वम् आगतो येन विहाय मैथिलीम्

śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ mamālambya sudūrasaṃśravam / udāhṛtaṃ tad vacanaṃ sudāruṇaṃ tvam āgato yena vihāya maithilīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.