Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 6.36

ततो द्यां पृथिवीं चैव वीक्षमाणा वनौकसः ददृशुः संततौ बाणैर् भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

tato dyāṃ pṛthivīṃ caiva vīkṣamāṇā vanaukasaḥ dadṛśuḥ saṃtatau bāṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृष्ट्वेवोपरते देवे कृतकर्मणि राक्षसे आजगामाथ तं देशं ससुग्रीवो विभीषणः

vṛṣṭvevoparate deve kṛtakarmaṇi rākṣase ājagāmātha taṃ deśaṃ sasugrīvo vibhīṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलद्विविदमैन्दाश् च सुषेणसुमुखाङ्गदाः तूर्णं हनुमता सार्धम् अन्वशोचन्त राघवौ

nīladvividamaindāś ca suṣeṇasumukhāṅgadāḥ tūrṇaṃ hanumatā sārdham anvaśocanta rāghavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चेष्टौ मन्दनिःश्वासौ शोणितौघपरिप्लुतौ शरजालाचितौ स्तब्धौ शयानौ शरतल्पयोः

niśceṣṭau mandaniḥśvāsau śoṇitaughapariplutau śarajālācitau stabdhau śayānau śaratalpayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःश्वसन्तौ यथा सर्पौ निश्चेष्टौ मन्दविक्रमौ रुधिरस्रावदिग्धाङ्गौ तापनीयाव् इव ध्वजौ

niḥśvasantau yathā sarpau niśceṣṭau mandavikramau rudhirasrāvadigdhāṅgau tāpanīyāv iva dhvajau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ वीरशयने वीरौ शयानौ मन्दचेष्टितौ यूथपैस् तैः परिवृतौ बाष्पव्याकुललोचनैः

tau vīraśayane vīrau śayānau mandaceṣṭitau yūthapais taiḥ parivṛtau bāṣpavyākulalocanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राघवौ पतितौ दृष्ट्वा शरजालसमावृतौ बभूवुर् व्यथिताः सर्वे वानराः सविभीषणाः

rāghavau patitau dṛṣṭvā śarajālasamāvṛtau babhūvur vyathitāḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तरिक्षं निरीक्षन्तो दिशः सर्वाश् च वानराः न चैनं मायया छन्नं ददृशू रावणिं रणे

antarikṣaṃ nirīkṣanto diśaḥ sarvāś ca vānarāḥ na cainaṃ māyayā channaṃ dadṛśū rāvaṇiṃ raṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तु मायाप्रतिच्छिन्नं माययैव विभीषणः वीक्षमाणो ददर्शाथ भ्रातुः पुत्रम् अवस्थितम्

taṃ tu māyāpraticchinnaṃ māyayaiva vibhīṣaṇaḥ vīkṣamāṇo dadarśātha bhrātuḥ putram avasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अप्रतिम कर्माणम् अप्रतिद्वन्द्वम् आहवे ददर्शान्तर्हितं वीरं वरदानाद् विभीषणः

tam apratima karmāṇam apratidvandvam āhave dadarśāntarhitaṃ vīraṃ varadānād vibhīṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रजित् त्व् आत्मनः कर्म तौ शयानौ समीक्ष्य च उवाच परमप्रीतो हर्षयन् सर्वनैरृतान्

indrajit tv ātmanaḥ karma tau śayānau samīkṣya ca uvāca paramaprīto harṣayan sarvanairṛtān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूषणस्य च हन्तारौ खरस्य च महाबलौ सादितौ मामकैर् बाणैर् भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

dūṣaṇasya ca hantārau kharasya ca mahābalau sāditau māmakair bāṇair bhrātarau rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेमौ मोक्षयितुं शक्याव् एतस्माद् इषुबन्धनात् सर्वैर् अपि समागम्य सर्षिसङ्घैः सुरासुरैः

nemau mokṣayituṃ śakyāv etasmād iṣubandhanāt sarvair api samāgamya sarṣisaṅghaiḥ surāsuraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्कृते चिन्तयानस्य शोकार्तस्य पितुर् मम अस्पृष्ट्वा शयनं गात्रैस् त्रियामा याति शर्वती

yatkṛte cintayānasya śokārtasya pitur mama aspṛṣṭvā śayanaṃ gātrais triyāmā yāti śarvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृत्स्नेयं यत्कृते लङ्का नदी वर्षास्व् इवाकुला सो ऽयं मूलहरो ऽनर्थः सर्वेषां निहतो मया

