Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 6.93

स तु मोहात् सुसंक्रुद्धः कृतान्तबलचोदितः क्रोधसंरक्तनयनो रावणो सूतम् अब्रवीत्

sa tu mohāt susaṃkruddhaḥ kṛtāntabalacoditaḥ krodhasaṃraktanayano rāvaṇo sūtam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हीनवीर्यम् इवाशक्तं पौरुषेण विवर्जितम् भीरुं लघुम् इवासत्त्वं विहीनम् इव तेजसा

hīnavīryam ivāśaktaṃ pauruṣeṇa vivarjitam bhīruṃ laghum ivāsattvaṃ vihīnam iva tejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमुक्तम् इव मायाभिर् अस्त्रैर् इव बहिष्कृतम् माम् अवज्ञाय दुर्बुद्धे स्वया बुद्ध्या विचेष्टसे

vimuktam iva māyābhir astrair iva bahiṣkṛtam mām avajñāya durbuddhe svayā buddhyā viceṣṭase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमर्थं माम् अवज्ञाय मच्छन्दम् अनवेक्ष्य च त्वया शत्रुसमक्षं मे रथो ऽयम् अपवाहितः

kimarthaṃ mām avajñāya macchandam anavekṣya ca tvayā śatrusamakṣaṃ me ratho 'yam apavāhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयाद्य हि ममानार्य चिरकालसमार्जितम् यशो वीर्यं च तेजश् च प्रत्ययश् च विनाशिथ

tvayādya hi mamānārya cirakālasamārjitam yaśo vīryaṃ ca tejaś ca pratyayaś ca vināśitha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शत्रोः प्रख्यातवीर्यस्य रञ्जनीयस्य विक्रमैः पश्यतो युद्धलुब्धो ऽहं कृतः कापुरुषस् त्वया

śatroḥ prakhyātavīryasya rañjanīyasya vikramaiḥ paśyato yuddhalubdho 'haṃ kṛtaḥ kāpuruṣas tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् त्वं रथम् इमं मोहान् न चोद्वहसि दुर्मते सत्यो ऽयं प्रतितर्को मे परेण त्वम् उपस्कृतः

yas tvaṃ ratham imaṃ mohān na codvahasi durmate satyo 'yaṃ pratitarko me pareṇa tvam upaskṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हीदं विद्यते कर्म सुहृदो हितकाङ्क्षिणः रिपूणां सदृशं चैतन् न त्वयैतत् स्वनुष्ठितम्

na hīdaṃ vidyate karma suhṛdo hitakāṅkṣiṇaḥ ripūṇāṃ sadṛśaṃ caitan na tvayaitat svanuṣṭhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवर्तय रथं शीघ्रं यावन् नापैति मे रिपुः यदि वाप्य् उषितो ऽसि त्वं स्मर्यन्ते यदि वा गुणाः

nivartaya rathaṃ śīghraṃ yāvan nāpaiti me ripuḥ yadi vāpy uṣito 'si tvaṃ smaryante yadi vā guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं परुषम् उक्तस् तु हितबुद्धिर् अबुद्धिना अब्रवीद् रावणं सूतो हितं सानुनयं वचः

evaṃ paruṣam uktas tu hitabuddhir abuddhinā abravīd rāvaṇaṃ sūto hitaṃ sānunayaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न भीतो ऽस्मि न मूढो ऽस्मि नोपजप्तो ऽस्मि शत्रुभिः न प्रमत्तो न निःस्नेहो विस्मृता न च सत्क्रिया

na bhīto 'smi na mūḍho 'smi nopajapto 'smi śatrubhiḥ na pramatto na niḥsneho vismṛtā na ca satkriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मया तु हितकामेन यशश् च परिरक्षता स्नेहप्रस्कन्नमनसा प्रियम् इत्य् अप्रियं कृतम्

mayā tu hitakāmena yaśaś ca parirakṣatā snehapraskannamanasā priyam ity apriyaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्मिन्न् अर्थे महाराज त्वं मां प्रियहिते रतम् कश् चिल् लघुर् इवानार्यो दोषतो गन्तुम् अर्हसि

nāsminn arthe mahārāja tvaṃ māṃ priyahite ratam kaś cil laghur ivānāryo doṣato gantum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयताम् अभिधास्यामि यन्निमित्तं मया रथः नदीवेग इवाम्भोभिः संयुगे विनिवर्तितः

