Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 4.12

एतच् च वचनं श्रुत्वा सुग्रीवेण सुभाषितम् प्रत्ययार्थं महातेजा रामो जग्राह कार्मुकम्

etac ca vacanaṃ śrutvā sugrīveṇa subhāṣitam pratyayārthaṃ mahātejā rāmo jagrāha kārmukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गृहीत्वा धनुर् घोरं शरम् एकं च मानदः सालान् उद्दिश्य चिक्षेप ज्यास्वनैः पूरयन् दिशः

sa gṛhītvā dhanur ghoraṃ śaram ekaṃ ca mānadaḥ sālān uddiśya cikṣepa jyāsvanaiḥ pūrayan diśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स विसृष्टो बलवता बाणः स्वर्णपरिष्कृतः भित्त्वा सालान् गिरिप्रस्थे सप्त भूमिं विवेश ह

sa visṛṣṭo balavatā bāṇaḥ svarṇapariṣkṛtaḥ bhittvā sālān giriprasthe sapta bhūmiṃ viveśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रविष्टस् तु मुहूर्तेन रसां भित्त्वा महाजवः निष्पत्य च पुनस् तूर्णं स्वतूणीं प्रविवेश ह

praviṣṭas tu muhūrtena rasāṃ bhittvā mahājavaḥ niṣpatya ca punas tūrṇaṃ svatūṇīṃ praviveśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् दृष्ट्वा सप्त निर्भिन्नान् सालान् वानरपुंगवः रामस्य शरवेगेन विस्मयं परमं गतः

tān dṛṣṭvā sapta nirbhinnān sālān vānarapuṃgavaḥ rāmasya śaravegena vismayaṃ paramaṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मूर्ध्ना न्यपतद् भूमौ प्रलम्बीकृतभूषणः सुग्रीवः परमप्रीतो राघवाय कृताञ्जलिः

sa mūrdhnā nyapatad bhūmau pralambīkṛtabhūṣaṇaḥ sugrīvaḥ paramaprīto rāghavāya kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं चोवाच धर्मज्ञं कर्मणा तेन हर्षितः रामं सर्वास्त्रविदुषां श्रेष्ठं शूरम् अवस्थितम्

idaṃ covāca dharmajñaṃ karmaṇā tena harṣitaḥ rāmaṃ sarvāstraviduṣāṃ śreṣṭhaṃ śūram avasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेन्द्रान् अपि सुरान् सर्वांस् त्वं बाणैः पुरुषर्षभ समर्थः समरे हन्तुं किं पुनर् वालिनं प्रभो

sendrān api surān sarvāṃs tvaṃ bāṇaiḥ puruṣarṣabha samarthaḥ samare hantuṃ kiṃ punar vālinaṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन सप्त महासाला गिरिर् भूमिश् च दारिताः बाणेनैकेन काकुत्स्थ स्थाता ते को रणाग्रतः

yena sapta mahāsālā girir bhūmiś ca dāritāḥ bāṇenaikena kākutstha sthātā te ko raṇāgrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य मे विगतः शोकः प्रीतिर् अद्य परा मम सुहृदं त्वां समासाद्य महेन्द्रवरुणोपमम्

adya me vigataḥ śokaḥ prītir adya parā mama suhṛdaṃ tvāṃ samāsādya mahendravaruṇopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अद्यैव प्रियार्थं मे वैरिणं भ्रातृरूपिणम् वालिनं जहि काकुत्स्थ मया बद्धो ऽयम् अञ्जलिः

tam adyaiva priyārthaṃ me vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam vālinaṃ jahi kākutstha mayā baddho 'yam añjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रामः परिष्वज्य सुग्रीवं प्रियदर्शनम् प्रत्युवाच महाप्राज्ञो लक्ष्मणानुमतं वचः

tato rāmaḥ pariṣvajya sugrīvaṃ priyadarśanam pratyuvāca mahāprājño lakṣmaṇānumataṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माद् गच्छाम किष्किन्धां क्षिप्रं गच्छ त्वम् अग्रतः गत्वा चाह्वय सुग्रीव वालिनं भ्रातृगन्धिनम्

