Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 5.4

ततः स मध्यं गतम् अंशुमन्तं; ज्योत्स्नावितानं महद् उद्वमन्तम् ददर्श धीमान् दिवि भानुमन्तं; गोष्ठे वृषं मत्तम् इव भ्रमन्तम्

tataḥ sa madhyaṃ gatam aṃśumantaṃ; jyotsnāvitānaṃ mahad udvamantam dadarśa dhīmān divi bhānumantaṃ; goṣṭhe vṛṣaṃ mattam iva bhramantam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकस्य पापानि विनाशयन्तं; महोदधिं चापि समेधयन्तम् भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं; ददर्श शीतांशुम् अथाभियान्तम्

lokasya pāpāni vināśayantaṃ; mahodadhiṃ cāpi samedhayantam bhūtāni sarvāṇi virājayantaṃ; dadarśa śītāṃśum athābhiyāntam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या भाति लक्ष्मीर् भुवि मन्दरस्था; तथा प्रदोषेषु च सागरस्था तथैव तोयेषु च पुष्करस्था; रराज सा चारुनिशाकरस्था

yā bhāti lakṣmīr bhuvi mandarasthā; tathā pradoṣeṣu ca sāgarasthā tathaiva toyeṣu ca puṣkarasthā; rarāja sā cāruniśākarasthā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसो यथा राजतपञ्जुरस्थः; सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थश्; चन्द्रो ऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः

haṃso yathā rājatapañjurasthaḥ; siṃho yathā mandarakandarasthaḥ vīro yathā garvitakuñjarasthaś; candro 'pi babhrāja tathāmbarasthaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितः ककुद्मान् इव तीक्ष्णशृङ्गो; महाचलः श्वेत इवोच्चशृङ्गः हस्तीव जाम्बूनदबद्धशृङ्गो; विभाति चन्द्रः परिपूर्णशृङ्गः

sthitaḥ kakudmān iva tīkṣṇaśṛṅgo; mahācalaḥ śveta ivoccaśṛṅgaḥ hastīva jāmbūnadabaddhaśṛṅgo; vibhāti candraḥ paripūrṇaśṛṅgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः; प्रवृद्धरक्षः पिशिताशदोषः रामाभिरामेरितचित्तदोषः; स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः

prakāśacandrodayanaṣṭadoṣaḥ; pravṛddharakṣaḥ piśitāśadoṣaḥ rāmābhirāmeritacittadoṣaḥ; svargaprakāśo bhagavān pradoṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्त्री स्वनाः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः; स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः नक्तंचराश् चापि तथा प्रवृत्ता; विहर्तुम् अत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः

tantrī svanāḥ karṇasukhāḥ pravṛttāḥ; svapanti nāryaḥ patibhiḥ suvṛttāḥ naktaṃcarāś cāpi tathā pravṛttā; vihartum atyadbhutaraudravṛttāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि; रथाश्वभद्रासनसंकुलानि वीरश्रिया चापि समाकुलानि; ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि

mattapramattāni samākulāni; rathāśvabhadrāsanasaṃkulāni vīraśriyā cāpi samākulāni; dadarśa dhīmān sa kapiḥ kulāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परं चाधिकम् आक्षिपन्ति; भुजांश् च पीनान् अधिविक्षिपन्ति मत्तप्रलापान् अधिविक्षिपन्ति; मत्तानि चान्योन्यम् अधिक्षिपन्ति

parasparaṃ cādhikam ākṣipanti; bhujāṃś ca pīnān adhivikṣipanti mattapralāpān adhivikṣipanti; mattāni cānyonyam adhikṣipanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति; गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति ददर्श कान्ताश् च समालपन्ति; तथापरास् तत्र पुनः स्वपन्ति

rakṣāṃsi vakṣāṃsi ca vikṣipanti; gātrāṇi kāntāsu ca vikṣipanti dadarśa kāntāś ca samālapanti; tathāparās tatra punaḥ svapanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महागजैश् चापि तथा नदद्भिः; सूपूजितैश् चापि तथा सुसद्भिः रराज वीरैश् च विनिःश्वसद्भिर्; ह्रदो भुजङ्गैर् इव निःश्वसद्भिः

mahāgajaiś cāpi tathā nadadbhiḥ; sūpūjitaiś cāpi tathā susadbhiḥ rarāja vīraiś ca viniḥśvasadbhir; hrado bhujaṅgair iva niḥśvasadbhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान्; संश्रद्दधानाञ् जगतः प्रधानान् नानाविधानान् रुचिराभिधानान्; ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान्

buddhipradhānān rucirābhidhānān; saṃśraddadhānāñ jagataḥ pradhānān nānāvidhānān rucirābhidhānān; dadarśa tasyāṃ puri yātudhānān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान्; नानागुणान् आत्मगुणानुरूपान् विद्योतमानान् स च तान् सुरूपान्; ददर्श कांश् चिच् च पुनर् विरूपान्

