Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.63

पूर्वजो ऽप्य् उक्तमात्रस् तु लक्ष्मणेन सुभाषितम् । सारग्राही महासारं प्रतिजग्राह राघवः

pūrvajo 'py uktamātras tu lakṣmaṇena subhāṣitam / sāragrāhī mahāsāraṃ pratijagrāha rāghavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संनिगृह्य महाबाहुः प्रवृद्धं कोपम् आत्मनः । अवष्टभ्य धनुश् चित्रं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत्

saṃnigṛhya mahābāhuḥ pravṛddhaṃ kopam ātmanaḥ / avaṣṭabhya dhanuś citraṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं करिष्यावहे वत्स क्व वा गच्छाव लक्ष्मण । केनोपायेन पश्येयं सीताम् इति विचिन्तय

kiṃ kariṣyāvahe vatsa kva vā gacchāva lakṣmaṇa / kenopāyena paśyeyaṃ sītām iti vicintaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तथा परितापार्तं लक्ष्मणो रामम् अब्रवीत् । इदम् एव जनस्थानं त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि

taṃ tathā paritāpārtaṃ lakṣmaṇo rāmam abravīt / idam eva janasthānaṃ tvam anveṣitum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसैर् बहुभिः कीर्णं नानाद्रुमलतायुतम् । सन्तीह गिरिदुर्गाणि निर्दराः कन्दराणि च

rākṣasair bahubhiḥ kīrṇaṃ nānādrumalatāyutam / santīha giridurgāṇi nirdarāḥ kandarāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुहाश् च विविधा घोरा नानामृगगणाकुलाः । आवासाः किंनराणां च गन्धर्वभवनानि च

guhāś ca vividhā ghorā nānāmṛgagaṇākulāḥ / āvāsāḥ kiṃnarāṇāṃ ca gandharvabhavanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि युक्तो मया सार्धं त्वम् अन्वेषितुम् अर्हसि । त्वद्विधा बुद्धिसम्पन्ना महात्मानो नरर्षभ

tāni yukto mayā sārdhaṃ tvam anveṣitum arhasi / tvadvidhā buddhisampannā mahātmāno nararṣabha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपत्सु न प्रकम्पन्ते वायुवेगैर् इवाचलाः । इत्य् उक्तस् तद् वनं सर्वं विचचार सलक्ष्मणः

āpatsu na prakampante vāyuvegair ivācalāḥ / ity uktas tad vanaṃ sarvaṃ vicacāra salakṣmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रुद्धो रामः शरं घोरं संधाय धनुषि क्षुरम् । ततः पर्वतकूटाभं महाभागं द्विजोत्तमम्

kruddho rāmaḥ śaraṃ ghoraṃ saṃdhāya dhanuṣi kṣuram / tataḥ parvatakūṭābhaṃ mahābhāgaṃ dvijottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श पतितं भूमौ क्षतजार्द्रं जटायुषम् । तं दृष्ट्वा गिरिशृङ्गाभं रामो लक्ष्मणम् अब्रवीत् । अनेन सीता वैदेही भक्षिता नात्र संशयः

dadarśa patitaṃ bhūmau kṣatajārdraṃ jaṭāyuṣam / taṃ dṛṣṭvā giriśṛṅgābhaṃ rāmo lakṣmaṇam abravīt / anena sītā vaidehī bhakṣitā nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृध्ररूपम् इदं व्यक्तं रक्षो भ्रमति काननम् । भक्षयित्वा विशालाक्षीम् आस्ते सीतां यथासुखम् । एनं वधिष्ये दीप्ताग्रैर् घोरैर् बाणैर् अजिह्मगैः

gṛdhrarūpam idaṃ vyaktaṃ rakṣo bhramati kānanam / bhakṣayitvā viśālākṣīm āste sītāṃ yathāsukham / enaṃ vadhiṣye dīptāgrair ghorair bāṇair ajihmagaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वाभ्यपतद् गृध्रं संधाय धनुषि क्षुरम् । क्रुद्धो रामः समुद्रान्तां चालयन्न् इव मेदिनीम्

ity uktvābhyapatad gṛdhraṃ saṃdhāya dhanuṣi kṣuram / kruddho rāmaḥ samudrāntāṃ cālayann iva medinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दीनदीनया वाचा सफेनं रुधिरं वमन् । अभ्यभाषत पक्षी तु रामं दशरथात्मजम्

taṃ dīnadīnayā vācā saphenaṃ rudhiraṃ vaman / abhyabhāṣata pakṣī tu rāmaṃ daśarathātmajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

