Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.69

निदर्शयित्वा रामाय सीतायाः प्रतिपादने । वाक्यम् अन्वर्थम् अर्थज्ञः कबन्धः पुनर् अब्रवीत्

nidarśayitvā rāmāya sītāyāḥ pratipādane / vākyam anvartham arthajñaḥ kabandhaḥ punar abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष राम शिवः पन्था यत्रैते पुष्पिता द्रुमाः । प्रतीचीं दिशम् आश्रित्य प्रकाशन्ते मनोरमाः

eṣa rāma śivaḥ panthā yatraite puṣpitā drumāḥ / pratīcīṃ diśam āśritya prakāśante manoramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जम्बूप्रियालपनसाः प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकाः । अश्वत्थाः कर्णिकाराश् च चूताश् चान्ये च पादपाः

jambūpriyālapanasāḥ plakṣanyagrodhatindukāḥ / aśvatthāḥ karṇikārāś ca cūtāś cānye ca pādapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् आरुह्याथवा भूमौ पातयित्वा च तान् बलात् । फलान्य् अमृतकल्पानि भक्षयन्तौ गमिष्यथः

tān āruhyāthavā bhūmau pātayitvā ca tān balāt / phalāny amṛtakalpāni bhakṣayantau gamiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चङ्क्रमन्तौ वरान् देशाञ् शैलाच् छैलं वनाद् वनम् । ततः पुष्करिणीं वीरौ पम्पां नाम गमिष्यथः

caṅkramantau varān deśāñ śailāc chailaṃ vanād vanam / tataḥ puṣkariṇīṃ vīrau pampāṃ nāma gamiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशर्कराम् अविभ्रंशां समतीर्थम् अशैवलाम् । राम संजातवालूकां कमलोत्पलशोभिताम्

aśarkarām avibhraṃśāṃ samatīrtham aśaivalām / rāma saṃjātavālūkāṃ kamalotpalaśobhitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र हंसाः प्लवाः क्रौञ्चाः कुरराश् चैव राघव । वल्गुस्वरा निकूजन्ति पम्पासलिलगोचराः

tatra haṃsāḥ plavāḥ krauñcāḥ kurarāś caiva rāghava / valgusvarā nikūjanti pampāsalilagocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोद्विजन्ते नरान् दृष्ट्वा वधस्याकोविदाः शुभाः । घृतपिण्डोपमान् स्थूलांस् तान् द्विजान् भक्षयिष्यथः

nodvijante narān dṛṣṭvā vadhasyākovidāḥ śubhāḥ / ghṛtapiṇḍopamān sthūlāṃs tān dvijān bhakṣayiṣyathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोहितान् वक्रतुण्डांश् च नलमीनांश् च राघव । पम्पायाम् इषुभिर् मत्स्यांस् तत्र राम वरान् हतान्

rohitān vakratuṇḍāṃś ca nalamīnāṃś ca rāghava / pampāyām iṣubhir matsyāṃs tatra rāma varān hatān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्त्वक्पक्षान् अयस्तप्तान् अकृशान् एककण्टकान् । तव भक्त्या समायुक्तो लक्ष्मणः सम्प्रदास्यति

nistvakpakṣān ayastaptān akṛśān ekakaṇṭakān / tava bhaktyā samāyukto lakṣmaṇaḥ sampradāsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशं ते खादतो मत्स्यान् पम्पायाः पुष्पसंचये । पद्मगन्धि शिवं वारि सुखशीतम् अनामयम्

bhṛśaṃ te khādato matsyān pampāyāḥ puṣpasaṃcaye / padmagandhi śivaṃ vāri sukhaśītam anāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उद्धृत्य स तदाक्लिष्टं रूप्यस्फटिकसंनिभम् । अथ पुष्करपर्णेन लक्ष्मणः पाययिष्यति

uddhṛtya sa tadākliṣṭaṃ rūpyasphaṭikasaṃnibham / atha puṣkaraparṇena lakṣmaṇaḥ pāyayiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थूलान् गिरिगुहाशय्यान् वराहान् वनचारिणः । अपां लोभाद् उपावृत्तान् वृषभान् इव नर्दतः । रूपान्वितांश् च पम्पायां द्रक्ष्यसि त्वं नरोत्तम