nananda dṛṣṭvā sa ca tān surūpān; nānāguṇān ātmaguṇānurūpān vidyotamānān sa ca tān surūpān; dadarśa kāṃś cic ca punar virūpān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावास्; तेषां स्त्रियस् तत्र महानुभावाः प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा; ददर्श तारा इव सुप्रभावाः

tato varārhāḥ suviśuddhabhāvās; teṣāṃ striyas tatra mahānubhāvāḥ priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā; dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रिया ज्वलन्तीस् त्रपयोपगूढा; निशीथकाले रमणोपगूढाः ददर्श काश् चित् प्रमदोपगूढा; यथा विहंगाः कुसुमोपगूडाः

śriyā jvalantīs trapayopagūḍhā; niśīthakāle ramaṇopagūḍhāḥ dadarśa kāś cit pramadopagūḍhā; yathā vihaṃgāḥ kusumopagūḍāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्याः पुनर् हर्म्यतलोपविष्टास्; तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः भर्तुः प्रिया धर्मपरा निविष्टा; ददर्श धीमान् मनदाभिविष्टाः

anyāḥ punar harmyatalopaviṣṭās; tatra priyāṅkeṣu sukhopaviṣṭāḥ bhartuḥ priyā dharmaparā niviṣṭā; dadarśa dhīmān manadābhiviṣṭāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः; काश् चित् परार्ध्यास् तपनीयवर्णाः पुनश् च काश् चिच् छशलक्ष्मवर्णाः; कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः

aprāvṛtāḥ kāñcanarājivarṇāḥ; kāś cit parārdhyās tapanīyavarṇāḥ punaś ca kāś cic chaśalakṣmavarṇāḥ; kāntaprahīṇā rucirāṅgavarṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रियान् प्राप्य मनोऽभिरामान्; सुप्रीतियुक्ताः प्रसमीक्ष्य रामाः गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामा; हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः

tataḥ priyān prāpya mano'bhirāmān; suprītiyuktāḥ prasamīkṣya rāmāḥ gṛheṣu hṛṣṭāḥ paramābhirāmā; haripravīraḥ sa dadarśa rāmāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्रप्रकाशाश् च हि वक्त्रमाला; वक्राक्षिपक्ष्माश् च सुनेत्रमालाः विभूषणानां च ददर्श मालाः; शतह्रदानाम् इव चारुमालाः

candraprakāśāś ca hi vaktramālā; vakrākṣipakṣmāś ca sunetramālāḥ vibhūṣaṇānāṃ ca dadarśa mālāḥ; śatahradānām iva cārumālāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्व् एव सीतां परमाभिजातां; पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम् लतां प्रफुल्लाम् इव साधुजातां; ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम्

na tv eva sītāṃ paramābhijātāṃ; pathi sthite rājakule prajātām latāṃ praphullām iva sādhujātāṃ; dadarśa tanvīṃ manasābhijātām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सनातने वर्त्मनि संनिविष्टां; रामेक्षणीं तां मदनाभिविष्टाम् भर्तुर् मनः श्रीमद् अनुप्रविष्टां; स्त्रीभ्यो वराभ्यश् च सदा विशिष्टाम्

sanātane vartmani saṃniviṣṭāṃ; rāmekṣaṇīṃ tāṃ madanābhiviṣṭām bhartur manaḥ śrīmad anupraviṣṭāṃ; strībhyo varābhyaś ca sadā viśiṣṭām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं; पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम् सुजातपक्ष्माम् अभिरक्तकण्ठीं; वने प्रवृत्ताम् इव नीलकण्ठीम्

uṣṇārditāṃ sānusṛtāsrakaṇṭhīṃ; purā varārhottamaniṣkakaṇṭhīm sujātapakṣmām abhiraktakaṇṭhīṃ; vane pravṛttām iva nīlakaṇṭhīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अव्यक्तलेखाम् इव चन्द्रलेखां; पांसुप्रदिग्धाम् इव हेमलेखाम् क्षतप्ररूढाम् इव बाणलेखां; वायुप्रभिन्नाम् इव मेघलेखाम्

avyaktalekhām iva candralekhāṃ; pāṃsupradigdhām iva hemalekhām kṣataprarūḍhām iva bāṇalekhāṃ; vāyuprabhinnām iva meghalekhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीताम् अपश्यन् मनुजेश्वरस्य; रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य बभूव दुःखाभिहतश् चिरस्य; प्लवंगमो मन्द इवाचिरस्य

sītām apaśyan manujeśvarasya; rāmasya patnīṃ vadatāṃ varasya babhūva duḥkhābhihataś cirasya; plavaṃgamo manda ivācirasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.