Library·Rasarnava, Patalas·1

Rasarnava, Patalas 1

यस्मिन् सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः । यश्च सर्वमयो नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः

yasmin sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataśca yaḥ / yaśca sarvamayo nityaṃ tasmai sarvātmane namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासशिखरे रम्ये नानारत्नविभूषिते । नानाद्रुमलताकीर्णे गुप्तसम्बन्धवर्जिते

kailāsaśikhare ramye nānāratnavibhūṣite / nānādrumalatākīrṇe guptasambandhavarjite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवदेवं सुखासीनं नीलकण्ठं त्रिलोचनम् । प्रणम्य शिरसा देवी पार्वती परिपृच्छति

devadevaṃ sukhāsīnaṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanam / praṇamya śirasā devī pārvatī paripṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदेव्युवाच देवदेव महादेव काल कामाङ्गदाहक । कुलकौलमहाकौल- सिद्धकौलादिनाशन

śrīdevyuvāca devadeva mahādeva kāla kāmāṅgadāhaka / kulakaulamahākaula- siddhakaulādināśana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वम् अशेषमवधारितम् । यदि ते ऽहम् अनुग्राह्या यद्यहं तव वल्लभा

tvatprasādācchrutaṃ sarvam aśeṣamavadhāritam / yadi te 'ham anugrāhyā yadyahaṃ tava vallabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूचिता सर्वतन्त्रेषु या पुनर्न प्रकाशिता । जीवन्मुक्तिरियं नाथ कीदृशी वक्तुमर्हसि

sūcitā sarvatantreṣu yā punarna prakāśitā / jīvanmuktiriyaṃ nātha kīdṛśī vaktumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभैरव उवाच साधु साधु महाभागे साधु पर्वतनन्दिनि । साधु पृष्टं त्वया देवि भक्तानां हितकाम्यया

śrībhairava uvāca sādhu sādhu mahābhāge sādhu parvatanandini / sādhu pṛṣṭaṃ tvayā devi bhaktānāṃ hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजरामरदेहस्य शिवतादात्म्यवेदनम् । जीवन्मुक्तिर्महादेवि देवानामपि दुर्लभा

ajarāmaradehasya śivatādātmyavedanam / jīvanmuktirmahādevi devānāmapi durlabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डपाते च यो मोक्षः स च मोक्षो निरर्थकः । पिण्डे तु पतिते देवि गर्दभो ऽपि विमुच्यते

piṇḍapāte ca yo mokṣaḥ sa ca mokṣo nirarthakaḥ / piṇḍe tu patite devi gardabho 'pi vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि मुक्तिर्भगक्षोभे किं न मुञ्चन्ति गर्दभाः । अजाश्च वृषभाश्चैव किंन मुक्ता गणाम्बिके

yadi muktirbhagakṣobhe kiṃ na muñcanti gardabhāḥ / ajāśca vṛṣabhāścaiva kiṃna muktā gaṇāmbike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् संरक्षयेत् पिण्डं रसैश्चैव रसायनैः । शुक्रमूत्रपुरीषाणां यदि मुक्तिर्निषेवणात्

tasmāt saṃrakṣayet piṇḍaṃ rasaiścaiva rasāyanaiḥ / śukramūtrapurīṣāṇāṃ yadi muktirniṣevaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंन मुक्ता महादेवि श्वानशूकरजातयः । षड्दर्शने ऽपि मुक्तिस्तु दर्शिता पिण्डपातने

kiṃna muktā mahādevi śvānaśūkarajātayaḥ / ṣaḍdarśane 'pi muktistu darśitā piṇḍapātane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करामलकवत् सापि प्रत्यक्षं नोपलभ्यते । अकथ्यमपि देवेशि सद्भावं कथयामि ते

karāmalakavat sāpi pratyakṣaṃ nopalabhyate / akathyamapi deveśi sadbhāvaṃ kathayāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यपापो मन्त्रयाजी न पिण्डं धारयेत् क्वचित् । देवानामपि देवेशि दुर्लभं पिण्डधारणम्

śūnyapāpo mantrayājī na piṇḍaṃ dhārayet kvacit / devānāmapi deveśi durlabhaṃ piṇḍadhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं पुनर्मानुषाणां तु धरणीतलवासिनाम् । धर्मे नष्टे कुतो धर्मः धर्मे नष्टे कुतः क्रिया

kiṃ punarmānuṣāṇāṃ tu dharaṇītalavāsinām / dharme naṣṭe kuto dharmaḥ dharme naṣṭe kutaḥ kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियानष्टे कुतो योगः योगे नष्टे कुतो गतिः । गतिनष्टे कुतो मोक्षो मोक्षे नष्टे न किंचन

kriyānaṣṭe kuto yogaḥ yoge naṣṭe kuto gatiḥ / gatinaṣṭe kuto mokṣo mokṣe naṣṭe na kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदेव्युवाच जीवन्मुक्तिस्वरूपं तु देवदेव श्रुतं मया । तत्प्रत्युपायं मे ब्रूहि यद्यस्ति करुणा मयि