asmād gacchāma kiṣkindhāṃ kṣipraṃ gaccha tvam agrataḥ gatvā cāhvaya sugrīva vālinaṃ bhrātṛgandhinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालिनः पुरीम् वृक्षैर् आत्मानम् आवृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने

sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm vṛkṣair ātmānam āvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुग्रीवो व्यनदद् घोरं वालिनो ह्वानकारणात् गाढं परिहितो वेगान् नादैर् भिन्दन्न् इवाम्बरम्

sugrīvo vyanadad ghoraṃ vālino hvānakāraṇāt gāḍhaṃ parihito vegān nādair bhindann ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं श्रुत्वा निनदं भ्रातुः क्रुद्धो वाली महाबलः निष्पपात सुसंरब्धो भास्करो ऽस्ततटाद् इव

taṃ śrutvā ninadaṃ bhrātuḥ kruddho vālī mahābalaḥ niṣpapāta susaṃrabdho bhāskaro 'stataṭād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः सुतुमुलं युद्धं वालिसुग्रीवयोर् अभूत् गगने ग्रहयोर् घोरं बुधाङ्गारकयोर् इव

tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ vālisugrīvayor abhūt gagane grahayor ghoraṃ budhāṅgārakayor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तलैर् अशनिकल्पैश् च वज्रकल्पैश् च मुष्टिभिः जघ्नतुः समरे ऽन्योन्यं भ्रातरौ क्रोधमूर्छितौ

talair aśanikalpaiś ca vajrakalpaiś ca muṣṭibhiḥ jaghnatuḥ samare 'nyonyaṃ bhrātarau krodhamūrchitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो रामो धनुष्पाणिस् ताव् उभौ समुदीक्ष्य तु अन्योन्यसदृशौ वीराव् उभौ देवाव् इवाश्विनौ

tato rāmo dhanuṣpāṇis tāv ubhau samudīkṣya tu anyonyasadṛśau vīrāv ubhau devāv ivāśvinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् नावगच्छत् सुग्रीवं वालिनं वापि राघवः ततो न कृतवान् बुद्धिं मोक्तुम् अन्तकरं शरम्

yan nāvagacchat sugrīvaṃ vālinaṃ vāpi rāghavaḥ tato na kṛtavān buddhiṃ moktum antakaraṃ śaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतस्मिन्न् अन्तरे भग्नः सुग्रीवस् तेन वालिना अपश्यन् राघवं नाथम् ऋश्यमूकं प्रदुद्रुवे

etasminn antare bhagnaḥ sugrīvas tena vālinā apaśyan rāghavaṃ nātham ṛśyamūkaṃ pradudruve

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्लान्तो रुधिरसिक्ताङ्गः प्रहारैर् जर्जरीकृतः वालिनाभिद्रुतः क्रोधात् प्रविवेश महावनम्

klānto rudhirasiktāṅgaḥ prahārair jarjarīkṛtaḥ vālinābhidrutaḥ krodhāt praviveśa mahāvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं प्रविष्टं वनं दृष्ट्वा वाली शापभयात् ततः मुक्तो ह्य् असि त्वम् इत्य् उक्त्वा स निवृत्तो महाबलः

taṃ praviṣṭaṃ vanaṃ dṛṣṭvā vālī śāpabhayāt tataḥ mukto hy asi tvam ity uktvā sa nivṛtto mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राघवो ऽपि सह भ्रात्रा सह चैव हनूमता तद् एव वनम् आगच्छत् सुग्रीवो यत्र वानरः

rāghavo 'pi saha bhrātrā saha caiva hanūmatā tad eva vanam āgacchat sugrīvo yatra vānaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं समीक्ष्यागतं रामं सुग्रीवः सहलक्ष्मणम् ह्रीमान् दीनम् उवाचेदं वसुधाम् अवलोकयन्

taṃ samīkṣyāgataṃ rāmaṃ sugrīvaḥ sahalakṣmaṇam hrīmān dīnam uvācedaṃ vasudhām avalokayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आह्वयस्वेति माम् उक्त्वा दर्शयित्वा च विक्रमम् वैरिणा घातयित्वा च किम् इदानीं त्वया कृतम्

