Vālmīki Rāmāyaṇa — star passages [RamS] 2.20

इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणो ऽधःशिरा मुहुः । श्रुत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः

iti bruvati rāme tu lakṣmaṇo 'dhaḥśirā muhuḥ / śrutvā madhyaṃ jagāmeva manasā duḥkhaharṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा तु बद्ध्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर् मध्ये नरर्षभः । निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः

tadā tu baddhvā bhrukuṭīṃ bhruvor madhye nararṣabhaḥ / niśaśvāsa mahāsarpo bilastha iva roṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य दुष्प्रतिवीक्ष्यं तद् भ्रुकुटीसहितं तदा । बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम्

tasya duṣprativīkṣyaṃ tad bhrukuṭīsahitaṃ tadā / babhau kruddhasya siṃhasya mukhasya sadṛśaṃ mukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्रहस् तं विधुन्वंस् तु हस्ती हस्तम् इवात्मनः । तिर्यग् ऊर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम्

agrahas taṃ vidhunvaṃs tu hastī hastam ivātmanaḥ / tiryag ūrdhvaṃ śarīre ca pātayitvā śirodharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस् तु तिर्यग् भ्रातरम् अब्रवीत् । अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहान् अयम्

agrākṣṇā vīkṣamāṇas tu tiryag bhrātaram abravīt / asthāne sambhramo yasya jāto vai sumahān ayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मदोषप्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया । कथं ह्य् एतद् असम्भ्रान्तस् त्वद्विधो वक्तुम् अर्हति

dharmadoṣaprasaṅgena lokasyānatiśaṅkayā / kathaṃ hy etad asambhrāntas tvadvidho vaktum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दैवम् अशौण्डीरं शौण्डीरः क्षत्रियर्षभः । किं नाम कृपणं दैवम् अशक्तम् अभिशंससि

yathā daivam aśauṇḍīraṃ śauṇḍīraḥ kṣatriyarṣabhaḥ / kiṃ nāma kṛpaṇaṃ daivam aśaktam abhiśaṃsasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापयोस् तु कथं नाम तयोः शङ्का न विद्यते । सन्ति धर्मोपधाः श्लक्ष्णा धर्मात्मन् किं न बुध्यसे

pāpayos tu kathaṃ nāma tayoḥ śaṅkā na vidyate / santi dharmopadhāḥ ślakṣṇā dharmātman kiṃ na budhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकविद्विष्टम् आरब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम् । येनेयम् आगता द्वैधं तव बुद्धिर् महीपते । स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद् यस्य मुह्यसि ॥ रम्स् २,२०।९ ॥* यद्य् अपि प्रतिपत्तिस् ते दैवी चापि तयोर् मतम् । तथाप्य् उपेक्षणीयं ते न मे तद् अपि रोचते

lokavidviṣṭam ārabdhaṃ tvadanyasyābhiṣecanam / yeneyam āgatā dvaidhaṃ tava buddhir mahīpate / sa hi dharmo mama dveṣyaḥ prasaṅgād yasya muhyasi // RamS 2,20.9 //* yady api pratipattis te daivī cāpi tayor matam / tathāpy upekṣaṇīyaṃ te na me tad api rocate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्लवो वीर्यहीनो यः स दैवम् अनुवर्तते । वीराः संभावितात्मानो न दैवं पर्युपासते

viklavo vīryahīno yaḥ sa daivam anuvartate / vīrāḥ saṃbhāvitātmāno na daivaṃ paryupāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम् । न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषः सो ऽवसीदति

daivaṃ puruṣakāreṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum / na daivena vipannārthaḥ puruṣaḥ so 'vasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रक्ष्यन्ति त्व् अद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च । दैवमानुषयोर् अद्य व्यक्ता व्यक्तिर् भविष्यति

drakṣyanti tv adya daivasya pauruṣaṃ puruṣasya ca / daivamānuṣayor adya vyaktā vyaktir bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः । यद् दैवाद् आहतं ते ऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम्

adya matpauruṣahataṃ daivaṃ drakṣyanti vai janāḥ / yad daivād āhataṃ te 'dya dṛṣṭaṃ rājyābhiṣecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यङ्कुशम् इवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम् । प्रधावितम् अहं दैवं पौरुषेण निवर्तये

atyaṅkuśam ivoddāmaṃ gajaṃ madabaloddhatam / pradhāvitam ahaṃ daivaṃ pauruṣeṇa nivartaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकपालाः समस्तास् ते नाद्य रामाभिषेचनम् । न च कृत्स्नास् त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता

lokapālāḥ samastās te nādya rāmābhiṣecanam / na ca kṛtsnās trayo lokā vihanyuḥ kiṃ punaḥ pitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैर् विवासस् तवारण्ये मिथो राजन् समर्थितः । अरण्ये ते विवत्स्यन्ति चतुर्दश समास् तथा

yair vivāsas tavāraṇye mitho rājan samarthitaḥ / araṇye te vivatsyanti caturdaśa samās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस् तस्याश् च या तव । अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते

ahaṃ tadāśāṃ chetsyāmi pitus tasyāś ca yā tava / abhiṣekavighātena putrarājyāya vartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद् दैवबलं तथा । प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम

madbalena viruddhāya na syād daivabalaṃ tathā / prabhaviṣyati duḥkhāya yathograṃ pauruṣaṃ mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यम् अनन्तरम् । आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि

