Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.67

पुरा राम महाबाहो महाबलपराक्रम । रूपम् आसीन् ममाचिन्त्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । यथा सोमस्य शक्रस्य सूर्यस्य च यथा वपुः

purā rāma mahābāho mahābalaparākrama / rūpam āsīn mamācintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं रूपम् इदं कृत्वा लोकवित्रासनं महत् । ऋषीन् वनगतान् राम त्रासयामि ततस् ततः

so 'haṃ rūpam idaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat / ṛṣīn vanagatān rāma trāsayāmi tatas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स्थूलशिरा नाम महर्षिः कोपितो मया । संचिन्वन् विविधं वन्यं रूपेणानेन धर्षितः

tataḥ sthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā / saṃcinvan vividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाहम् उक्तः प्रेक्ष्यैवं घोरशापाभिधायिना । एतद् एव नृशंसं ते रूपम् अस्तु विगर्हितम्

tenāham uktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā / etad eva nṛśaṃsaṃ te rūpam astu vigarhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मया याचितः क्रुद्धः शापस्यान्तो भवेद् इति । अभिशापकृतस्येति तेनेदं भाषितं वचः

sa mayā yācitaḥ kruddhaḥ śāpasyānto bhaved iti / abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा छित्त्वा भुजौ रामस् त्वां दहेद् विजने वने । तदा त्वं प्राप्स्यसे रूपं स्वम् एव विपुलं शुभम्

yadā chittvā bhujau rāmas tvāṃ dahed vijane vane / tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svam eva vipulaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रिया विराजितं पुत्रं दनोस् त्वं विद्धि लक्ष्मण । इन्द्रकोपाद् इदं रूपं प्राप्तम् एवं रणाजिरे

śriyā virājitaṃ putraṃ danos tvaṃ viddhi lakṣmaṇa / indrakopād idaṃ rūpaṃ prāptam evaṃ raṇājire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं हि तपसोग्रेण पितामहम् अतोषयम् । दीर्घम् आयुः स मे प्रादात् ततो मां विभ्रमो ऽस्पृशत्

ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmaham atoṣayam / dīrgham āyuḥ sa me prādāt tato māṃ vibhramo 'spṛśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घम् आयुर् मया प्राप्तं किं मे शक्रः करिष्यति । इत्य् एवं बुद्धिम् आस्थाय रणे शक्रम् अधर्षयम्

dīrgham āyur mayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati / ity evaṃ buddhim āsthāya raṇe śakram adharṣayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य बाहुप्रमुक्तेन वज्रेण शतपर्वणा । सक्थिनी च शिरश् चैव शरीरे संप्रवेशितम्

tasya bāhupramuktena vajreṇa śataparvaṇā / sakthinī ca śiraś caiva śarīre saṃpraveśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मया याच्यमानः सन्न् आनयद् यमसादनम् । पितामहवचः सत्यं तद् अस्त्व् इति ममाब्रवीत्

sa mayā yācyamānaḥ sann ānayad yamasādanam / pitāmahavacaḥ satyaṃ tad astv iti mamābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाहारः कथं शक्तो भग्नसक्थिशिरोमुखः । वज्रेणाभिहतः कालं सुदीर्घम् अपि जीवितुम्

anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ / vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrgham api jīvitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु मे शक्रो बाहू योजनम् आयतौ । प्रादाद् आस्यं च मे कुक्षौ तीक्ष्णदंष्ट्रम् अकल्पयत्

evam uktas tu me śakro bāhū yojanam āyatau / prādād āsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭram akalpayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां समाकृष्य वनेचरान् । सिंहद्विपमृगव्याघ्रान् भक्षयामि समन्ततः

so 'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ samākṛṣya vanecarān / siṃhadvipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तु माम् अब्रवीद् इन्द्रो यदा रामः सलक्ष्मणः । छेत्स्यते समरे बाहू तदा स्वर्गं गमिष्यसि

sa tu mām abravīd indro yadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ / chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वं रामो ऽसि भद्रं ते नाहम् अन्येन राघव । शक्यो हन्तुं यथातत्त्वम् एवम् उक्तं महर्षिणा

sa tvaṃ rāmo 'si bhadraṃ te nāham anyena rāghava / śakyo hantuṃ yathātattvam evam uktaṃ maharṣiṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं हि मतिसाचिव्यं करिष्यामि नरर्षभ । मित्रं चैवोपदेक्ष्यामि युवाभ्यां संस्कृतो ऽग्निना

ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha / mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto 'gninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु धर्मात्मा दनुना तेन राघवः । इदं जगाद वचनं लक्ष्मणस्योपशृण्वतः

evam uktas tu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ / idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रावणेन हृता सीता मम भार्या यशस्विनी । निष्क्रान्तस्य जनस्थानात् सह भ्रात्रा यथासुखम्

rāvaṇena hṛtā sītā mama bhāryā yaśasvinī / niṣkrāntasya janasthānāt saha bhrātrā yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाममात्रं तु जानामि न रूपं तस्य रक्षसः । निवासं वा प्रभावं वा वयं तस्य न विद्महे

nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ / nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकार्तानाम् अनाथानाम् एवं विपरिधावताम् । कारुण्यं सदृशं कर्तुम् उपकारे च वर्तताम्

śokārtānām anāthānām evaṃ viparidhāvatām / kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartum upakāre ca vartatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठान्य् आनीय शुष्काणि काले भग्नानि कुञ्जरैः । भक्ष्यामस् त्वां वयं वीर श्वभ्रे महति कल्पिते

kāṣṭhāny ānīya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ / bhakṣyāmas tvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स त्वं सीतां समाचक्ष्व येन वा यत्र वा हृता । कुरु कल्याणम् अत्यर्थं यदि जानासि तत्त्वतः

sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā / kuru kalyāṇam atyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तस् तु रामेण वाक्यं दनुर् अनुत्तमम् । प्रोवाच कुशलो वक्तुं वक्तारम् अपि राघवम्

evam uktas tu rāmeṇa vākyaṃ danur anuttamam / provāca kuśalo vaktuṃ vaktāram api rāghavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यम् अस्ति न मे ज्ञानं नाभिजानामि मैथिलीम् । यस् तां ज्ञास्यति तं वक्ष्ये दग्धः स्वं रूपम् आस्थितः

divyam asti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm / yas tāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhaḥ svaṃ rūpam āsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदग्धस्य हि विज्ञातुं शक्तिर् अस्ति न मे प्रभो । राक्षसं तं महावीर्यं सीता येन हृता तव

adagdhasya hi vijñātuṃ śaktir asti na me prabho / rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानं हि महद् भ्रष्टं शापदोषेण राघव । स्वकृतेन मया प्राप्तं रूपं लोकविगर्हितम्

vijñānaṃ hi mahad bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava / svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं तु यावन् न यात्य् अस्तं सविता श्रान्तवाहनः । तावन् माम् अवटे क्षिप्त्वा दह राम यथाविधि

kiṃ tu yāvan na yāty astaṃ savitā śrāntavāhanaḥ / tāvan mām avaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दग्धस् त्वयाहम् अवटे न्यायेन रघुनन्दन । वक्ष्यामि तम् अहं वीर यस् तं ज्ञास्यति राक्षसम्

dagdhas tvayāham avaṭe nyāyena raghunandana / vakṣyāmi tam ahaṃ vīra yas taṃ jñāsyati rākṣasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन सख्यं च कर्तव्यं न्याय्यवृत्तेन राघव । कल्पयिष्यति ते प्रीतः साहाय्यं लघुविक्रमः

tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava / kalpayiṣyati te prītaḥ sāhāyyaṃ laghuvikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि तस्यास्त्य् अविज्ञातं त्रिषु लोकेषु राघव । सर्वान् परिसृतो लोकान् पुरा वै कारणान्तरे

na hi tasyāsty avijñātaṃ triṣu lokeṣu rāghava / sarvān parisṛto lokān purā vai kāraṇāntare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.