Vālmīki Rāmāyaṇa — star passages [RamS] 2.37

यावत् तु निर्यतस् तस्य रजोरूपम् अदृश्यत । नैवेक्ष्वाकुवरस् तावत् संजहारात्मचक्षुषी

yāvat tu niryatas tasya rajorūpam adṛśyata / naivekṣvākuvaras tāvat saṃjahārātmacakṣuṣī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्य् अत्यन्तधार्मिकम् । तावद् व्यवर्धतेवास्य धरण्यां पुत्रदर्शने

yāvad rājā priyaṃ putraṃ paśyaty atyantadhārmikam / tāvad vyavardhatevāsya dharaṇyāṃ putradarśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न पश्यति रजो ऽप्य् अस्य यदा रामस्य भूमिपः । तदार्तश् च विषण्णश् च पपात धरणीतले

na paśyati rajo 'py asya yadā rāmasya bhūmipaḥ / tadārtaś ca viṣaṇṇaś ca papāta dharaṇītale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य दक्षिणम् अन्वगात् कौसल्या बाहुम् अङ्गना । वामं चास्यान्वगात् पार्श्वं कैकेयी भरतप्रिया

tasya dakṣiṇam anvagāt kausalyā bāhum aṅganā / vāmaṃ cāsyānvagāt pārśvaṃ kaikeyī bharatapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च । उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः

tāṃ nayena ca sampanno dharmeṇa vinayena ca / uvāca rājā kaikeyīṃ samīkṣya vyathitendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेयि मा ममाङ्गानि स्प्राक्षीस् त्वं दुष्टचारिणी । न हि त्वां द्रष्टुम् इच्छामि न भार्या न च बान्धवी

kaikeyi mā mamāṅgāni sprākṣīs tvaṃ duṣṭacāriṇī / na hi tvāṃ draṣṭum icchāmi na bhāryā na ca bāndhavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च त्वाम् उपजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम । केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्य् अहम्

ye ca tvām upajīvanti nāhaṃ teṣāṃ na te mama / kevalārthaparāṃ hi tvāṃ tyaktadharmāṃ tyajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अगृह्णां यच् च ते पाणिम् अग्निं पर्यणयं च यत् । अनुजानामि तत् सर्वम् अस्मिंल् लोके परत्र च

agṛhṇāṃ yac ca te pāṇim agniṃ paryaṇayaṃ ca yat / anujānāmi tat sarvam asmiṃl loke paratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतश् चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्येदम् अव्ययम् । यन् मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मा तद् दत्तम् आगमत्

bharataś cet pratītaḥ syād rājyaṃ prāpyedam avyayam / yan me sa dadyāt pitrarthaṃ mā mā tad dattam āgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ रेणुसमुद्ध्वस्तं तम् उत्थाप्य नराधिपम् । न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोककर्शिता

atha reṇusamuddhvastaṃ tam utthāpya narādhipam / nyavartata tadā devī kausalyā śokakarśitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निम् इव पाणिना । अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं संचिन्त्य तापसम्

hatveva brāhmaṇaṃ kāmāt spṛṣṭvāgnim iva pāṇinā / anvatapyata dharmātmā putraṃ saṃcintya tāpasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवृत्यैव निवृत्यैव सीदतो रथवर्त्मसु । राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा

nivṛtyaiva nivṛtyaiva sīdato rathavartmasu / rājño nātibabhau rūpaṃ grastasyāṃśumato yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विललाप च दुःखार्तः प्रियं पुत्रम् अनुस्मरन् । नगरान्तम् अनुप्राप्तं बुद्ध्वा पुत्रम् अथाब्रवीत्

vilalāpa ca duḥkhārtaḥ priyaṃ putram anusmaran / nagarāntam anuprāptaṃ buddhvā putram athābravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाहनानां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम् । पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते

vāhanānāṃ ca mukhyānāṃ vahatāṃ taṃ mamātmajam / padāni pathi dṛśyante sa mahātmā na dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नूनं क्वचिद् एवाद्य वृक्षमूलम् उपाश्रितः । काष्ठं वा यदि वाश्मानम् उपधाय शयिष्यते

sa nūnaṃ kvacid evādya vṛkṣamūlam upāśritaḥ / kāṣṭhaṃ vā yadi vāśmānam upadhāya śayiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांशुगुण्ठितः । विनिःश्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनाम् इवर्षभः

utthāsyati ca medinyāḥ kṛpaṇaḥ pāṃśuguṇṭhitaḥ / viniḥśvasan prasravaṇāt kareṇūnām ivarṣabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः । रामम् उत्थाय गच्छन्तं लोकनाथम् अनाथवत्

drakṣyanti nūnaṃ puruṣā dīrghabāhuṃ vanecarāḥ / rāmam utthāya gacchantaṃ lokanātham anāthavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यम् आवस । न हि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुम् उत्सहे

sakāmā bhava kaikeyi vidhavā rājyam āvasa / na hi taṃ puruṣavyāghraṃ vinā jīvitum utsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः । अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश पुरोत्तमम्

ity evaṃ vilapan rājā janaughenābhisaṃvṛtaḥ / apasnāta ivāriṣṭaṃ praviveśa purottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणदेवताम् । क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम्

śūnyacatvaraveśmāntāṃ saṃvṛtāpaṇadevatām / klāntadurbaladuḥkhārtāṃ nātyākīrṇamahāpathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् अवेक्ष्य पुरीं सर्वां रामम् एवानुचिन्तयन् । विलपन् प्राविशद् राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम्

tām avekṣya purīṃ sarvāṃ rāmam evānucintayan / vilapan prāviśad rājā gṛhaṃ sūrya ivāmbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाह्रदम् इवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम् । रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च

mahāhradam ivākṣobhyaṃ suparṇena hṛtoragam / rāmeṇa rahitaṃ veśma vaidehyā lakṣmaṇena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कौसल्याया गृहं शीघ्रं राममातुर् नयन्तु माम् । इति ब्रुवन्तं राजानम् अनयन् द्वारदर्शिनः

kausalyāyā gṛhaṃ śīghraṃ rāmamātur nayantu mām / iti bruvantaṃ rājānam anayan dvāradarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम् । अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः

tatas tatra praviṣṭasya kausalyāyā niveśanam / adhiruhyāpi śayanaṃ babhūva lulitaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् च दृष्ट्वा महाराजो भुजम् उद्यम्य वीर्यवान् । उच्चैः स्वरेण चुक्रोश हा राघव जहासि माम्

tac ca dṛṣṭvā mahārājo bhujam udyamya vīryavān / uccaiḥ svareṇa cukrośa hā rāghava jahāsi mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः । परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनर् आगतम्

sukhitā bata taṃ kālaṃ jīviṣyanti narottamāḥ / pariṣvajanto ye rāmaṃ drakṣyanti punar āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वां पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश । रामं मे ऽनुगता दृष्टिर् अद्यापि न निवर्तते

na tvāṃ paśyāmi kausalye sādhu māṃ pāṇinā spṛśa / rāmaṃ me 'nugatā dṛṣṭir adyāpi na nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं रामम् एवानुविचिन्तयन्तं समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम् । उपोपविश्याधिकम् आर्तरूपा विनिःश्वसन्ती विललाप कृच्छ्रम्

taṃ rāmam evānuvicintayantaṃ samīkṣya devī śayane narendram / upopaviśyādhikam ārtarūpā viniḥśvasantī vilalāpa kṛcchram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.