Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.59

दृष्ट्वाश्रमपदं शून्यं रामो दशरथात्मजः । रहितां पर्णशालां च विध्वस्तान्य् आसनानि च

dṛṣṭvāśramapadaṃ śūnyaṃ rāmo daśarathātmajaḥ / rahitāṃ parṇaśālāṃ ca vidhvastāny āsanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्ट्वा तत्र वैदेहीं संनिरीक्ष्य च सर्वशः । उवाच रामः प्राक्रुश्य प्रगृह्य रुचिरौ भुजौ

adṛṣṭvā tatra vaidehīṃ saṃnirīkṣya ca sarvaśaḥ / uvāca rāmaḥ prākruśya pragṛhya rucirau bhujau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व नु लक्ष्मण वैदेही कं वा देशम् इतो गता । केनाहृता वा सौमित्रे भक्षिता केन वा प्रिया

kva nu lakṣmaṇa vaidehī kaṃ vā deśam ito gatā / kenāhṛtā vā saumitre bhakṣitā kena vā priyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृक्षेणाच्छाद्य यदि मां सीते हसितुम् इच्छसि । अलं ते हसितेनाद्य मां भजस्व सुदुःखितम्

vṛkṣeṇācchādya yadi māṃ sīte hasitum icchasi / alaṃ te hasitenādya māṃ bhajasva suduḥkhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैः सह क्रीडसे सीते विश्वस्तैर् मृगपोतकैः । एते हीनास् त्वया सौम्ये ध्यायन्त्य् अस्राविलेक्षणाः

yaiḥ saha krīḍase sīte viśvastair mṛgapotakaiḥ / ete hīnās tvayā saumye dhyāyanty asrāvilekṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतं शोकेन महता सीताहरणजेन माम् । परलोके महाराजो नूनं द्रक्ष्यति मे पिता

mṛtaṃ śokena mahatā sītāharaṇajena mām / paraloke mahārājo nūnaṃ drakṣyati me pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं प्रतिज्ञां संश्रुत्य मया त्वम् अभियोजितः । अपूरयित्वा तं कालं मत्सकाशम् इहागतः

kathaṃ pratijñāṃ saṃśrutya mayā tvam abhiyojitaḥ / apūrayitvā taṃ kālaṃ matsakāśam ihāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामवृत्तम् अनार्यं मां मृषावादिनम् एव च । धिक् त्वाम् इति परे लोके व्यक्तं वक्ष्यति मे पिता

kāmavṛttam anāryaṃ māṃ mṛṣāvādinam eva ca / dhik tvām iti pare loke vyaktaṃ vakṣyati me pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवशं शोकसंतप्तं दीनं भग्नमनोरथम् । माम् इहोत्सृज्य करुणं कीर्तिर् नरम् इवानृजुम्

vivaśaṃ śokasaṃtaptaṃ dīnaṃ bhagnamanoratham / mām ihotsṛjya karuṇaṃ kīrtir naram ivānṛjum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व गच्छसि वरारोहे माम् उत्सृज्य सुमध्यमे । त्वया विरहितश् चाहं मोक्ष्ये जीवितम् आत्मनः

kva gacchasi varārohe mām utsṛjya sumadhyame / tvayā virahitaś cāhaṃ mokṣye jīvitam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीव विलपन् रामः सीतादर्शनलालसः । न ददर्श सुदुःखार्तो राघवो जनकात्मजाम्

itīva vilapan rāmaḥ sītādarśanalālasaḥ / na dadarśa suduḥkhārto rāghavo janakātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनासादयमानं तं सीतां दशरथात्मजम् । पङ्कम् आसाद्य विपुलं सीदन्तम् इव कुञ्जरम् । लक्ष्मणो रामम् अत्यर्थम् उवाच हितकाम्यया

anāsādayamānaṃ taṃ sītāṃ daśarathātmajam / paṅkam āsādya vipulaṃ sīdantam iva kuñjaram / lakṣmaṇo rāmam atyartham uvāca hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा विषादं महाबाहो कुरु यत्नं मया सह । इदं च हि वनं शूर बहुकन्दरशोभितम्

mā viṣādaṃ mahābāho kuru yatnaṃ mayā saha / idaṃ ca hi vanaṃ śūra bahukandaraśobhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियकाननसंचारा वनोन्मत्ता च मैथिली । सा वनं वा प्रविष्टा स्यान् नलिनीं वा सुपुष्पिताम्

priyakānanasaṃcārā vanonmattā ca maithilī / sā vanaṃ vā praviṣṭā syān nalinīṃ vā supuṣpitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरितं वापि सम्प्राप्ता मीनवञ्जुलसेविताम् । वित्रासयितुकामा वा लीना स्यात् कानने क्वचित् । जिज्ञासमाना वैदेही त्वां मां च पुरुषर्षभ