ūrdhvaṃ varṣasahasrānte prajāpālyam anantaram / āryaputrāḥ kariṣyanti vanavāsaṃ gate tvayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वराजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते । प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत् परिपालने

pūrvarājarṣivṛttyā hi vanavāso vidhīyate / prajā nikṣipya putreṣu putravat paripālane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेद् राजन्य् अनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया । नैवम् इच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वम् आत्मनि

sa ced rājany anekāgre rājyavibhramaśaṅkayā / naivam icchasi dharmātman rājyaṃ rāma tvam ātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिजाने च ते वीर मा भूवं वीरलोकभाक् । राज्यं च तव रक्षेयम् अहं वेलेव सागरम्

pratijāne ca te vīra mā bhūvaṃ vīralokabhāk / rājyaṃ ca tava rakṣeyam ahaṃ veleva sāgaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मङ्गलैर् अभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव । अहम् एको महीपालान् अलं वारयितुं बलात्

maṅgalair abhiṣiñcasva tatra tvaṃ vyāpṛto bhava / aham eko mahīpālān alaṃ vārayituṃ balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शोभार्थाव् इमौ बाहू न धनुर् भूषणाय मे । नासिराबन्धनार्थाय न शराः स्तम्भहेतवः

na śobhārthāv imau bāhū na dhanur bhūṣaṇāya me / nāsirābandhanārthāya na śarāḥ stambhahetavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमित्रदमनार्थं मे सर्वम् एतच् चतुष्टयम् । न चाहं कामये ऽत्यर्थं यः स्याच् छत्रुर् मतो मम

amitradamanārthaṃ me sarvam etac catuṣṭayam / na cāhaṃ kāmaye 'tyarthaṃ yaḥ syāc chatrur mato mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा । प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये

asinā tīkṣṇadhāreṇa vidyuccalitavarcasā / pragṛhītena vai śatruṃ vajriṇaṃ vā na kalpaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर् गहना दुश्चरा च मे । हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर् भविता मही

khaḍganiṣpeṣaniṣpiṣṭair gahanā duścarā ca me / hastyaśvanarahastoruśirobhir bhavitā mahī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खड्गधारा हता मे ऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः । पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः

khaḍgadhārā hatā me 'dya dīpyamānā ivādrayaḥ / patiṣyanti dvipā bhūmau meghā iva savidyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने । कथं पुरुषमानी स्यात् पुरुषाणां मयि स्थिते

baddhagodhāṅgulitrāṇe pragṛhītaśarāsane / kathaṃ puruṣamānī syāt puruṣāṇāṃ mayi sthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुभिश् चैकम् अत्यस्यन्न् एकेन च बहूञ् जनान् । विनियोक्ष्याम्य् अहं बाणान् नृवाजिगजमर्मसु

bahubhiś caikam atyasyann ekena ca bahūñ janān / viniyokṣyāmy ahaṃ bāṇān nṛvājigajamarmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य मे ऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति । राज्ञश् चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं च तव प्रभो

adya me 'straprabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati / rājñaś cāprabhutāṃ kartuṃ prabhutvaṃ ca tava prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च । वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च

adya candanasārasya keyūrāmokṣaṇasya ca / vasūnāṃ ca vimokṣasya suhṛdāṃ pālanasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुरूपाव् इमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः । अभिषेचनविघ्नस्य कर्त्ःणां ते निवारणे

anurūpāv imau bāhū rāma karma kariṣyataḥ / abhiṣecanavighnasya kartḥṇāṃ te nivāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रवीहि को ऽद्यैव मया वियुज्यतां तवासुहृत् प्राणयशः सुहृज्जनैः । यथा तवेयं वसुधा वशे भवेत् तथैव मां शाधि तवास्मि किंकरः

bravīhi ko 'dyaiva mayā viyujyatāṃ tavāsuhṛt prāṇayaśaḥ suhṛjjanaiḥ / yathā taveyaṃ vasudhā vaśe bhavet tathaiva māṃ śādhi tavāsmi kiṃkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमृज्य बाष्पं परिसान्त्व्य चासकृत् स लक्ष्मणं राघववंशवर्धनः । उवाच पित्र्ये वचने व्यवस्थितं निबोध माम् एष हि सौम्य सत्पथः

vimṛjya bāṣpaṃ parisāntvya cāsakṛt sa lakṣmaṇaṃ rāghavavaṃśavardhanaḥ / uvāca pitrye vacane vyavasthitaṃ nibodha mām eṣa hi saumya satpathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.