Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.62

तं तथा शोकसंतप्तं विलपन्तम् अनाथवत् । मोहेन महताविष्टं परिद्यूनम् अचेतनम्

taṃ tathā śokasaṃtaptaṃ vilapantam anāthavat / mohena mahatāviṣṭaṃ paridyūnam acetanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सौमित्रिर् आश्वास्य मुहूर्ताद् इव लक्ष्मणः । रामं संबोधयामास चरणौ चाभिपीडयन्

tataḥ saumitrir āśvāsya muhūrtād iva lakṣmaṇaḥ / rāmaṃ saṃbodhayāmāsa caraṇau cābhipīḍayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महता तपसा राम महता चापि कर्मणा । राज्ञा दशरथेनासील् लब्धो ऽमृतम् इवामरैः

mahatā tapasā rāma mahatā cāpi karmaṇā / rājñā daśarathenāsīl labdho 'mṛtam ivāmaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव चैव गुणैर् बद्धस् त्वद्वियोगान् महीपतिः । राजा देवत्वम् आपन्नो भरतस्य यथा श्रुतम्

tava caiva guṇair baddhas tvadviyogān mahīpatiḥ / rājā devatvam āpanno bharatasya yathā śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि दुःखम् इदं प्राप्तं काकुत्स्थ न सहिष्यसे । प्राकृतश् चाल्पसत्त्वश् च इतरः कः सहिष्यति

yadi duḥkham idaṃ prāptaṃ kākutstha na sahiṣyase / prākṛtaś cālpasattvaś ca itaraḥ kaḥ sahiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखितो हि भवांल् लोकांस् तेजसा यदि धक्ष्यते । आर्ताः प्रजा नरव्याघ्र क्व नु यास्यन्ति निर्वृतिम्

duḥkhito hi bhavāṃl lokāṃs tejasā yadi dhakṣyate / ārtāḥ prajā naravyāghra kva nu yāsyanti nirvṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकस्वभाव एवैष ययातिर् नहुषात्मजः । गतः शक्रेण सालोक्यम् अनयस् तं समस्पृशत्

lokasvabhāva evaiṣa yayātir nahuṣātmajaḥ / gataḥ śakreṇa sālokyam anayas taṃ samaspṛśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महर्षयो वसिष्ठस् तु यः पितुर् नः पुरोहितः । अह्ना पुत्रशतं जज्ञे तथैवास्य पुनर् हतम्

maharṣayo vasiṣṭhas tu yaḥ pitur naḥ purohitaḥ / ahnā putraśataṃ jajñe tathaivāsya punar hatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या चेयं जगतो माता देवी लोकनमस्कृता । अस्याश् च चलनं भूमेर् दृश्यते सत्यसंश्रव

yā ceyaṃ jagato mātā devī lokanamaskṛtā / asyāś ca calanaṃ bhūmer dṛśyate satyasaṃśrava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौ चेमौ जगतां नेत्रे यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् । आदित्यचन्द्रौ ग्रहणम् अभ्युपेतौ महाबलौ

yau cemau jagatāṃ netre yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam / ādityacandrau grahaṇam abhyupetau mahābalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमहान्त्य् अपि भूतानि देवाश् च पुरुषर्षभ । न दैवस्य प्रमुञ्चन्ति सर्वभूतानि देहिनः

sumahānty api bhūtāni devāś ca puruṣarṣabha / na daivasya pramuñcanti sarvabhūtāni dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रादिष्व् अपि देवेषु वर्तमानौ नयानयौ । श्रूयेते नरशार्दूल न त्वं व्यथितुम् अर्हसि

śakrādiṣv api deveṣu vartamānau nayānayau / śrūyete naraśārdūla na tvaṃ vyathitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टायाम् अपि वैदेह्यां हृतायाम् अपि चानघ । शोचितुं नार्हसे वीर यथान्यः प्राकृतस् तथा

naṣṭāyām api vaidehyāṃ hṛtāyām api cānagha / śocituṃ nārhase vīra yathānyaḥ prākṛtas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्विधा हि न शोचन्ति सततं सत्यदर्शिनः । सुमहत्स्व् अपि कृच्छ्रेषु रामानिर्विण्णदर्शनाः

tvadvidhā hi na śocanti satataṃ satyadarśinaḥ / sumahatsv api kṛcchreṣu rāmānirviṇṇadarśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वतो हि नरश्रेष्ठ बुद्ध्या समनुचिन्तय । बुद्ध्या युक्ता महाप्राज्ञा विजानन्ति शुभाशुभे

tattvato hi naraśreṣṭha buddhyā samanucintaya / buddhyā yuktā mahāprājñā vijānanti śubhāśubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृष्टगुणदोषाणाम् अधृतानां च कर्मणाम् । नान्तरेण क्रियां तेषां फलम् इष्टं प्रवर्तते

adṛṣṭaguṇadoṣāṇām adhṛtānāṃ ca karmaṇām / nāntareṇa kriyāṃ teṣāṃ phalam iṣṭaṃ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

माम् एव हि पुरा वीर त्वम् एव बहुशो ऽन्वशाः । अनुशिष्याद्धि को नु त्वाम् अपि साक्षाद् बृहस्पतिः

mām eva hi purā vīra tvam eva bahuśo 'nvaśāḥ / anuśiṣyāddhi ko nu tvām api sākṣād bṛhaspatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिश् च ते महाप्राज्ञ देवैर् अपि दुरन्वया । शोकेनाभिप्रसुप्तं ते ज्ञानं संबोधयाम्य् अहम्

buddhiś ca te mahāprājña devair api duranvayā / śokenābhiprasuptaṃ te jñānaṃ saṃbodhayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यं च मानुषं चैवम् आत्मनश् च पराक्रमम् । इक्ष्वाकुवृषभावेक्ष्य यतस्व द्विषतां वधे

divyaṃ ca mānuṣaṃ caivam ātmanaś ca parākramam / ikṣvākuvṛṣabhāvekṣya yatasva dviṣatāṃ vadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं ते सर्वविनाशेन कृतेन पुरुषर्षभ । तम् एव तु रिपुं पापं विज्ञायोद्धर्तुम् अर्हसि

kiṃ te sarvavināśena kṛtena puruṣarṣabha / tam eva tu ripuṃ pāpaṃ vijñāyoddhartum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.