āhvayasveti mām uktvā darśayitvā ca vikramam vairiṇā ghātayitvā ca kim idānīṃ tvayā kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् एव वेलां वक्तव्यं त्वया राघव तत्त्वतः वालिनं न निहन्मीति ततो नाहम् इतो व्रजे

tām eva velāṃ vaktavyaṃ tvayā rāghava tattvataḥ vālinaṃ na nihanmīti tato nāham ito vraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चैवं ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः करुणं दीनया वाचा राघवः पुनर् अब्रवीत्

tasya caivaṃ bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ karuṇaṃ dīnayā vācā rāghavaḥ punar abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुग्रीव श्रूयतां तातः क्रोधश् च व्यपनीयताम् कारणं येन बाणो ऽयं न मया स विसर्जितः

sugrīva śrūyatāṃ tātaḥ krodhaś ca vyapanīyatām kāraṇaṃ yena bāṇo 'yaṃ na mayā sa visarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलंकारेण वेषेण प्रमाणेन गतेन च त्वं च सुग्रीव वाली च सदृशौ स्थः परस्परम्

alaṃkāreṇa veṣeṇa pramāṇena gatena ca tvaṃ ca sugrīva vālī ca sadṛśau sthaḥ parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरेण वर्चसा चैव प्रेक्षितेन च वानर विक्रमेण च वाक्यैश् च व्यक्तिं वां नोपलक्षये

svareṇa varcasā caiva prekṣitena ca vānara vikrameṇa ca vākyaiś ca vyaktiṃ vāṃ nopalakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो ऽहं रूपसादृश्यान् मोहितो वानरोत्तम नोत्सृजामि महावेगं शरं शत्रुनिबर्हणम्

tato 'haṃ rūpasādṛśyān mohito vānarottama notsṛjāmi mahāvegaṃ śaraṃ śatrunibarhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन्मुहूर्ते तु मया पश्य वालिनम् आहवे निरस्तम् इषुणैकेन वेष्टमानं महीतले

etanmuhūrte tu mayā paśya vālinam āhave nirastam iṣuṇaikena veṣṭamānaṃ mahītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिज्ञानं कुरुष्व त्वम् आत्मनो वानरेश्वर येन त्वाम् अभिजानीयां द्वन्द्वयुद्धम् उपागतम्

abhijñānaṃ kuruṣva tvam ātmano vānareśvara yena tvām abhijānīyāṃ dvandvayuddham upāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजपुष्पीम् इमां फुल्लाम् उत्पाट्य शुभलक्षणाम् कुरु लक्ष्मण कण्ठे ऽस्य सुग्रीवस्य महात्मनः

gajapuṣpīm imāṃ phullām utpāṭya śubhalakṣaṇām kuru lakṣmaṇa kaṇṭhe 'sya sugrīvasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गिरितटे जाताम् उत्पाट्य कुसुमायुताम् लक्ष्मणो गजपुष्पीं तां तस्य कण्ठे व्यसर्जयत्

tato giritaṭe jātām utpāṭya kusumāyutām lakṣmaṇo gajapuṣpīṃ tāṃ tasya kaṇṭhe vyasarjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तथा शुशुभे श्रीमांल् लतया कण्ठसक्तया मालयेव बलाकानां ससंध्य इव तोयदः

sa tathā śuśubhe śrīmāṃl latayā kaṇṭhasaktayā mālayeva balākānāṃ sasaṃdhya iva toyadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभ्राजमानो वपुषा रामवाक्यसमाहितः जगाम सह रामेण किष्किन्धां वालिपालिताम्

vibhrājamāno vapuṣā rāmavākyasamāhitaḥ jagāma saha rāmeṇa kiṣkindhāṃ vālipālitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.