Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 3.8

सुतीक्ष्णेनाभ्यनुज्ञातं प्रस्थितं रघुनन्दनम् । वैदेही स्निग्धया वाचा भर्तारम् इदम् अब्रवीत्

sutīkṣṇenābhyanujñātaṃ prasthitaṃ raghunandanam / vaidehī snigdhayā vācā bhartāram idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं धर्मः सुसूक्ष्मेण विधिना प्राप्यते महान् । निवृत्तेन च शक्यो ऽयं व्यसनात् कामजाद् इह

ayaṃ dharmaḥ susūkṣmeṇa vidhinā prāpyate mahān / nivṛttena ca śakyo 'yaṃ vyasanāt kāmajād iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीण्य् एव व्यसनान्य् अत्र कामजानि भवन्त्य् उत । मिथ्यावाक्यं परमकं तस्माद् गुरुतराव् उभौ । परदाराभिगमनं विना वैरं च रौद्रता

trīṇy eva vyasanāny atra kāmajāni bhavanty uta / mithyāvākyaṃ paramakaṃ tasmād gurutarāv ubhau / paradārābhigamanaṃ vinā vairaṃ ca raudratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यावाक्यं न ते भूतं न भविष्यति राघव । कुतो ऽभिलषणं स्त्रीणां परेषां धर्मनाशनम्

mithyāvākyaṃ na te bhūtaṃ na bhaviṣyati rāghava / kuto 'bhilaṣaṇaṃ strīṇāṃ pareṣāṃ dharmanāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च सर्वं महाबाहो शक्यं वोढुं जितेन्द्रियैः । तव वश्येन्द्रियत्वं च जानामि शुभदर्शन

tac ca sarvaṃ mahābāho śakyaṃ voḍhuṃ jitendriyaiḥ / tava vaśyendriyatvaṃ ca jānāmi śubhadarśana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृतीयं यद् इदं रौद्रं परप्राणाभिहिंसनम् । निर्वैरं क्रियते मोहात् तच् च ते समुपस्थितम्

tṛtīyaṃ yad idaṃ raudraṃ paraprāṇābhihiṃsanam / nirvairaṃ kriyate mohāt tac ca te samupasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिज्ञातस् त्वया वीर दण्डकारण्यवासिनाम् । ऋषीणां रक्षणार्थाय वधः संयति रक्षसाम्

pratijñātas tvayā vīra daṇḍakāraṇyavāsinām / ṛṣīṇāṃ rakṣaṇārthāya vadhaḥ saṃyati rakṣasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्निमित्तं च वनं दण्डका इति विश्रुतम् । प्रस्थितस् त्वं सह भ्रात्रा धृतबाणशरासनः

etannimittaṃ ca vanaṃ daṇḍakā iti viśrutam / prasthitas tvaṃ saha bhrātrā dhṛtabāṇaśarāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्वां प्रस्थितं दृष्ट्वा मम चिन्ताकुलं मनः । त्वद्वृत्तं चिन्तयन्त्या वै भवेन् निःश्रेयसं हितम्

tatas tvāṃ prasthitaṃ dṛṣṭvā mama cintākulaṃ manaḥ / tvadvṛttaṃ cintayantyā vai bhaven niḥśreyasaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि मे रोचते वीर गमनं दण्डकान् प्रति । कारणं तत्र वक्ष्यामि वदन्त्याः श्रूयतां मम

na hi me rocate vīra gamanaṃ daṇḍakān prati / kāraṇaṃ tatra vakṣyāmi vadantyāḥ śrūyatāṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि बाणधनुष्पाणिर् भ्रात्रा सह वनं गतः । दृष्ट्वा वनचरान् सर्वान् कच्चित् कुर्याः शरव्ययम्

tvaṃ hi bāṇadhanuṣpāṇir bhrātrā saha vanaṃ gataḥ / dṛṣṭvā vanacarān sarvān kaccit kuryāḥ śaravyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियाणाम् इह धनुर् हुताशस्येन्धनानि च । समीपतः स्थितं तेजो- बलम् उच्छ्रयते भृशम्

kṣatriyāṇām iha dhanur hutāśasyendhanāni ca / samīpataḥ sthitaṃ tejo- balam ucchrayate bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा किल महाबाहो तपस्वी सत्यवाक् शुचिः । कस्मिंश्चिद् अभवत् पुण्ये वने रतमृगद्विजे

purā kila mahābāho tapasvī satyavāk śuciḥ / kasmiṃścid abhavat puṇye vane ratamṛgadvije