śrīdevyuvāca jīvanmuktisvarūpaṃ tu devadeva śrutaṃ mayā / tatpratyupāyaṃ me brūhi yadyasti karuṇā mayi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभैरव उवाच कर्मयोगेन देवेशि प्राप्यते पिण्डधारणम् । रसश्च पवनश्चेति कर्मयोगो द्विधा मतः

śrībhairava uvāca karmayogena deveśi prāpyate piṇḍadhāraṇam / rasaśca pavanaśceti karmayogo dvidhā mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्छितो हरति व्याधिं मृतो जीवयति स्वयम् । बद्धः खेचरतां कुर्यात् रसो वायुश्च भैरवि

mūrchito harati vyādhiṃ mṛto jīvayati svayam / baddhaḥ khecaratāṃ kuryāt raso vāyuśca bhairavi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानान्मोक्षः सुरेशानि ज्ञानं पवनधारणात् । तत्र देवि स्थिरं पिण्डं यत्र स्थैर्ये रसः प्रभुः

jñānānmokṣaḥ sureśāni jñānaṃ pavanadhāraṇāt / tatra devi sthiraṃ piṇḍaṃ yatra sthairye rasaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिराज्जायते देवि शरीरम् अजरामरम् । मनसश्च यथा ध्यानं रसयोगादवाप्यते

acirājjāyate devi śarīram ajarāmaram / manasaśca yathā dhyānaṃ rasayogādavāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं स लभते देवि ज्ञानं विज्ञानपूर्वकम् । तस्य मन्त्राश्च सिध्यन्ति यो ऽश्नाति मृतसूतकम्

satyaṃ sa labhate devi jñānaṃ vijñānapūrvakam / tasya mantrāśca sidhyanti yo 'śnāti mṛtasūtakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्न शक्तिपातस्तु न यावत् पाशकृन्तनम् । तावत्तस्य कुतो बुद्धिः जायते मृतसूतके

yāvanna śaktipātastu na yāvat pāśakṛntanam / tāvattasya kuto buddhiḥ jāyate mṛtasūtake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यमांसरता नित्यं भगलिङ्गेषु ये रताः । तेषां विनष्टबुद्धीनां रसज्ञानं सुदुर्लभम्

madyamāṃsaratā nityaṃ bhagaliṅgeṣu ye ratāḥ / teṣāṃ vinaṣṭabuddhīnāṃ rasajñānaṃ sudurlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलशासनहीनानां सद्दर्शनम् अकाङ्क्षिणाम् । न सिध्यति रसो देवि पिबन्ति मृगतृष्णिकाम्

kulaśāsanahīnānāṃ saddarśanam akāṅkṣiṇām / na sidhyati raso devi pibanti mṛgatṛṣṇikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोमांसं भक्षयेद्यस्तु पिबेदमरवारुणीम् । कुलीनं तमहं मन्ये रसज्ञमपरे ऽधमाः

gomāṃsaṃ bhakṣayedyastu pibedamaravāruṇīm / kulīnaṃ tamahaṃ manye rasajñamapare 'dhamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गर्भः सम्प्रदायार्थे रसो गर्भो विधीयते । तेनायं लभते सिद्धिं न सिद्धिः सूतकं विना

na garbhaḥ sampradāyārthe raso garbho vidhīyate / tenāyaṃ labhate siddhiṃ na siddhiḥ sūtakaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्न हरबीजं तु भक्षयेत् पारदं रसम् । तावत्तस्य कुतो मुक्तिः कुतः पिण्डस्य धारणम्

yāvanna harabījaṃ tu bhakṣayet pāradaṃ rasam / tāvattasya kuto muktiḥ kutaḥ piṇḍasya dhāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्यमांसरताप्रज्ञा मोहिताः शिवमायया । जल्पन्ति च वयं मुक्ता यास्यामः शिवमन्दिरम्

madyamāṃsaratāprajñā mohitāḥ śivamāyayā / jalpanti ca vayaṃ muktā yāsyāmaḥ śivamandiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डधारणयोगे च निस्पृहा मन्दबुद्धयः । खण्डज्ञानेन देवेशि रञ्जितं सचराचरम्

piṇḍadhāraṇayoge ca nispṛhā mandabuddhayaḥ / khaṇḍajñānena deveśi rañjitaṃ sacarācaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वदेहे खेचरत्वं च शिवत्वं येन लभ्यते । तादृशे तु रसज्ञाने नित्याभ्यासं कुरु प्रिये

svadehe khecaratvaṃ ca śivatvaṃ yena labhyate / tādṛśe tu rasajñāne nityābhyāsaṃ kuru priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीदेव्युवाच अवतारं रसेन्द्रस्य माहात्म्यं तु सुरेश्वर । श्रोतुमिच्छामि देवेश वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