sthūlān giriguhāśayyān varāhān vanacāriṇaḥ / apāṃ lobhād upāvṛttān vṛṣabhān iva nardataḥ / rūpānvitāṃś ca pampāyāṃ drakṣyasi tvaṃ narottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सायाह्ने विचरन् राम विटपीन्माल्यधारिणः । शीतोदकं च पम्पायां दृष्ट्वा शोकं विहास्यसि

sāyāhne vicaran rāma viṭapīnmālyadhāriṇaḥ / śītodakaṃ ca pampāyāṃ dṛṣṭvā śokaṃ vihāsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमनोभिश् चितांस् तत्र तिलकान् नक्तमालकान् । उत्पलानि च फुल्लानि पङ्कजानि च राघव

sumanobhiś citāṃs tatra tilakān naktamālakān / utpalāni ca phullāni paṅkajāni ca rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तानि कश्चिन् माल्यानि तत्रारोपयिता नरः । मतंगशिष्यास् तत्रासन्न् ऋषयः सुसमाहितः

na tāni kaścin mālyāni tatrāropayitā naraḥ / mataṃgaśiṣyās tatrāsann ṛṣayaḥ susamāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां भाराभितप्तानां वन्यम् आहरतां गुरोः । ये प्रपेतुर् महीं तूर्णं शरीरात् स्वेदबिन्दवः

teṣāṃ bhārābhitaptānāṃ vanyam āharatāṃ guroḥ / ye prapetur mahīṃ tūrṇaṃ śarīrāt svedabindavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि माल्यानि जातानि मुनीनां तपसा तदा । स्वेदबिन्दुसमुत्थानि न विनश्यन्ति राघव

tāni mālyāni jātāni munīnāṃ tapasā tadā / svedabindusamutthāni na vinaśyanti rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषाम् अद्यापि तत्रैव दृश्यते परिचारिणी । श्रमणी शबरी नाम काकुत्स्थ चिरजीविनी

teṣām adyāpi tatraiva dṛśyate paricāriṇī / śramaṇī śabarī nāma kākutstha cirajīvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वां तु धर्मे स्थिता नित्यं सर्वभूतनमस्कृतम् । दृष्ट्वा देवोपमं राम स्वर्गलोकं गमिष्यति

tvāṃ tu dharme sthitā nityaṃ sarvabhūtanamaskṛtam / dṛṣṭvā devopamaṃ rāma svargalokaṃ gamiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तद् राम पम्पायास् तीरम् आश्रित्य पश्चिमम् । आश्रमस्थानम् अतुलं गुह्यं काकुत्स्थ पश्यसि

tatas tad rāma pampāyās tīram āśritya paścimam / āśramasthānam atulaṃ guhyaṃ kākutstha paśyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत्राक्रमितुं नागाः शक्नुवन्ति तम् आश्रमम् । ऋषेस् तस्य मतंगस्य विधानात् तच् च काननम्

na tatrākramituṃ nāgāḥ śaknuvanti tam āśramam / ṛṣes tasya mataṃgasya vidhānāt tac ca kānanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् नन्दनसंकाशे देवारण्योपमे वने । नानाविहगसंकीर्णे रंस्यसे राम निर्वृतः

tasmin nandanasaṃkāśe devāraṇyopame vane / nānāvihagasaṃkīrṇe raṃsyase rāma nirvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋष्यमूकस् तु पम्पायाः पुरस्तात् पुष्पितद्रुमः । सुदुःखारोहणो नाम शिशुनागाभिरक्षितः । उदारो ब्रह्मणा चैव पूर्वकाले विनिर्मितः

ṛṣyamūkas tu pampāyāḥ purastāt puṣpitadrumaḥ / suduḥkhārohaṇo nāma śiśunāgābhirakṣitaḥ / udāro brahmaṇā caiva pūrvakāle vinirmitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयानः पुरुषो राम तस्य शैलस्य मूर्धनि । यत् स्वप्ने लभते वित्तं तत् प्रबुद्धो ऽधिगच्छति

