श्रीदेव्युवाच रसस्य लक्षणं किंवा रसकर्म च कीदृशम् । तन्न जानामि देवेश वक्तुमर्हसि तत्त्वतः
śrīdevyuvāca rasasya lakṣaṇaṃ kiṃvā rasakarma ca kīdṛśam / tanna jānāmi deveśa vaktumarhasi tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभैरव उवाच प्रागेवोक्ता रसोत्पत्तिस् तल्लक्षणम् अतः शृणु
śrībhairava uvāca prāgevoktā rasotpattis tallakṣaṇam ataḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य नामसहस्राणि अयुतान्यर्बुदानि च । शक्यते न मया वक्तुं संक्षेपात् कथ्यते शृणु
tasya nāmasahasrāṇi ayutānyarbudāni ca / śakyate na mayā vaktuṃ saṃkṣepāt kathyate śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसो रसेन्द्रः सूतश्च पारदश्चाथ मिश्रकः
raso rasendraḥ sūtaśca pāradaścātha miśrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसं सिद्धरसं विद्यात् सिद्धक्षेत्रसमाश्रयम् । नाशयेत् सकलान् रोगान् वलीपलितमेव सः
rasaṃ siddharasaṃ vidyāt siddhakṣetrasamāśrayam / nāśayet sakalān rogān valīpalitameva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहलोहकरं शुद्धं रसेन्द्रमधुना शृणु । शरीरे हेम्नि कर्ता च जारणे सारणासु च
dehalohakaraṃ śuddhaṃ rasendramadhunā śṛṇu / śarīre hemni kartā ca jāraṇe sāraṇāsu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईषत्पीतश्च रूक्षाङ्गो दोषयुक्तश्च सूतकः
īṣatpītaśca rūkṣāṅgo doṣayuktaśca sūtakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो बाह्याभ्यन्तरे श्वेतो बहुलं कञ्चुकावृतः । तं विद्यात् पारदं देवि तारकर्मणि योजयेत्
yo bāhyābhyantare śveto bahulaṃ kañcukāvṛtaḥ / taṃ vidyāt pāradaṃ devi tārakarmaṇi yojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा काञ्जिकसंस्पर्शात् क्षीरभाण्डं विनश्यति । तथा हेम शरीरं च पारदेन विनश्यति
yathā kāñjikasaṃsparśāt kṣīrabhāṇḍaṃ vinaśyati / tathā hema śarīraṃ ca pāradena vinaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयूरपत्त्रिकाभासं मिश्रकं च विदुर्बुधाः । धूम्रवर्णं रसं दृष्ट्वा विशेषेणोपलभ्यते । मिश्रकं तु विजानीयाद् उद्वाहकर्मकारकम्
mayūrapattrikābhāsaṃ miśrakaṃ ca vidurbudhāḥ / dhūmravarṇaṃ rasaṃ dṛṣṭvā viśeṣeṇopalabhyate / miśrakaṃ tu vijānīyād udvāhakarmakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं पञ्चविधा देवि रसभेदा निरूपिताः
evaṃ pañcavidhā devi rasabhedā nirūpitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदनं मर्दनं चैव चारणं जारणं तथा । द्रावणं रञ्जनं चैव सारणं क्रामणं क्रमात् । इति यो वेत्ति तत्त्वेन तस्य सिध्यति सूतकः
svedanaṃ mardanaṃ caiva cāraṇaṃ jāraṇaṃ tathā / drāvaṇaṃ rañjanaṃ caiva sāraṇaṃ krāmaṇaṃ kramāt / iti yo vetti tattvena tasya sidhyati sūtakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तीव्रत्वं जायते स्वेदात् अमलत्वं च मर्दनात् । चारणेन बलं कुर्यात् जारणाद्बन्धनं भवेत्
tīvratvaṃ jāyate svedāt amalatvaṃ ca mardanāt / cāraṇena balaṃ kuryāt jāraṇādbandhanaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकत्वं द्रावणात् तस्य रक्तत्वं रक्तकाञ्जनात् । व्यापित्वं सारणात् तस्य क्रामित्वं क्रामणात्तथा
ekatvaṃ drāvaṇāt tasya raktatvaṃ raktakāñjanāt / vyāpitvaṃ sāraṇāt tasya krāmitvaṃ krāmaṇāttathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलगो मलरूपेण त्वरितो हंसगो भवेत् । मलगो मलरूपेण सधूमो धूमगो भवेत्
malago malarūpeṇa tvarito haṃsago bhavet / malago malarūpeṇa sadhūmo dhūmago bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्या जीवगतिर्देवि जीवो ऽण्डादिव निष्क्रमेत् । स तावज्जीवयेज्जीवं तेन जीवो रसः स्मृतः
