Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.58

भृशम् आव्रजमानस्य तस्याधोवामलोचनम् । प्रास्फुरच् चास्खलद् रामो वेपथुश् चास्य जायते

bhṛśam āvrajamānasya tasyādhovāmalocanam / prāsphurac cāskhalad rāmo vepathuś cāsya jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपालक्ष्य निमित्तानि सो ऽशुभानि मुहुर् मुहुः । अपि क्षेमं तु सीताया इति वै व्याजहार ह

upālakṣya nimittāni so 'śubhāni muhur muhuḥ / api kṣemaṃ tu sītāyā iti vai vyājahāra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वरमाणो जगामाथ सीतादर्शनलालसः । शून्यम् आवसथं दृष्ट्वा बभूवोद्विग्नमानसः

tvaramāṇo jagāmātha sītādarśanalālasaḥ / śūnyam āvasathaṃ dṛṣṭvā babhūvodvignamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्भ्रमन्न् इव वेगेन विक्षिपन् रघुनन्दनः । तत्र तत्रोटजस्थानम् अभिवीक्ष्य समन्ततः

udbhramann iva vegena vikṣipan raghunandanaḥ / tatra tatroṭajasthānam abhivīkṣya samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श पर्णशालां च रहितां सीतया तदा । श्रिया विरहितां ध्वस्तां हेमन्ते पद्मिनीम् इव

dadarśa parṇaśālāṃ ca rahitāṃ sītayā tadā / śriyā virahitāṃ dhvastāṃ hemante padminīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुदन्तम् इव वृक्षैश् च म्लानपुष्पमृगद्विजम् । श्रिया विहीनं विध्वस्तं संत्यक्तवनदैवतम्

rudantam iva vṛkṣaiś ca mlānapuṣpamṛgadvijam / śriyā vihīnaṃ vidhvastaṃ saṃtyaktavanadaivatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विप्रकीर्णाजिनकुशं विप्रविद्धबृसीकटम् । दृष्ट्वा शून्योटजस्थानं विललाप पुनः पुनः

viprakīrṇājinakuśaṃ vipraviddhabṛsīkaṭam / dṛṣṭvā śūnyoṭajasthānaṃ vilalāpa punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृता मृता वा नष्टा वा भक्षिता वा भविष्यति । निलीनाप्य् अथ वा भीरुर् अथ वा वनम् आश्रिता

hṛtā mṛtā vā naṣṭā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati / nilīnāpy atha vā bhīrur atha vā vanam āśritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गता विचेतुं पुष्पाणि फलान्य् अपि च वा पुनः । अथ वा पद्मिनीं याता जलार्थं वा नदीं गता

gatā vicetuṃ puṣpāṇi phalāny api ca vā punaḥ / atha vā padminīṃ yātā jalārthaṃ vā nadīṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्नान् मृगयमाणस् तु नाससाद वने प्रियाम् । शोकरक्तेक्षणः शोकाद् उन्मत्त इव लक्ष्यते

yatnān mṛgayamāṇas tu nāsasāda vane priyām / śokaraktekṣaṇaḥ śokād unmatta iva lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षाद् वृक्षं प्रधावन् स गिरींश् चापि नदीन् नदीम् । बभूव विलपन् रामः शोकपङ्कार्णवप्लुतः

vṛkṣād vṛkṣaṃ pradhāvan sa girīṃś cāpi nadīn nadīm / babhūva vilapan rāmaḥ śokapaṅkārṇavaplutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति कच्चित् त्वया दृष्टा सा कदम्बप्रिया प्रिया । कदम्ब यदि जानीषे शंस सीतां शुभाननाम्

asti kaccit tvayā dṛṣṭā sā kadambapriyā priyā / kadamba yadi jānīṣe śaṃsa sītāṃ śubhānanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धपल्लवसंकाशां पीतकौशेयवासिनीम् । शंसस्व यदि वा दृष्टा बिल्व बिल्वोपमस्तनी

snigdhapallavasaṃkāśāṃ pītakauśeyavāsinīm / śaṃsasva yadi vā dṛṣṭā bilva bilvopamastanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वार्जुन शंस त्वं प्रियां ताम् अर्जुनप्रियाम् । जनकस्य सुता भीरुर् यदि जीवति वा न वा

atha vārjuna śaṃsa tvaṃ priyāṃ tām arjunapriyām / janakasya sutā bhīrur yadi jīvati vā na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ककुभः ककुभोरुं तां व्यक्तं जानाति मैथिलीम् । लतापल्लवपुष्पाढ्यो भाति ह्य् एष वनस्पतिः

kakubhaḥ kakubhoruṃ tāṃ vyaktaṃ jānāti maithilīm / latāpallavapuṣpāḍhyo bhāti hy eṣa vanaspatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमरैर् उपगीतश् च यथा द्रुमवरो ह्य् अयम् । एष व्यक्तं विजानाति तिलकस् तिलकप्रियाम्

bhramarair upagītaś ca yathā drumavaro hy ayam / eṣa vyaktaṃ vijānāti tilakas tilakapriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोक शोकापनुद शोकोपहतचेतसम् । त्वन्नामानं कुरु क्षिप्रं प्रियासंदर्शनेन माम्

aśoka śokāpanuda śokopahatacetasam / tvannāmānaṃ kuru kṣipraṃ priyāsaṃdarśanena mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि ताल त्वया दृष्टा पक्वतालफलस्तनी । कथयस्व वरारोहां कारुण्यं यदि ते मयि