śayānaḥ puruṣo rāma tasya śailasya mūrdhani / yat svapne labhate vittaṃ tat prabuddho 'dhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् एनं विषमाचारः पापकर्माधिरोहति । तत्रैव प्रहरन्त्य् एनं सुप्तम् आदाय राक्षसाः

na tv enaṃ viṣamācāraḥ pāpakarmādhirohati / tatraiva praharanty enaṃ suptam ādāya rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽपि शिशुनागानाम् आक्रन्दः श्रूयते महान् । क्रीडतां राम पम्पायां मतंगारण्यवासिनाम्

tato 'pi śiśunāgānām ākrandaḥ śrūyate mahān / krīḍatāṃ rāma pampāyāṃ mataṃgāraṇyavāsinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिक्ता रुधिरधाराभिः संहत्य परमद्विपाः । प्रचरन्ति पृथक् कीर्णा मेघवर्णास् तरस्विनः

siktā rudhiradhārābhiḥ saṃhatya paramadvipāḥ / pracaranti pṛthak kīrṇā meghavarṇās tarasvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तत्र पीत्वा पानीयं विमलं शीतम् अव्ययम् । निवृत्ताः संविगाहन्ते वनानि वनगोचराः

te tatra pītvā pānīyaṃ vimalaṃ śītam avyayam / nivṛttāḥ saṃvigāhante vanāni vanagocarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम तस्य तु शैलस्य महती शोभते गुहा । शिलापिधाना काकुत्स्थ दुःखं चास्याः प्रवेशनम्

rāma tasya tu śailasya mahatī śobhate guhā / śilāpidhānā kākutstha duḥkhaṃ cāsyāḥ praveśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या गुहायाः प्राग्द्वारे महाञ् शीतोदको ह्रदः । बहुमूलफलो रम्यो नानानगसमावृतः

tasyā guhāyāḥ prāgdvāre mahāñ śītodako hradaḥ / bahumūlaphalo ramyo nānānagasamāvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां वसति सुग्रीवश् चतुर्भिः सह वानरैः । कदाचिच्छिखरे तस्य पर्वतस्यावतिष्ठते

tasyāṃ vasati sugrīvaś caturbhiḥ saha vānaraiḥ / kadācicchikhare tasya parvatasyāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कबन्धस् त्व् अनुशास्यैवं ताव् उभौ रामलक्ष्मणौ । स्रग्वी भास्करवर्णाभः खे व्यरोचत वीर्यवान्

kabandhas tv anuśāsyaivaṃ tāv ubhau rāmalakṣmaṇau / sragvī bhāskaravarṇābhaḥ khe vyarocata vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु खस्थं महाभागं कबन्धं रामलक्ष्मणौ । प्रस्थितौ त्वं व्रजस्वेति वाक्यम् ऊचतुर् अन्तिकात्

taṃ tu khasthaṃ mahābhāgaṃ kabandhaṃ rāmalakṣmaṇau / prasthitau tvaṃ vrajasveti vākyam ūcatur antikāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्यतां कार्यसिद्ध्यर्थम् इति ताव् अब्रवीच् च सः । सुप्रीतौ ताव् अनुज्ञाप्य कबन्धः प्रस्थितस् तदा

gamyatāṃ kāryasiddhyartham iti tāv abravīc ca saḥ / suprītau tāv anujñāpya kabandhaḥ prasthitas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तत् कबन्धः प्रतिपद्य रूपं वृतः श्रिया भास्करतुल्यदेहः । निदर्शयन् रामम् अवेक्ष्य खस्थः सख्यं कुरुष्वेति तदाभ्युवाच

sa tat kabandhaḥ pratipadya rūpaṃ vṛtaḥ śriyā bhāskaratulyadehaḥ / nidarśayan rāmam avekṣya khasthaḥ sakhyaṃ kuruṣveti tadābhyuvāca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.