anyā jīvagatirdevi jīvo 'ṇḍādiva niṣkramet / sa tāvajjīvayejjīvaṃ tena jīvo rasaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुष्टयी गतिस्तस्य निपुणेन तु लभ्यते । चतस्रो गतयो दृश्या अदृश्या पञ्चमी गतिः
catuṣṭayī gatistasya nipuṇena tu labhyate / catasro gatayo dṛśyā adṛśyā pañcamī gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रध्यानादिना तस्य क्षीयते पञ्चमी गतिः
mantradhyānādinā tasya kṣīyate pañcamī gatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूमश्चिटिचिटिश्चैव मण्डूकप्लुतिरेव च । अकम्पश्च विकम्पश्च पञ्चावस्था रसस्य तु
dhūmaściṭiciṭiścaiva maṇḍūkaplutireva ca / akampaśca vikampaśca pañcāvasthā rasasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथ्यमानस्य कल्केन सम्भवेद्धि गतित्रयम् । जले गतिर्मलगतिः पुनर् हंसगतिस्ततः
mathyamānasya kalkena sambhaveddhi gatitrayam / jale gatirmalagatiḥ punar haṃsagatistataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेम दत्त्वा ततः शुद्धं तत्तु स्तम्भेन् नियामके । नियामकगणौषध्या रसं दत्त्वा विपाचयेत्
hema dattvā tataḥ śuddhaṃ tattu stambhen niyāmake / niyāmakagaṇauṣadhyā rasaṃ dattvā vipācayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नियमितो न प्रयाति तथा धूमगतिं शिवे
niyamito na prayāti tathā dhūmagatiṃ śive
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कणिकाचालरहितो बुद्बुदैश्चापवर्जितः । नियमितो भवत्येष चुल्लिकाग्निसहस्तथा
kaṇikācālarahito budbudaiścāpavarjitaḥ / niyamito bhavatyeṣa cullikāgnisahastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनियम्य यदा सूतं जारयेत् काञ्जिकाशये । जायते निश्चितं भद्रे तदा तस्य गतित्रयम्
aniyamya yadā sūtaṃ jārayet kāñjikāśaye / jāyate niścitaṃ bhadre tadā tasya gatitrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दोलास्वेदेन चावश्यं स्वेदितो हि दिनत्रयम् । वसुभण्टादिभिर्देवि रसराजो न हीयते
dolāsvedena cāvaśyaṃ svedito hi dinatrayam / vasubhaṇṭādibhirdevi rasarājo na hīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षीणं तु रसं दृष्ट्वा दद्याद्व्योमादिकं ततः । स्वेदनं च ततः कर्म दीयमानस्य मर्दनम्
akṣīṇaṃ tu rasaṃ dṛṣṭvā dadyādvyomādikaṃ tataḥ / svedanaṃ ca tataḥ karma dīyamānasya mardanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसालिङ्गित आहारः पिष्टिकेत्यभिधीयते । तद्द्रुतं रसगर्भे तु जारणं परिकीर्तितम्
rasāliṅgita āhāraḥ piṣṭiketyabhidhīyate / taddrutaṃ rasagarbhe tu jāraṇaṃ parikīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारणा तत्समाख्याता तदेवं चोपलभ्यते । जीर्णान्ते रञ्जनं कार्यं रक्तवर्गगणेन च
jāraṇā tatsamākhyātā tadevaṃ copalabhyate / jīrṇānte rañjanaṃ kāryaṃ raktavargagaṇena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णं जीर्णं तु संरक्तं समहेम्ना तु सारयेत् । सारणायन्त्रयोगेन बध्यते सारितो रसः
jīrṇaṃ jīrṇaṃ tu saṃraktaṃ samahemnā tu sārayet / sāraṇāyantrayogena badhyate sārito rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारितः सारितश्चैव यथा भवति सूतकः । क्रामणेन समायुक्तं तं च वेधे नियोजयेत्
sāritaḥ sāritaścaiva yathā bhavati sūtakaḥ / krāmaṇena samāyuktaṃ taṃ ca vedhe niyojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरोटः पारदो ब्रह्मा मूर्छितस्तु जनार्दनः । बद्धस्तु रुद्ररूपः स्यात् कर्मयोगबलाद्रसः
āroṭaḥ pārado brahmā mūrchitastu janārdanaḥ / baddhastu rudrarūpaḥ syāt karmayogabalādrasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कर्मयोगस्य विस्तरम्