śrūyatām abhidhāsyāmi yannimittaṃ mayā rathaḥ nadīvega ivāmbhobhiḥ saṃyuge vinivartitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रमं तवावगच्छामि महता रणकर्मणा न हि ते वीर सौमुख्यं प्रहर्षं वोपधारये

śramaṃ tavāvagacchāmi mahatā raṇakarmaṇā na hi te vīra saumukhyaṃ praharṣaṃ vopadhāraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथोद्वहनखिन्नाश् च त इमे रथवाजिनः दीना घर्मपरिश्रान्ता गावो वर्षहता इव

rathodvahanakhinnāś ca ta ime rathavājinaḥ dīnā gharmapariśrāntā gāvo varṣahatā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमित्तानि च भूयिष्ठं यानि प्रादुर्भवन्ति नः तेषु तेष्व् अभिपन्नेषु लक्षयाम्य् अप्रदक्षिणम्

nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃ yāni prādurbhavanti naḥ teṣu teṣv abhipanneṣu lakṣayāmy apradakṣiṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालौ च विज्ञेयौ लक्ष्मणानीङ्गितानि च दैन्यं हर्षश् च खेदश् च रथिनश् च बलाबलम्

deśakālau ca vijñeyau lakṣmaṇānīṅgitāni ca dainyaṃ harṣaś ca khedaś ca rathinaś ca balābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थलनिम्नानि भूमेश् च समानि विषमाणि च युद्धकालश् च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम्

sthalanimnāni bhūmeś ca samāni viṣamāṇi ca yuddhakālaś ca vijñeyaḥ parasyāntaradarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम् सर्वम् एतद् रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना

upayānāpayāne ca sthānaṃ pratyapasarpaṇam sarvam etad rathasthena jñeyaṃ rathakuṭumbinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तव विश्रामहेतोस् तु तथैषां रथवाजिनाम् रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतम् इदं मया

tava viśrāmahetos tu tathaiṣāṃ rathavājinām raudraṃ varjayatā khedaṃ kṣamaṃ kṛtam idaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मया स्वेच्छया वीर रथो ऽयम् अपवाहितः भर्तृस्नेहपरीतेन मयेदं यत्कृतं विभो

na mayā svecchayā vīra ratho 'yam apavāhitaḥ bhartṛsnehaparītena mayedaṃ yatkṛtaṃ vibho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्य् अरिनिषूदन तत् करिष्याम्य् अहं वीरं गतानृण्येन चेतसा

ājñāpaya yathātattvaṃ vakṣyasy ariniṣūdana tat kariṣyāmy ahaṃ vīraṃ gatānṛṇyena cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतुष्टस् तेन वाक्येन रावणस् तस्य सारथेः प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धो ऽब्रवीद् इदम्

saṃtuṣṭas tena vākyena rāvaṇas tasya sāratheḥ praśasyainaṃ bahuvidhaṃ yuddhalubdho 'bravīd idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथं शीघ्रम् इमं सूत राघवाभिमुखं कुरु नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः

rathaṃ śīghram imaṃ sūta rāghavābhimukhaṃ kuru nāhatvā samare śatrūn nivartiṣyati rāvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्त्वा ततस् तुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ददौ तस्य शुभं ह्य् एकं हस्ताभरणम् उत्तमम्

evam uktvā tatas tuṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ dadau tasya śubhaṃ hy ekaṃ hastābharaṇam uttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः; प्रचोदयाम् आस हयान् स सारथिः स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः; क्षणेन रामस्य रणाग्रतो ऽभवत्

tato drutaṃ rāvaṇavākyacoditaḥ; pracodayām āsa hayān sa sārathiḥ sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥ; kṣaṇena rāmasya raṇāgrato 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.