kṛtsneyaṃ yatkṛte laṅkā nadī varṣāsv ivākulā so 'yaṃ mūlaharo 'narthaḥ sarveṣāṃ nihato mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामस्य लक्ष्मणस्यैव सर्वेषां च वनौकसाम् विक्रमा निष्फलाः सर्वे यथा शरदि तोयदाः

rāmasya lakṣmaṇasyaiva sarveṣāṃ ca vanaukasām vikramā niṣphalāḥ sarve yathā śaradi toyadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा तु तान् सर्वान् राक्षसान् परिपार्श्वगान् यूथपान् अपि तान् सर्वांस् ताडयाम् आस रावणिः

evam uktvā tu tān sarvān rākṣasān paripārśvagān yūthapān api tān sarvāṃs tāḍayām āsa rāvaṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् अर्दयित्वा बाणौघैस् त्रासयित्वा च वानरान् प्रजहास महाबाहुर् वचनं चेदम् अब्रवीत्

tān ardayitvā bāṇaughais trāsayitvā ca vānarān prajahāsa mahābāhur vacanaṃ cedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरबन्धेन घोरेण मया बद्धौ चमूमुखे सहितौ भ्रातराव् एतौ निशामयत राक्षसाः

śarabandhena ghoreṇa mayā baddhau camūmukhe sahitau bhrātarāv etau niśāmayata rākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तास् तु ते सर्वे राक्षसाः कूटयोधिनः परं विस्मयम् आजग्मुः कर्मणा तेन तोषिताः

evam uktās tu te sarve rākṣasāḥ kūṭayodhinaḥ paraṃ vismayam ājagmuḥ karmaṇā tena toṣitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनेदुश् च महानादान् सर्वे ते जलदोपमाः हतो राम इति ज्ञात्वा रावणिं समपूजयन्

vineduś ca mahānādān sarve te jaladopamāḥ hato rāma iti jñātvā rāvaṇiṃ samapūjayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्पन्दौ तु तदा दृष्ट्वा ताव् उभौ रामलक्ष्मणौ वसुधायां निरुच्छ्वासौ हताव् इत्य् अन्वमन्यत

niṣpandau tu tadā dṛṣṭvā tāv ubhau rāmalakṣmaṇau vasudhāyāṃ nirucchvāsau hatāv ity anvamanyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षेण तु समाविष्ट इन्द्रजित् समितिंजयः प्रविवेश पुरीं लङ्कां हर्षयन् सर्वनैरृतान्

harṣeṇa tu samāviṣṭa indrajit samitiṃjayaḥ praviveśa purīṃ laṅkāṃ harṣayan sarvanairṛtān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रामलक्ष्मणयोर् दृष्ट्वा शरीरे सायकैश् चिते सर्वाणि चाङ्गोपाङ्गानि सुग्रीवं भयम् आविशत्

rāmalakṣmaṇayor dṛṣṭvā śarīre sāyakaiś cite sarvāṇi cāṅgopāṅgāni sugrīvaṃ bhayam āviśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् उवाच परित्रस्तं वानरेन्द्रं विभीषणः सबाष्पवदनं दीनं शोकव्याकुललोचनम्

tam uvāca paritrastaṃ vānarendraṃ vibhīṣaṇaḥ sabāṣpavadanaṃ dīnaṃ śokavyākulalocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अलं त्रासेन सुग्रीव बाष्पवेगो निगृह्यताम् एवं प्रायाणि युद्धानि विजयो नास्ति नैष्ठिकः

alaṃ trāsena sugrīva bāṣpavego nigṛhyatām evaṃ prāyāṇi yuddhāni vijayo nāsti naiṣṭhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सशेषभाग्यतास्माकं यदि वीर भविष्यति मोहम् एतौ प्रहास्येते भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ

saśeṣabhāgyatāsmākaṃ yadi vīra bhaviṣyati moham etau prahāsyete bhrātarau rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्यवस्थापयात्मानम् अनाथं मां च वानर सत्यधर्मानुरक्तानां नास्ति मृत्युकृतं भयम्

paryavasthāpayātmānam anāthaṃ māṃ ca vānara satyadharmānuraktānāṃ nāsti mṛtyukṛtaṃ bhayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा ततस् तस्य जलक्लिन्नेन पाणिना सुग्रीवस्य शुभे नेत्रे प्रममार्ज विभीषणः

evam uktvā tatas tasya jalaklinnena pāṇinā sugrīvasya śubhe netre pramamārja vibhīṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमृज्य वदनं तस्य कपिराजस्य धीमतः अब्रवीत् कालसंप्रातम् असंभ्रान्तम् इदं वचः