saritaṃ vāpi samprāptā mīnavañjulasevitām / vitrāsayitukāmā vā līnā syāt kānane kvacit / jijñāsamānā vaidehī tvāṃ māṃ ca puruṣarṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या ह्य् अन्वेषणे श्रीमन् क्षिप्रम् एव यतावहे । वनं सर्वं विचिनुवो यत्र सा जनकात्मजा । मन्यसे यदि काकुत्स्थ मा स्म शोके मनः कृथाः

tasyā hy anveṣaṇe śrīman kṣipram eva yatāvahe / vanaṃ sarvaṃ vicinuvo yatra sā janakātmajā / manyase yadi kākutstha mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु सौहार्दाल् लक्ष्मणेन समाहितः । सह सौमित्रिणा रामो विचेतुम् उपचक्रमे । तौ वनानि गिरींश् चैव सरितश् च सरांसि च

evam uktas tu sauhārdāl lakṣmaṇena samāhitaḥ / saha saumitriṇā rāmo vicetum upacakrame / tau vanāni girīṃś caiva saritaś ca sarāṃsi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निखिलेन विचिन्वन्तौ सीतां दशरथात्मजौ । तस्य शैलस्य सानूनि गुहाश् च शिखराणि च

nikhilena vicinvantau sītāṃ daśarathātmajau / tasya śailasya sānūni guhāś ca śikharāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निखिलेन विचिन्वन्तौ नैव ताम् अभिजग्मतुः । विचित्य सर्वतः शैलं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत्

nikhilena vicinvantau naiva tām abhijagmatuḥ / vicitya sarvataḥ śailaṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेह पश्यामि सौमित्रे वैदेहीं पर्वते शुभे । ततो दुःखाभिसंतप्तो लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत्

neha paśyāmi saumitre vaidehīṃ parvate śubhe / tato duḥkhābhisaṃtapto lakṣmaṇo vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचरन् दण्डकारण्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् । प्राप्स्यसि त्वं महाप्राज्ञ मैथिलीं जनकात्मजाम्

vicaran daṇḍakāraṇyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam / prāpsyasi tvaṃ mahāprājña maithilīṃ janakātmajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा विष्णुर् महाबाहुर् बलिं बद्ध्वा महीम् इमाम् । एवम् उक्तस् तु वीरेण लक्ष्मणेन स राघवः

yathā viṣṇur mahābāhur baliṃ baddhvā mahīm imām / evam uktas tu vīreṇa lakṣmaṇena sa rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच दीनया वाचा दुःखाभिहतचेतनः । वनं सर्वं सुविचितं पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः

uvāca dīnayā vācā duḥkhābhihatacetanaḥ / vanaṃ sarvaṃ suvicitaṃ padminyaḥ phullapaṅkajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिश् चायं महाप्राज्ञ बहुकन्दरनिर्झरः । न हि पश्यामि वैदेहीं प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसीम्

giriś cāyaṃ mahāprājña bahukandaranirjharaḥ / na hi paśyāmi vaidehīṃ prāṇebhyo 'pi garīyasīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स विलपन् रामः सीताहरणकर्शितः । दीनः शोकसमाविष्टो मुहूर्तं विह्वलो ऽभवत्

evaṃ sa vilapan rāmaḥ sītāharaṇakarśitaḥ / dīnaḥ śokasamāviṣṭo muhūrtaṃ vihvalo 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विह्वलितसर्वाङ्गो गतबुद्धिर् विचेतनः । विषसादातुरो दीनो निःश्वस्याशीतम् आयतम्

sa vihvalitasarvāṅgo gatabuddhir vicetanaḥ / viṣasādāturo dīno niḥśvasyāśītam āyatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुशः स तु निःश्वस्य रामो राजीवलोचनः । हा प्रियेति विचुक्रोश बहुशो बाष्पगद्गदः

bahuśaḥ sa tu niḥśvasya rāmo rājīvalocanaḥ / hā priyeti vicukrośa bahuśo bāṣpagadgadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं सान्त्वयामास ततो लक्ष्मणः प्रियबान्धवः । बहुप्रकारं धर्मज्ञः प्रश्रितः प्रश्रिताञ्जलिः

taṃ sāntvayāmāsa tato lakṣmaṇaḥ priyabāndhavaḥ / bahuprakāraṃ dharmajñaḥ praśritaḥ praśritāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनादृत्य तु तद् वाक्यं लक्ष्मणौष्ठपुटच्युतम् । अपश्यंस् तां प्रियां सीतां प्राक्रोशत् स पुनः पुनः

anādṛtya tu tad vākyaṃ lakṣmaṇauṣṭhapuṭacyutam / apaśyaṃs tāṃ priyāṃ sītāṃ prākrośat sa punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.