śrīdevyuvāca avatāraṃ rasendrasya māhātmyaṃ tu sureśvara / śrotumicchāmi deveśa vaktumarhasi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभैरव उवाच साधु पृष्टं महाभागे गुह्याद्गुह्यतरं त्वया । अनुग्रहकरं ध्यानं लोकानामुपकारकम्

śrībhairava uvāca sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāge guhyādguhyataraṃ tvayā / anugrahakaraṃ dhyānaṃ lokānāmupakārakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं माता सर्वभूतानां पिता चाहं सनातनः । द्वयोश्च यो रसो देवि महामैथुनसम्भवः

tvaṃ mātā sarvabhūtānāṃ pitā cāhaṃ sanātanaḥ / dvayośca yo raso devi mahāmaithunasambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वैरतः सम्भवाद्देवि पारदः कीर्तितो महः । पारदो गदितो यश्च परार्थं साधकोत्तमैः

svairataḥ sambhavāddevi pāradaḥ kīrtito mahaḥ / pārado gadito yaśca parārthaṃ sādhakottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूतो ऽयं मत्समो देवि मम प्रत्यङ्गसम्भवः । मम देहरसो यस्मात् रसस्तेनायमुच्यते

sūto 'yaṃ matsamo devi mama pratyaṅgasambhavaḥ / mama deharaso yasmāt rasastenāyamucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य भक्षणात् स्मरणादपि । पूजनाच्च प्रदानाच्च दृश्यते षड्विधं फलम्

darśanāt sparśanāt tasya bhakṣaṇāt smaraṇādapi / pūjanācca pradānācca dṛśyate ṣaḍvidhaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केदारादीनि लिङ्गानि पृथिव्या यानि कानि च । तानि दृष्ट्वा तु यत्पुण्यं तत्पुण्यं रसदर्शनात्

kedārādīni liṅgāni pṛthivyā yāni kāni ca / tāni dṛṣṭvā tu yatpuṇyaṃ tatpuṇyaṃ rasadarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनागुरुकर्पूर- कुङ्कुमान्तर्गतो रसः । मूर्छितः शिवपूजायां शिवसांनिध्यसिद्धये

candanāgurukarpūra- kuṅkumāntargato rasaḥ / mūrchitaḥ śivapūjāyāṃ śivasāṃnidhyasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षणात् परमेशानि हन्ति पापत्रयं रसः । तथा तापत्रयं हन्ति रोगान् दोषत्रयोद्भवान्

bhakṣaṇāt parameśāni hanti pāpatrayaṃ rasaḥ / tathā tāpatrayaṃ hanti rogān doṣatrayodbhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्लभं ब्रह्मनिष्णातैः प्राप्यते परमं पदम् । हृद्व्योमकर्णिकान्तःस्थ- रसेन्द्रस्य महेश्वरि

durlabhaṃ brahmaniṣṇātaiḥ prāpyate paramaṃ padam / hṛdvyomakarṇikāntaḥstha- rasendrasya maheśvari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मरणान्मुच्यते पापैः सद्यो जन्मान्तरार्जितैः

smaraṇānmucyate pāpaiḥ sadyo janmāntarārjitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयंभूलिङ्गसाहस्रैः यत्फलं सम्यगर्चनात् । तत्फलं कोटिगुणितं रसलिङ्गार्चनाद्भवेत्

svayaṃbhūliṅgasāhasraiḥ yatphalaṃ samyagarcanāt / tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ rasaliṅgārcanādbhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधमः खगवादस्तु विलवादस्तु मध्यमः । उत्तमो मन्त्रवादस्तु रसवादो महोत्तमः

adhamaḥ khagavādastu vilavādastu madhyamaḥ / uttamo mantravādastu rasavādo mahottamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रतन्त्रपरिज्ञाने रसयोगस्य दूषकाः । प्रयान्ति नरकं सर्वे छित्त्वा सुकृतसंचयम्

mantratantraparijñāne rasayogasya dūṣakāḥ / prayānti narakaṃ sarve chittvā sukṛtasaṃcayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसविद्या परा विद्या त्रैलोक्ये ऽपि सुदुर्लभा । भुक्तिमुक्तिकरी यस्मात् तस्माद्देया गुणान्वितैः