pramṛjya vadanaṃ tasya kapirājasya dhīmataḥ abravīt kālasaṃprātam asaṃbhrāntam idaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कालः कपिराजेन्द्र वैक्लव्यम् अनुवर्तितुम् अतिस्नेहो ऽप्य् अकाले ऽस्मिन् मरणायोपपद्यते

na kālaḥ kapirājendra vaiklavyam anuvartitum atisneho 'py akāle 'smin maraṇāyopapadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् उत्सृज्य वैक्लव्यं सर्वकार्यविनाशनम् हितं रामपुरोगाणां सैन्यानाम् अनुचिन्त्यताम्

tasmād utsṛjya vaiklavyaṃ sarvakāryavināśanam hitaṃ rāmapurogāṇāṃ sainyānām anucintyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा रक्ष्यतां रामो यावत् संज्ञा विपर्ययः लब्धसंज्ञौ तु काकुत्स्थौ भयं नो व्यपनेष्यतः

atha vā rakṣyatāṃ rāmo yāvat saṃjñā viparyayaḥ labdhasaṃjñau tu kākutsthau bhayaṃ no vyapaneṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैतत् किं चन रामस्य न च रामो मुमूर्षति न ह्य् एनं हास्यते लक्ष्मीर् दुर्लभा या गतायुषाम्

naitat kiṃ cana rāmasya na ca rāmo mumūrṣati na hy enaṃ hāsyate lakṣmīr durlabhā yā gatāyuṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् आश्वासयात्मानं बलं चाश्वासय स्वकम् यावत् सर्वाणि सैन्यानि पुनः संस्थापयाम्य् अहम्

tasmād āśvāsayātmānaṃ balaṃ cāśvāsaya svakam yāvat sarvāṇi sainyāni punaḥ saṃsthāpayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते ह्य् उत्फुल्लनयनास् त्रासाद् आगतसाध्वसाः कर्णे कर्णे प्रकथिता हरयो हरिपुंगव

ete hy utphullanayanās trāsād āgatasādhvasāḥ karṇe karṇe prakathitā harayo haripuṃgava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मां तु दृष्ट्वा प्रधावन्तम् अनीकं संप्रहर्षितुम् त्यजन्तु हरयस् त्रासं भुक्तपूर्वाम् इव स्रजम्

māṃ tu dṛṣṭvā pradhāvantam anīkaṃ saṃpraharṣitum tyajantu harayas trāsaṃ bhuktapūrvām iva srajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समाश्वास्य तु सुग्रीवं राक्षसेन्द्रो विभीषणः विद्रुतं वानरानीकं तत् समाश्वासयत् पुनः

samāśvāsya tu sugrīvaṃ rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ vidrutaṃ vānarānīkaṃ tat samāśvāsayat punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रजित् तु महामायः सर्वसैन्यसमावृतः विवेश नगरीं लङ्कां पितरं चाभ्युपागमत्

indrajit tu mahāmāyaḥ sarvasainyasamāvṛtaḥ viveśa nagarīṃ laṅkāṃ pitaraṃ cābhyupāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र रावणम् आसीनम् अभिवाद्य कृताञ्जलिः आचचक्षे प्रियं पित्रे निहतौ रामलक्ष्मणौ

tatra rāvaṇam āsīnam abhivādya kṛtāñjaliḥ ācacakṣe priyaṃ pitre nihatau rāmalakṣmaṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पपात ततो हृष्टः पुत्रं च परिषस्वजे रावणो रक्षसां मध्ये श्रुत्वा शत्रू निपातितौ

utpapāta tato hṛṣṭaḥ putraṃ ca pariṣasvaje rāvaṇo rakṣasāṃ madhye śrutvā śatrū nipātitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपाघ्राय स मूर्ध्न्य् एनं पप्रच्छ प्रीतमानसः पृच्छते च यथावृत्तं पित्रे सर्वं न्यवेदयत्

upāghrāya sa mūrdhny enaṃ papraccha prītamānasaḥ pṛcchate ca yathāvṛttaṃ pitre sarvaṃ nyavedayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हर्षवेगानुगतान्तरात्मा; श्रुत्वा वचस् तस्य महारथस्य जहौ ज्वरं दाशरथेः समुत्थितं; प्रहृष्य वाचाभिननन्द पुत्रम्

sa harṣavegānugatāntarātmā; śrutvā vacas tasya mahārathasya jahau jvaraṃ dāśaratheḥ samutthitaṃ; prahṛṣya vācābhinananda putram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.