Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.65

कृत्वैवम् उदकं तस्मै प्रस्थितौ राघवौ तदा । अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर् दिशम्

kṛtvaivam udakaṃ tasmai prasthitau rāghavau tadā / avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmatur diśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ । अविप्रहतम् ऐक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः

tāṃ diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau / aviprahatam aikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मैर् वृक्षैश् च बहुभिर् लताभिश् च प्रवेष्टितम् । आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम्

gulmair vṛkṣaiś ca bahubhir latābhiś ca praveṣṭitam / āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिक्रम्य तु वेगेन गृहीत्वा दक्षिणां दिशम् । सुभीमं तन् महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ

vyatikramya tu vegena gṛhītvā dakṣiṇāṃ diśam / subhīmaṃ tan mahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः परं जनस्थानात् त्रिक्रोशं गम्य राघवौ । क्रौञ्चारण्यं विविशतुर् गहनं तौ महौजसौ

tataḥ paraṃ janasthānāt trikrośaṃ gamya rāghavau / krauñcāraṇyaṃ viviśatur gahanaṃ tau mahaujasau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टम् इव सर्वतः । नानावर्णैः शुभैः पुष्पैर् मृगपक्षिगणैर् युतम्

nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭam iva sarvataḥ / nānāvarṇaiḥ śubhaiḥ puṣpair mṛgapakṣigaṇair yutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद् वनं तौ विचिक्यतुः । तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ

didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tad vanaṃ tau vicikyatuḥ / tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणस् तु महातेजाः सत्त्ववाञ् शीलवाञ् शुचिः । अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम्

lakṣmaṇas tu mahātejāḥ sattvavāñ śīlavāñ śuciḥ / abravīt prāñjalir vākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पन्दते मे दृढं बाहुर् उद्विग्नम् इव मे मनः । प्रायशश् चाप्य् अनिष्टानि निमित्तान्य् उपलक्षये

spandate me dṛḍhaṃ bāhur udvignam iva me manaḥ / prāyaśaś cāpy aniṣṭāni nimittāny upalakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं हितम् । ममैव हि निमित्तानि सद्यः शंसन्ति सम्भ्रमम्

tasmāt sajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam / mamaiva hi nimittāni sadyaḥ śaṃsanti sambhramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः । आवयोर् विजयं युद्धे शंसन्न् इव विनर्दति

eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ / āvayor vijayaṃ yuddhe śaṃsann iva vinardati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयोर् अन्वेषतोर् एवं सर्वं तद् वनम् ओजसा । संजज्ञे विपुलः शब्दः प्रभञ्जन्न् इव तद् वनम्

tayor anveṣator evaṃ sarvaṃ tad vanam ojasā / saṃjajñe vipulaḥ śabdaḥ prabhañjann iva tad vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेष्टितम् इवात्यर्थं गहनं मातरिश्वना । वनस्य तस्य शब्दो ऽभूद् दिवम् आपूरयन्न् इव

saṃveṣṭitam ivātyarthaṃ gahanaṃ mātariśvanā / vanasya tasya śabdo 'bhūd divam āpūrayann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं शब्दं काङ्क्षमाणस् तु रामः कक्षे सहानुजः । ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोरसम्

taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇas tu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ / dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulorasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसेदतुस् ततस् तत्र ताव् उभौ प्रमुखे स्थितम् । विवृद्धम् अशिरोग्रीवं कबन्धम् उदरे मुखम्

āsedatus tatas tatra tāv ubhau pramukhe sthitam / vivṛddham aśirogrīvaṃ kabandham udare mukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमभिर् निचितैस् तीक्ष्णैर् महागिरिम् इवोच्छ्रितम् । नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिःस्वनम्

romabhir nicitais tīkṣṇair mahāgirim ivocchritam / nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitaniḥsvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च । एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना

mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca / ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महादंष्ट्रोपपन्नं तं लेलिहानं महामुखम् । भक्षयन्तं महाघोरान् ऋक्षसिंहमृगद्विपान्

mahādaṃṣṭropapannaṃ taṃ lelihānaṃ mahāmukham / bhakṣayantaṃ mahāghorān ṛkṣasiṃhamṛgadvipān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरौ भुजौ विकुर्वाणम् उभौ योजनम् आयतौ । कराभ्यां विविधान् गृह्य ऋक्षान् पक्षिगणान् मृगान्

ghorau bhujau vikurvāṇam ubhau yojanam āyatau / karābhyāṃ vividhān gṛhya ṛkṣān pakṣigaṇān mṛgān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकर्षन्तं विकर्षन्तम् अनेकान् मृगयूथपान् । स्थितम् आवृत्य पन्थानं तयोर् भ्रात्रोः प्रपन्नयोः

ākarṣantaṃ vikarṣantam anekān mṛgayūthapān / sthitam āvṛtya panthānaṃ tayor bhrātroḥ prapannayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तौ समतिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः । महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृतम्

atha tau samatikramya krośamātre dadarśatuḥ / mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स महाबाहुर् अत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ । जग्राह सहिताव् एव राघवौ पीडयन् बलात्

sa mahābāhur atyarthaṃ prasārya vipulau bhujau / jagrāha sahitāv eva rāghavau pīḍayan balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजौ महाभुजौ । भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ

khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejau mahābhujau / bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताव् उवाच महाबाहुः कबन्धो दानवोत्तमः । कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ

tāv uvāca mahābāhuḥ kabandho dānavottamaḥ / kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घोरं देशम् इमं प्राप्तौ मम भक्षाव् उपस्थितौ । वदतं कार्यम् इह वां किमर्थं चागतौ युवाम्

ghoraṃ deśam imaṃ prāptau mama bhakṣāv upasthitau / vadataṃ kāryam iha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमं देशम् अनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः । सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाव् इवर्षभौ । ममास्यम् अनुसंप्राप्तौ दुर्लभं जीवितं पुनः

imaṃ deśam anuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ / sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāv ivarṣabhau / mamāsyam anusaṃprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः । उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता

tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ / uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रम । व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तम् अप्राप्य तां प्रियाम्

kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikrama / vyasanaṃ jīvitāntāya prāptam aprāpya tāṃ priyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालस्य सुमहद् वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण । त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ । नातिभारो ऽस्ति दैवस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण

kālasya sumahad vīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa / tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau / nātibhāro 'sti daivasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूराश् च बलवन्तश् च कृतास्त्राश् च रणाजिरे । कालाभिपन्नाः सीदन्ति यथा वालुकसेतवः

śūrāś ca balavantaś ca kṛtāstrāś ca raṇājire / kālābhipannāḥ sīdanti yathā vālukasetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो महायशा दाशरथिः प्रतापवान् । अवेक्ष्य सौमित्रिम् उदग्रविक्रमं स्थिरां तदा स्वां मतिम् आत्मनाकरोत्

iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān / avekṣya saumitrim udagravikramaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matim ātmanākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.