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैव तपसो विघ्नं कर्तुम् इन्द्रः शचीपतिः । खड्गपाणिर् अथागच्छद् आश्रमं भटरूपधृक्

tasyaiva tapaso vighnaṃ kartum indraḥ śacīpatiḥ / khaḍgapāṇir athāgacchad āśramaṃ bhaṭarūpadhṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् तदाश्रमपदे निहितः खड्ग उत्तमः । स न्यासविधिना दत्तः पुण्ये तपसि तिष्ठतः

tasmiṃs tadāśramapade nihitaḥ khaḍga uttamaḥ / sa nyāsavidhinā dattaḥ puṇye tapasi tiṣṭhataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तच् छस्त्रम् अनुप्राप्य न्यासरक्षणतत्परः । वने तु विचरत्य् एव रक्षन् प्रत्ययम् आत्मनः

sa tac chastram anuprāpya nyāsarakṣaṇatatparaḥ / vane tu vicaraty eva rakṣan pratyayam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र गच्छत्य् उपादातुं मूलानि च फलानि च । न विना याति तं खड्गं न्यासरक्षणतत्परः

yatra gacchaty upādātuṃ mūlāni ca phalāni ca / na vinā yāti taṃ khaḍgaṃ nyāsarakṣaṇatatparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं शस्त्रं परिवहन् क्रमेण स तपोधनः । चकार रौद्रीं स्वां बुद्धिं त्यक्त्वा तपसि निश्चयम्

nityaṃ śastraṃ parivahan krameṇa sa tapodhanaḥ / cakāra raudrīṃ svāṃ buddhiṃ tyaktvā tapasi niścayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स रौद्राभिरतः प्रमत्तो ऽधर्मकर्षितः । तस्य शस्त्रस्य संवासाज् जगाम नरकं मुनिः

tataḥ sa raudrābhirataḥ pramatto 'dharmakarṣitaḥ / tasya śastrasya saṃvāsāj jagāma narakaṃ muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहाच् च बहुमानाच् च स्मारये त्वां न शिक्षये । न कथंचन सा कार्या गृहीतधनुषा त्वया

snehāc ca bahumānāc ca smāraye tvāṃ na śikṣaye / na kathaṃcana sā kāryā gṛhītadhanuṣā tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिर् वैरं विना हन्तुं राक्षसान् दण्डकाश्रितान् । अपराधं विना हन्तुं लोकान् वीर न कामये

buddhir vairaṃ vinā hantuṃ rākṣasān daṇḍakāśritān / aparādhaṃ vinā hantuṃ lokān vīra na kāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियाणां तु वीराणां वनेषु नियतात्मनाम् । धनुषा कार्यम् एतावद् आर्तानाम् अभिरक्षणम्

kṣatriyāṇāṃ tu vīrāṇāṃ vaneṣu niyatātmanām / dhanuṣā kāryam etāvad ārtānām abhirakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व च शस्त्रं क्व च वनं क्व च क्षात्रं तपः क्व च । व्याविद्धम् इदम् अस्माभिर् देशधर्मस् तु पूज्यताम्

kva ca śastraṃ kva ca vanaṃ kva ca kṣātraṃ tapaḥ kva ca / vyāviddham idam asmābhir deśadharmas tu pūjyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदार्य कलुषा बुद्धिर् जायते शस्त्रसेवनात् । पुनर् गत्वा त्व् अयोध्यायां क्षत्रधर्मं चरिष्यसि

tadārya kaluṣā buddhir jāyate śastrasevanāt / punar gatvā tv ayodhyāyāṃ kṣatradharmaṃ cariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अक्षया तु भवेत् प्रीतिः श्वश्रूश्वशुरयोर् मम । यदि राज्यं हि संन्यस्य भवेस् त्वं निरतो मुनिः

akṣayā tu bhavet prītiḥ śvaśrūśvaśurayor mama / yadi rājyaṃ hi saṃnyasya bhaves tvaṃ nirato muniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माद् अर्थः प्रभवति धर्मात् प्रभवते सुखम् । धर्मेण लभते सर्वं धर्मसारम् इदं जगत्

dharmād arthaḥ prabhavati dharmāt prabhavate sukham / dharmeṇa labhate sarvaṃ dharmasāram idaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं नियमैस् तैस् तैः कर्षयित्वा प्रयत्नतः । प्राप्यते निपुणैर् धर्मो न सुखाल् लभ्यते सुखम्

ātmānaṃ niyamais tais taiḥ karṣayitvā prayatnataḥ / prāpyate nipuṇair dharmo na sukhāl labhyate sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं शुचिमतिः सौम्य चर धर्मं तपोवने । सर्वं हि विदितं तुभ्यं त्रैलोक्यम् अपि तत्त्वतः

nityaṃ śucimatiḥ saumya cara dharmaṃ tapovane / sarvaṃ hi viditaṃ tubhyaṃ trailokyam api tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीचापलाद् एतद् उदाहृतं मे धर्मं च वक्तुं तव कः समर्थः । विचार्य बुद्ध्या तु सहानुजेन यद् रोचते तत् कुरु माचिरेण

strīcāpalād etad udāhṛtaṃ me dharmaṃ ca vaktuṃ tava kaḥ samarthaḥ / vicārya buddhyā tu sahānujena yad rocate tat kuru mācireṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.