rasavidyā parā vidyā trailokye 'pi sudurlabhā / bhuktimuktikarī yasmāt tasmāddeyā guṇānvitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्तीति भाषते कश्चित् कश्चिन्नास्तीति भाषते । आस्तिके तु भवेत्सिद्धिः तस्य सिध्यति भूतले

astīti bhāṣate kaścit kaścinnāstīti bhāṣate / āstike tu bhavetsiddhiḥ tasya sidhyati bhūtale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तिकेनानुभावेन नास्ति नास्तीति यो वदेत् । तस्य नास्ति प्रिये सिद्धिर् जन्मकोटिशतैरपि

nāstikenānubhāvena nāsti nāstīti yo vadet / tasya nāsti priye siddhir janmakoṭiśatairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मज्ञानेन मुक्तो ऽसौ पापी यो रसनिन्दकः । नाहं त्राता भवे तस्य जन्मकोटिशतैरपि

brahmajñānena mukto 'sau pāpī yo rasanindakaḥ / nāhaṃ trātā bhave tasya janmakoṭiśatairapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वानो ऽयं जायते देवि यावत् जन्मसहस्रकम् । त्रिकोटिजन्मलक्षाणि मार्जारो जायते रसात् । रासभो लक्षजन्मानि लक्षजन्मानि वायसः

śvāno 'yaṃ jāyate devi yāvat janmasahasrakam / trikoṭijanmalakṣāṇi mārjāro jāyate rasāt / rāsabho lakṣajanmāni lakṣajanmāni vāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिको लक्षजन्मानि कुक्कुटो जन्मलक्षकम् । गृध्रको लक्षजन्मानि यः पापी रसनिन्दकः

kṛmiko lakṣajanmāni kukkuṭo janmalakṣakam / gṛdhrako lakṣajanmāni yaḥ pāpī rasanindakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलापं गात्रसंस्पर्शं यः कुर्याद् रसनिन्दकैः । यावज्जन्मसहस्रं तु स भवेद्दुःखपीडितः

ālāpaṃ gātrasaṃsparśaṃ yaḥ kuryād rasanindakaiḥ / yāvajjanmasahasraṃ tu sa bhavedduḥkhapīḍitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसवीर्यविपाके च सूतकस्त्वमृतोपमः । तेन जन्मजराव्याधीन् हरते सूतकः प्रिये

rasavīryavipāke ca sūtakastvamṛtopamaḥ / tena janmajarāvyādhīn harate sūtakaḥ priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुमाराधयेत् पूर्वं विशुद्धेनान्तरात्मना । सम्प्रदायं प्रयच्छन्ति गुरौ तुष्टे मरीचयः

gurumārādhayet pūrvaṃ viśuddhenāntarātmanā / sampradāyaṃ prayacchanti gurau tuṣṭe marīcayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुसेवां विना कर्म यः कुर्यान् मूढचेतनः । स याति निष्फलं कर्म स्वप्नलब्धं धनं यथा

gurusevāṃ vinā karma yaḥ kuryān mūḍhacetanaḥ / sa yāti niṣphalaṃ karma svapnalabdhaṃ dhanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः कर्म कुरुते दृष्टं तस्य लाभः पदे पदे । कारयेद् रसवादं तु तुष्टेन गुरुणा प्रिये

yaḥ karma kurute dṛṣṭaṃ tasya lābhaḥ pade pade / kārayed rasavādaṃ tu tuṣṭena guruṇā priye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्ध्युपायोपदेशो ऽयम् उभयोर्भोगमोक्षदः । रसार्णवं महातन्त्रम् इदं परमदुर्लभम्

siddhyupāyopadeśo 'yam ubhayorbhogamokṣadaḥ / rasārṇavaṃ mahātantram idaṃ paramadurlabham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोप्यं गुरुप्रसादेन लब्धं स्यात् फलसिद्धये । लब्ध्वात्र रसकर्माणि नाहंकारं समाचरेत्

gopyaṃ guruprasādena labdhaṃ syāt phalasiddhaye / labdhvātra rasakarmāṇi nāhaṃkāraṃ samācaret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुज्ञातश्च गुरुणा लब्ध्वा चाज्ञां रसाङ्कुशीम् । भैरवीं तनुम् आश्रित्य साधयेद्रसभैरवम्

anujñātaśca guruṇā labdhvā cājñāṃ rasāṅkuśīm / bhairavīṃ tanum āśritya sādhayedrasabhairavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्ता रसोत्पत्तिः माहात्म्यं च सुरेश्वरि । तन्ममाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

evamuktā rasotpattiḥ māhātmyaṃ ca sureśvari / tanmamācakṣva deveśi kimanyacchrotumicchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.