Vālmīki Rāmāyaṇa (critical edition) 7.45

ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः सुमन्त्रम् अब्रवीद् वाक्यं मुखेन परिशुष्यता

tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ sumantram abravīd vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारथे तुरगाञ् शीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे स्वास्तीर्णं राजभवनात् सीतायाश् चासनं शुभम्

sārathe turagāñ śīghraṃ yojayasva rathottame svāstīrṇaṃ rājabhavanāt sītāyāś cāsanaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीता हि राजभवनाद् आश्रमं पुण्यकर्मणाम् मया नेता महर्षीणां शीघ्रम् आनीयतां रथः

sītā hi rājabhavanād āśramaṃ puṇyakarmaṇām mayā netā maharṣīṇāṃ śīghram ānīyatāṃ rathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमन्त्रस् तु तथेत्य् उक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया

sumantras tu tathety uktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदायोवाच सौमित्रिं मित्राणां हर्षवर्धनम् रथो ऽयं समनुप्राप्तो यत् कार्यं क्रियतां प्रभो

ādāyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam ratho 'yaṃ samanuprāpto yat kāryaṃ kriyatāṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्म स लक्ष्मणः प्रविश्य सीताम् आसाद्य व्याजहार नरर्षभः

evam uktaḥ sumantreṇa rājaveśma sa lakṣmaṇaḥ praviśya sītām āsādya vyājahāra nararṣabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गङ्गातीरे मया देवि मुनीनाम् आश्रमे शुभे शीघ्रं गत्वोपनेयासि शासनात् पार्थिवस्य नः

gaṅgātīre mayā devi munīnām āśrame śubhe śīghraṃ gatvopaneyāsi śāsanāt pārthivasya naḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् उक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना प्रहर्षम् अतुलं लेभे गमनं चाभ्यरोचयत्

evam uktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā praharṣam atulaṃ lebhe gamanaṃ cābhyarocayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे

vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्य् आभरणान्य् अहम् सौमित्रिस् तु तथेत्य् उक्त्वा रथम् आरोप्य मैथिलीम् प्रययौ शीघ्रतुरगो रामस्याज्ञाम् अनुस्मरन्

imāni munipatnīnāṃ dāsyāmy ābharaṇāny aham saumitris tu tathety uktvā ratham āropya maithilīm prayayau śīghraturago rāmasyājñām anusmaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्रवीच् च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् अशुभानि बहून्य् अद्य पश्यामि रघुनन्दन

abravīc ca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam aśubhāni bahūny adya paśyāmi raghunandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयनं मे स्फुरत्य् अद्य गात्रोत्कम्पश् च जायते हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थम् इव लक्षये

nayanaṃ me sphuraty adya gātrotkampaś ca jāyate hṛdayaṃ caiva saumitre asvastham iva lakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश् च परा मम शून्याम् इव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन

autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiś ca parā mama śūnyām iva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि स्वस्ति भवेत् तस्य भ्रातुस् ते भ्रातृभिः सह श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासाम् अविशेषतः

api svasti bhavet tasya bhrātus te bhrātṛbhiḥ saha śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsām aviśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनाम् अपि इत्य् अञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत

pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇinām api ity añjalikṛtā sītā devatā abhyayācata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लक्ष्मणो ऽर्थं तु तं श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् शिवम् इत्य् अब्रवीद् धृष्टो हृदयेन विशुष्यता

lakṣmaṇo 'rthaṃ tu taṃ śrutvā śirasā vandya maithilīm śivam ity abravīd dhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वासम् उपागम्य गोमतीतीर आश्रमे प्रभाते पुनर् उत्थाय सौमित्रिः सूतम् अब्रवीत्

tato vāsam upāgamya gomatītīra āśrame prabhāte punar utthāya saumitriḥ sūtam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योजयस्व रथं शीघ्रम् अद्य भागीरथी जलम् शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा

yojayasva rathaṃ śīghram adya bhāgīrathī jalam śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽश्वान् विचारयित्वाशु रथे युक्त्वा मनोजवान् आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्

so 'śvān vicārayitvāśu rathe yuktvā manojavān ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalir abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा तु सूतस्य वचनाद् आरुरोह रथोत्तमम् सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमित्रेण च धीमता

sā tu sūtasya vacanād āruroha rathottamam sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumitreṇa ca dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनम्

athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणम् आतुरम् उवाच वाक्यं धर्मज्ञ किम् इदं रुद्यते त्वया

sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇam āturam uvāca vākyaṃ dharmajña kim idaṃ rudyate tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाह्वनी तीरम् आसाद्य चिराभिलषितं मम हर्षकाले किम् अर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण

jāhvanī tīram āsādya cirābhilaṣitaṃ mama harṣakāle kim arthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यं त्वं रामपादेषु वर्तसे पुरुषर्षभ कच्चिद् विना कृतस् तेन द्विरात्रे शोकम् आगतः

nityaṃ tvaṃ rāmapādeṣu vartase puruṣarṣabha kaccid vinā kṛtas tena dvirātre śokam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममापि दयितो रामो जीवितेनापि लक्ष्मण न चाहम् एवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव

mamāpi dayito rāmo jīvitenāpi lakṣmaṇa na cāham evaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् ततो धनानि वासांसि दास्याम्य् आभरणानि च

tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān tato dhanāni vāsāṃsi dāsyāmy ābharaṇāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हम् अभिवादनम् तत्र चैकां निशाम् उष्य यास्यामस् तां पुरीं पुनः

tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārham abhivādanam tatra caikāṃ niśām uṣya yāsyāmas tāṃ purīṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे तितीर्षुर् लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावम् उपाहरत्

tasyās tad vacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe titīrṣur lakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvam upāharat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.