yadi tāla tvayā dṛṣṭā pakvatālaphalastanī / kathayasva varārohāṃ kāruṇyaṃ yadi te mayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि दृष्टा त्वया सीता जम्बु जाम्बूनदप्रभा । प्रियां यदि विजानीषे निःशङ्कं कथयस्व मे

yadi dṛṣṭā tvayā sītā jambu jāmbūnadaprabhā / priyāṃ yadi vijānīṣe niḥśaṅkaṃ kathayasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा मृगशावाक्षीं मृग जानासि मैथिलीम् । मृगविप्रेक्षणी कान्ता मृगीभिः सहिता भवेत्

atha vā mṛgaśāvākṣīṃ mṛga jānāsi maithilīm / mṛgaviprekṣaṇī kāntā mṛgībhiḥ sahitā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गज सा गजनासोरुर् यदि दृष्टा त्वया भवेत् । तां मन्ये विदितां तुभ्यम् आख्याहि वरवारण

gaja sā gajanāsorur yadi dṛṣṭā tvayā bhavet / tāṃ manye viditāṃ tubhyam ākhyāhi varavāraṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शार्दूल यदि सा दृष्टा प्रिया चन्द्रनिभानना । मैथिली मम विश्रब्धः कथयस्व न ते भयम्

śārdūla yadi sā dṛṣṭā priyā candranibhānanā / maithilī mama viśrabdhaḥ kathayasva na te bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं धावसि प्रिये नूनं दृष्टासि कमलेक्षणे । वृक्षेणाच्छाद्य चात्मानं किं मां न प्रतिभाषसे

kiṃ dhāvasi priye nūnaṃ dṛṣṭāsi kamalekṣaṇe / vṛkṣeṇācchādya cātmānaṃ kiṃ māṃ na pratibhāṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठ तिष्ठ वरारोहे न ते ऽस्ति करुणा मयि । नात्यर्थं हास्यशीलासि किमर्थं माम् उपेक्षसे

tiṣṭha tiṣṭha varārohe na te 'sti karuṇā mayi / nātyarthaṃ hāsyaśīlāsi kimarthaṃ mām upekṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतकौशेयकेनासि सूचिता वरवर्णिनि । धावन्त्य् अपि मया दृष्टा तिष्ठ यद्य् अस्ति सौहृदम्

pītakauśeyakenāsi sūcitā varavarṇini / dhāvanty api mayā dṛṣṭā tiṣṭha yady asti sauhṛdam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव सा नूनम् अथ वा हिंसिता चारुहासिनी । कृच्छ्रं प्राप्तं हि मां नूनं यथोपेक्षितुम् अर्हति

naiva sā nūnam atha vā hiṃsitā cāruhāsinī / kṛcchraṃ prāptaṃ hi māṃ nūnaṃ yathopekṣitum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यक्तं सा भक्षिता बाला राक्षसैः पिशिताशनैः । विभज्याङ्गानि सर्वाणि मया विरहिता प्रिया

vyaktaṃ sā bhakṣitā bālā rākṣasaiḥ piśitāśanaiḥ / vibhajyāṅgāni sarvāṇi mayā virahitā priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नूनं तच् छुभदन्तौष्ठं मुखं निष्प्रभतां गतम् । सा हि चम्पकवर्णाभा ग्रीवा ग्रैवेयशोभिता

nūnaṃ tac chubhadantauṣṭhaṃ mukhaṃ niṣprabhatāṃ gatam / sā hi campakavarṇābhā grīvā graiveyaśobhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोमला विलपन्त्यास् तु कान्ताया भक्षिता शुभा । नूनं विक्षिप्यमाणौ तौ बाहू पल्लवकोमलौ

komalā vilapantyās tu kāntāyā bhakṣitā śubhā / nūnaṃ vikṣipyamāṇau tau bāhū pallavakomalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षितौ वेपमानाग्रौ सहस्ताभरणाङ्गदौ । मया विरहिता बाला रक्षसां भक्षणाय वै

bhakṣitau vepamānāgrau sahastābharaṇāṅgadau / mayā virahitā bālā rakṣasāṃ bhakṣaṇāya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्थेनेव परित्यक्ता भक्षिता बहुबान्धवा । हा लक्ष्मण महाबाहो पश्यसि त्वं प्रियां क्वचित्

sārtheneva parityaktā bhakṣitā bahubāndhavā / hā lakṣmaṇa mahābāho paśyasi tvaṃ priyāṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा प्रिये क्व गता भद्रे हा सीतेति पुनः पुनः । इत्य् एवं विलपन् रामः परिधावन् वनाद् वनम्

hā priye kva gatā bhadre hā sīteti punaḥ punaḥ / ity evaṃ vilapan rāmaḥ paridhāvan vanād vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचिद् उद्भ्रमते वेगात् क्वचिद् विभ्रमते बलात् । क्वचिन् मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः

kvacid udbhramate vegāt kvacid vibhramate balāt / kvacin matta ivābhāti kāntānveṣaṇatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वनानि नदीः शैलान् गिरिप्रस्रवणानि च । काननानि च वेगेन भ्रमत्य् अपरिसंस्थितः

sa vanāni nadīḥ śailān giriprasravaṇāni ca / kānanāni ca vegena bhramaty aparisaṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा स गत्वा विपुलं महद् वनं परीत्य सर्वं त्व् अथ मैथिलीं प्रति । अनिष्ठिताशः स चकार मार्गणे पुनः प्रियायाः परमं परिश्रमम्

tathā sa gatvā vipulaṃ mahad vanaṃ parītya sarvaṃ tv atha maithilīṃ prati / aniṣṭhitāśaḥ sa cakāra mārgaṇe punaḥ priyāyāḥ paramaṃ pariśramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.