Vālmīki Rāmāyaṇa — star passages [RamS] 2.8

मन्थरा त्व् अभ्यसूय्यैनाम् उत्सृज्याभरणं च तत् । उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता

mantharā tv abhyasūyyainām utsṛjyābharaṇaṃ ca tat / uvācedaṃ tato vākyaṃ kopaduḥkhasamanvitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्षं किम् इदम् अस्थाने कृतवत्य् असि बालिशे । शोकसागरमध्यस्थम् आत्मानं नावबुध्यसे

harṣaṃ kim idam asthāne kṛtavaty asi bāliśe / śokasāgaramadhyastham ātmānaṃ nāvabudhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुभगा खलु कौसल्या यस्याः पुत्रो ऽभिषेक्ष्यते । यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः

subhagā khalu kausalyā yasyāḥ putro 'bhiṣekṣyate / yauvarājyena mahatā śvaḥ puṣyeṇa dvijottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम् । उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्वं कृताञ्जलिः

prāptāṃ sumahatīṃ prītiṃ pratītāṃ tāṃ hatadviṣam / upasthāsyasi kausalyāṃ dāsīva tvaṃ kṛtāñjaliḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः । अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास् ते भरतक्षये

hṛṣṭāḥ khalu bhaviṣyanti rāmasya paramāḥ striyaḥ / aprahṛṣṭā bhaviṣyanti snuṣās te bharatakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः । रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह

tāṃ dṛṣṭvā paramaprītāṃ bruvantīṃ mantharāṃ tataḥ / rāmasyaiva guṇān devī kaikeyī praśaśaṃsa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मज्ञो गुरुभिर् दान्तः कृतज्ञः सत्यवाक् शुचिः । रामो राज्ञः सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यम् अतो ऽर्हति

dharmajño gurubhir dāntaḥ kṛtajñaḥ satyavāk śuciḥ / rāmo rājñaḥ suto jyeṣṭho yauvarājyam ato 'rhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रात्ःन् भृत्यांश् च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति । संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्

bhrātḥn bhṛtyāṃś ca dīrghāyuḥ pitṛvat pālayiṣyati / saṃtapyase kathaṃ kubje śrutvā rāmābhiṣecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भरतश् चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम् । पितृपैतामहं राज्यम् अवाप्स्यति नरर्षभः

bharataś cāpi rāmasya dhruvaṃ varṣaśatāt param / pitṛpaitāmahaṃ rājyam avāpsyati nararṣabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्वम् अभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे । भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे । कौसल्यातो ऽतिरिक्तं च स तु शुश्रूषते हि माम्

sā tvam abhyudaye prāpte vartamāne ca manthare / bhaviṣyati ca kalyāṇe kimarthaṃ paritapyase / kausalyāto 'tiriktaṃ ca sa tu śuśrūṣate hi mām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता । दीर्घम् उष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीम् इदम् अब्रवीत्

kaikeyyā vacanaṃ śrutvā mantharā bhṛśaduḥkhitā / dīrgham uṣṇaṃ viniḥśvasya kaikeyīm idam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान् नात्मानम् अवबुध्यसे । शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे

anarthadarśinī maurkhyān nātmānam avabudhyase / śokavyasanavistīrṇe majjantī duḥkhasāgare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः । राजवंशात् तु भरतः कैकेयि परिहास्यते

bhavitā rāghavo rājā rāghavasya ca yaḥ sutaḥ / rājavaṃśāt tu bharataḥ kaikeyi parihāsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि । स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहान् अनयो भवेत्

na hi rājñaḥ sutāḥ sarve rājye tiṣṭhanti bhāmini / sthāpyamāneṣu sarveṣu sumahān anayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माज् ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः । स्थापयन्त्य् अनवद्याङ्गि गुणवत्स्व् इतरेष्व् अपि

tasmāj jyeṣṭhe hi kaikeyi rājyatantrāṇi pārthivāḥ / sthāpayanty anavadyāṅgi guṇavatsv itareṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असाव् अत्यन्तनिर्भग्नस् तव पुत्रो भविष्यति । अनाथवत् सुखेभ्यश् च राजवंशाच् च वत्सले

asāv atyantanirbhagnas tava putro bhaviṣyati / anāthavat sukhebhyaś ca rājavaṃśāc ca vatsale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुध्यसे । सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुम् इच्छसि

sāhaṃ tvadarthe samprāptā tvaṃ tu māṃ nāvabudhyase / sapatnivṛddhau yā me tvaṃ pradeyaṃ dātum icchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यम् अकण्टकम् । देशान्तरं नाययित्वा लोकान्तरम् अथापि वा

dhruvaṃ tu bharataṃ rāmaḥ prāpya rājyam akaṇṭakam / deśāntaraṃ nāyayitvā lokāntaram athāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस् त्वया । संनिकर्षाच् च सौहार्दं जायते स्थावरेष्व् अपि

bāla eva hi mātulyaṃ bharato nāyitas tvayā / saṃnikarṣāc ca sauhārdaṃ jāyate sthāvareṣv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर् लक्ष्मणं चापि राघवः । अश्विनोर् इव सौभ्रात्रं तयोर् लोकेषु विश्रुतम्

goptā hi rāmaṃ saumitrir lakṣmaṇaṃ cāpi rāghavaḥ / aśvinor iva saubhrātraṃ tayor lokeṣu viśrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित् करिष्यति । रामस् तु भरते पापं कुर्याद् इति न संशयः

tasmān na lakṣmaṇe rāmaḥ pāpaṃ kiṃcit kariṣyati / rāmas tu bharate pāpaṃ kuryād iti na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् राजगृहाद् एव वनं गच्छतु ते सुतः । एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव

tasmād rājagṛhād eva vanaṃ gacchatu te sutaḥ / etaddhi rocate mahyaṃ bhṛśaṃ cāpi hitaṃ tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश् चैव भविष्यति । यदि चेद् भरतो धर्मात् पित्र्यं राज्यम् अवाप्स्यति

evaṃ te jñātipakṣasya śreyaś caiva bhaviṣyati / yadi ced bharato dharmāt pitryaṃ rājyam avāpsyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः । समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे

sa te sukhocito bālo rāmasya sahajo ripuḥ / samṛddhārthasya naṣṭārtho jīviṣyati kathaṃ vaśe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिद्रुतम् इवारण्ये सिंहेन गजयूथपम् । प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुम् अर्हसि

abhidrutam ivāraṇye siṃhena gajayūthapam / pracchādyamānaṃ rāmeṇa bharataṃ trātum arhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्पान् निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया । राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यातयेत्

darpān nirākṛtā pūrvaṃ tvayā saubhāgyavattayā / rāmamātā sapatnī te kathaṃ vairaṃ na yātayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा हि रामः पृथिवीम् अवाप्स्यति ध्रुवं प्रनष्टो भरतो भविष्यति । अतो हि संचिन्तय राज्यम् आत्मजे परस्य चाद्यैव विवासकारणम्

yadā hi rāmaḥ pṛthivīm avāpsyati dhruvaṃ pranaṣṭo bharato bhaviṣyati / ato hi saṃcintaya rājyam ātmaje parasya cādyaiva vivāsakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.