śṛṇu devi pravakṣyāmi karmayogasya vistaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारदस्य त्रयो दोषा विषं वह्निर्मलस् तथा । विषेण सविषं विद्यात् वह्नौ कुष्ठी भवेन्नरः । मलेनोदररोगी स्यात् म्रियते च रसायने
pāradasya trayo doṣā viṣaṃ vahnirmalas tathā / viṣeṇa saviṣaṃ vidyāt vahnau kuṣṭhī bhavennaraḥ / malenodararogī syāt mriyate ca rasāyane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षट्त्रुट्यश्चैकलिक्षा स्यात् षड्लिक्षा यूक एव च । षड्यूकास्तु रजःसंज्ञाः कथितास्तव सुव्रते
ṣaṭtruṭyaścaikalikṣā syāt ṣaḍlikṣā yūka eva ca / ṣaḍyūkāstu rajaḥsaṃjñāḥ kathitāstava suvrate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्रजः सर्षपः साक्षात् सिद्धार्थः स च कीर्तितः । षट्सिद्धार्थाश्च देवेशि यवस्त्वेकः प्रकीर्तितः
ṣaḍrajaḥ sarṣapaḥ sākṣāt siddhārthaḥ sa ca kīrtitaḥ / ṣaṭsiddhārthāśca deveśi yavastvekaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्यवैरेकगुञ्जा स्यात् षड्गुञ्जाश्चैकमाषकः । माषा द्वादश तोलः स्यात् अष्टौ तोलाः पलं भवेत्
ṣaḍyavairekaguñjā syāt ṣaḍguñjāścaikamāṣakaḥ / māṣā dvādaśa tolaḥ syāt aṣṭau tolāḥ palaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वात्रिंशत्पलकं देवि शुभं तु परिकीर्तितम् । शुभस्य तु सहस्रे द्वे भार एकः प्रकीर्तितः
dvātriṃśatpalakaṃ devi śubhaṃ tu parikīrtitam / śubhasya tu sahasre dve bhāra ekaḥ prakīrtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वे सहस्रे पलानां तु सहस्रं शतमेव वा । अष्टाविंशत् पलानां तु दश पञ्चकमेव वा
dve sahasre palānāṃ tu sahasraṃ śatameva vā / aṣṭāviṃśat palānāṃ tu daśa pañcakameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलार्धेनैव संस्कारः कर्तव्यः सूतकस्य तु
palārdhenaiva saṃskāraḥ kartavyaḥ sūtakasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाबला नागबला मेघनादा पुनर्नवा । मेषशृङ्गी च तत्सारैः नवसारसमन्वितम् । पारदं देवदेवेशि स्वेदयेद्दिवसत्रयम्
mahābalā nāgabalā meghanādā punarnavā / meṣaśṛṅgī ca tatsāraiḥ navasārasamanvitam / pāradaṃ devadeveśi svedayeddivasatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गिरिकर्णी च मीनाक्षी सहदेवी पुनर्नवा । उरगा त्रिफला कान्ता लघुपर्णी शतावरी
girikarṇī ca mīnākṣī sahadevī punarnavā / uragā triphalā kāntā laghuparṇī śatāvarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुषवर्जे तु धान्याम्ले सर्वं संक्षुभ्य निक्षिपेत् । एकादशगुणे ऽम्ले ऽस्मिन् षोडशांशैर्विमर्दितम्
tuṣavarje tu dhānyāmle sarvaṃ saṃkṣubhya nikṣipet / ekādaśaguṇe 'mle 'smin ṣoḍaśāṃśairvimarditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसुरीलवणव्योष- चित्रकार्द्रकमूलकैः । दोलायां स्वेदयेद्देवि त्रिदिनं मृदुनाग्निना
āsurīlavaṇavyoṣa- citrakārdrakamūlakaiḥ / dolāyāṃ svedayeddevi tridinaṃ mṛdunāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अङ्कोलस्तु विषं हन्ति वह्निमारग्वधः प्रिये । चित्रकस्तु मलं हन्यात् कुमारी सप्तकञ्चुकम्
aṅkolastu viṣaṃ hanti vahnimāragvadhaḥ priye / citrakastu malaṃ hanyāt kumārī saptakañcukam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् एभिः समोपेतैर् मर्दयेत् पातयेद्बुधः
tasmād ebhiḥ samopetair mardayet pātayedbudhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्याधरेण यन्त्रेण भावयेद्दोषवर्जितम् । ततस्त्रिगुणवस्त्रस्थं तं रसं देवि गालितम्
vidyādhareṇa yantreṇa bhāvayeddoṣavarjitam / tatastriguṇavastrasthaṃ taṃ rasaṃ devi gālitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिफलावह्निमूलत्वात् गृहकन्यारसान्वितम् । निरुद्गारे तु पाषाणे मर्दयेत् पातयेत् पुनः