याम् ओषधिम् इवायुष्मन्न् अन्वेषसि महावने । सा देवी मम च प्राणा रावणेनोभयं हृतम्

yām oṣadhim ivāyuṣmann anveṣasi mahāvane / sā devī mama ca prāṇā rāvaṇenobhayaṃ hṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया विरहिता देवी लक्ष्मणेन च राघव । ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन बलीयसा

tvayā virahitā devī lakṣmaṇena ca rāghava / hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena balīyasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीताम् अभ्यवपन्नो ऽहं रावणश् च रणे मया । विध्वंसितरथच्छत्त्रः पातितो धरणीतले

sītām abhyavapanno 'haṃ rāvaṇaś ca raṇe mayā / vidhvaṃsitarathacchattraḥ pātito dharaṇītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् अस्य धनुर् भग्नम् एतद् अस्य शरावरम् । अयम् अस्य रणे राम भग्नः सांग्रामिको रथः

etad asya dhanur bhagnam etad asya śarāvaram / ayam asya raṇe rāma bhagnaḥ sāṃgrāmiko rathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिश्रान्तस्य मे पक्षौ छित्त्वा खड्गेन रावणः । सीताम् आदाय वैदेहीम् उत्पपात विहायसम् । रक्षसा निहतं पूर्वं न मां हन्तुं त्वम् अर्हसि

pariśrāntasya me pakṣau chittvā khaḍgena rāvaṇaḥ / sītām ādāya vaidehīm utpapāta vihāyasam / rakṣasā nihataṃ pūrvaṃ na māṃ hantuṃ tvam arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस् तस्य तु विज्ञाय सीतासक्तां प्रियां कथाम् । गृध्रराजं परिष्वज्य रुरोद सहलक्ष्मणः

rāmas tasya tu vijñāya sītāsaktāṃ priyāṃ kathām / gṛdhrarājaṃ pariṣvajya ruroda sahalakṣmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकम् एकायने दुर्गे निःश्वसन्तं कथंचन । समीक्ष्य दुःखितो रामः सौमित्रिम् इदम् अब्रवीत्

ekam ekāyane durge niḥśvasantaṃ kathaṃcana / samīkṣya duḥkhito rāmaḥ saumitrim idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्याद् भ्रंशो वने वासः सीता नष्टा हतो द्विजः । ईदृशीयं ममालक्ष्मीर् निर्दहेद् अपि पावकम्

rājyād bhraṃśo vane vāsaḥ sītā naṣṭā hato dvijaḥ / īdṛśīyaṃ mamālakṣmīr nirdahed api pāvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पूर्णम् अपि चेद् अद्य प्रतरेयं महोदधिम् । सो ऽपि नूनं ममालक्ष्म्या विशुष्येत् सरितां पतिः

sampūrṇam api ced adya pratareyaṃ mahodadhim / so 'pi nūnaṃ mamālakṣmyā viśuṣyet saritāṃ patiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्त्य् अभाग्यतरो लोके मत्तो ऽस्मिन् सचराचरे । येनेयं महती प्राप्ता मया व्यसनवागुरा

nāsty abhāgyataro loke matto 'smin sacarācare / yeneyaṃ mahatī prāptā mayā vyasanavāgurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं पितृवयस्यो मे गृध्रराजो जरान्वितः । शेते विनिहतो भूमौ मम भाग्यविपर्ययात्

ayaṃ pitṛvayasyo me gṛdhrarājo jarānvitaḥ / śete vinihato bhūmau mama bhāgyaviparyayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवम् उक्त्वा बहुशो राघवः सहलक्ष्मणः । जटायुषं च पस्पर्श पितृस्नेहं निदर्शयन्

ity evam uktvā bahuśo rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ / jaṭāyuṣaṃ ca pasparśa pitṛsnehaṃ nidarśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निकृत्तपक्षं रुधिरावसिक्तं तं गृध्रराजं परिरभ्य रामः । क्व मैथिलि प्राणसमा ममेति विमुच्य वाचं निपपात भूमौ

nikṛttapakṣaṃ rudhirāvasiktaṃ taṃ gṛdhrarājaṃ parirabhya rāmaḥ / kva maithili prāṇasamā mameti vimucya vācaṃ nipapāta bhūmau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.