triphalāvahnimūlatvāt gṛhakanyārasānvitam / nirudgāre tu pāṣāṇe mardayet pātayet punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धूमसारगुडव्योष- रजनीसितसर्षपैः । इष्टिकाकाञ्जिकोर्णाभिः त्रिदिनं मर्दयेत्ततः
dhūmasāraguḍavyoṣa- rajanīsitasarṣapaiḥ / iṣṭikākāñjikorṇābhiḥ tridinaṃ mardayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मलो जायते सूतः मत्प्रभावं प्रकाशयेत्
nirmalo jāyate sūtaḥ matprabhāvaṃ prakāśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासकेन विभीतेन मर्दयेत् पातयेत् पुनः । नागवङ्गादिका दोषा यान्ति नाशम् उपाधिजाः
vāsakena vibhītena mardayet pātayet punaḥ / nāgavaṅgādikā doṣā yānti nāśam upādhijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तवारं काकमाच्या गतदोषं विमर्दयेत् । पातयेत् सप्तवारं च गिरिदोषं त्यजेद्रसः
saptavāraṃ kākamācyā gatadoṣaṃ vimardayet / pātayet saptavāraṃ ca giridoṣaṃ tyajedrasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षेत्रदोषं त्यजेद्देवि गोकर्णरसमूर्छितः
kṣetradoṣaṃ tyajeddevi gokarṇarasamūrchitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्पासपत्त्रनिर्यासे स्विन्नस् त्रिकटुकान्विते । सप्तकञ्चुकनिर्मुक्तः सप्ताहाज्जायते रसः
kārpāsapattraniryāse svinnas trikaṭukānvite / saptakañcukanirmuktaḥ saptāhājjāyate rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काकमाची जया ब्राह्मी गाङ्गेरी रक्तचित्रकः । मण्डूकी मुद्गपर्णी च शृङ्गवेरं रसाङ्कुशः
kākamācī jayā brāhmī gāṅgerī raktacitrakaḥ / maṇḍūkī mudgaparṇī ca śṛṅgaveraṃ rasāṅkuśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदाली शङ्खपुष्पी काकजङ्घा शतावरी । कुमारी भृङ्गराजश्च निर्गुण्डी ग्रीष्मसुन्दरः
devadālī śaṅkhapuṣpī kākajaṅghā śatāvarī / kumārī bhṛṅgarājaśca nirguṇḍī grīṣmasundaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलिनी शूर्पपर्णी च गोजिह्वा क्षीरकञ्चुकः । तद्रसैर्मर्दितः पात्यः सप्तधा निर्मलो भवेत्
śūlinī śūrpaparṇī ca gojihvā kṣīrakañcukaḥ / tadrasairmarditaḥ pātyaḥ saptadhā nirmalo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम्रेण पिष्टिकां कृत्वा पातयेदूर्ध्वपातने । वङ्गनागौ परित्यज्य शुद्धो भवति सूतकः
tāmreṇa piṣṭikāṃ kṛtvā pātayedūrdhvapātane / vaṅganāgau parityajya śuddho bhavati sūtakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दितस् त्रिफलाशिग्रु- राजिकापटुचित्रकैः । ऊर्ध्वभाण्डगतः पाच्यः प्रदीप्तैर् उपलैरधः
marditas triphalāśigru- rājikāpaṭucitrakaiḥ / ūrdhvabhāṇḍagataḥ pācyaḥ pradīptair upalairadhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सृष्ट्यम्बुजनिरोधेन लब्धप्रायो भवेद्रसः । कर्कोटीकञ्चुकीबिम्बी- सर्पाक्ष्यम्बुजसंयुतम्
sṛṣṭyambujanirodhena labdhaprāyo bhavedrasaḥ / karkoṭīkañcukībimbī- sarpākṣyambujasaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसं नियामके दद्यात् तेजस्वी निर्मलो भवेत् । एवं विशोधितः सूतो भद्राष्टांशविशोषितः
rasaṃ niyāmake dadyāt tejasvī nirmalo bhavet / evaṃ viśodhitaḥ sūto bhadrāṣṭāṃśaviśoṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुद्राम्ललवणक्षार- भूखगोषणशिग्रुभिः । राजिकाटङ्कणयुतैर् आरनाले दिनत्रयम् । स्वेदनाद्दीपितो देवि ग्रासार्थी जायते रसः
kṣudrāmlalavaṇakṣāra- bhūkhagoṣaṇaśigrubhiḥ / rājikāṭaṅkaṇayutair āranāle dinatrayam / svedanāddīpito devi grāsārthī jāyate rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्योमसत्त्वादिबीजानि रसजारणशोधने । तन्ममाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
vyomasattvādibījāni rasajāraṇaśodhane / tanmamācakṣva deveśi kimanyacchrotumicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.