उक्ता समला तथता । निर्मला तथतेदानीं वक्तव्या । तत्र कतमा निर्मला तथता यासौ बुद्धानां भगवतामनास्रवधातौ सर्वाकारमलविगमादाश्रयपरिवृत्तिर्व्यवस्थाप्यते । सा पुनरष्टौ पदार्थानधिकृत्य समासतो वेदितव्या । अष्टौ पदार्थाः कतमे । शुद्धिः प्राप्तिर्विसंयोगः स्वपरार्थस्तदाश्रयः । गम्भीर्यौदार्यमाहात्म्यं यावत्कालं यथा च तत्
uktā samalā tathatā / nirmalā tathatedānīṃ vaktavyā / tatra katamā nirmalā tathatā yāsau buddhānāṃ bhagavatāmanāsravadhātau sarvākāramalavigamādāśrayaparivṛttirvyavasthāpyate / sā punaraṣṭau padārthānadhikṛtya samāsato veditavyā / aṣṭau padārthāḥ katame / śuddhiḥ prāptirvisaṃyogaḥ svaparārthastadāśrayaḥ / gambhīryaudāryamāhātmyaṃ yāvatkālaṃ yathā ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येते ऽष्टौ पदार्था यथासंख्यमनेन श्लोकेन परिदीपिताः । तद्यथा स्वभावार्थो हेत्वर्थः फलार्थः कर्मार्थो योगार्थो वृत्त्यर्थो नित्यार्थो ऽचिन्त्यार्थः । तत्र यो ऽसौ धातुरविनिर्मुक्तक्लेशकोशस्तथागतगर्भ इत्युक्तो भगवता । तद्विशुद्धिराश्रयपरिवृत्तेः स्वभावो वेदितव्यः । यत आह । यो भगवन् सर्वक्लेशकोशकोटिगूढे तथागतगर्भे निष्काङ्क्षः सर्वक्लेशकोशविनिर्मुक्तेस्तथागतधर्मकाये ऽपि स निष्काङ्क्ष इति । द्विविधं ज्ञानं लोकोत्तरमविकल्पं तत्पृष्ठलब्धं च । लौकिकलोकोत्तरज्ञानमाश्रयपरिवृत्तिहेतुः प्राप्तिशब्देन परिदीपितः । प्राप्यते ऽनेनेति प्राप्तिः । तत्फलं द्विविधम् । द्विविधो विसंयोगः क्लेशावरणविसंयोगो ज्ञेयावरणविसंयोगश्च । यथाक्रमं स्वपरार्थसंपादनं कर्म । तदधिष्ठानसमन्वागमो योगः । त्रिभिर्गाम्भीर्यौदार्यमाहात्म्यप्रभवितैर्बुद्धकायैर्नित्यमा भवगतेरचिन्त्येन प्रकारेण वर्तनं वृत्तिरिति । उद्दानम् । स्वभावहेतुफलतः कर्मयोगप्रवृत्तितः । तन्नित्याचिन्त्यतश्चैव बुद्धभूमिष्ववस्थितिः
ityete 'ṣṭau padārthā yathāsaṃkhyamanena ślokena paridīpitāḥ / tadyathā svabhāvārtho hetvarthaḥ phalārthaḥ karmārtho yogārtho vṛttyartho nityārtho 'cintyārthaḥ / tatra yo 'sau dhāturavinirmuktakleśakośastathāgatagarbha ityukto bhagavatā / tadviśuddhirāśrayaparivṛtteḥ svabhāvo veditavyaḥ / yata āha / yo bhagavan sarvakleśakośakoṭigūḍhe tathāgatagarbhe niṣkāṅkṣaḥ sarvakleśakośavinirmuktestathāgatadharmakāye 'pi sa niṣkāṅkṣa iti / dvividhaṃ jñānaṃ lokottaramavikalpaṃ tatpṛṣṭhalabdhaṃ ca / laukikalokottarajñānamāśrayaparivṛttihetuḥ prāptiśabdena paridīpitaḥ / prāpyate 'neneti prāptiḥ / tatphalaṃ dvividham / dvividho visaṃyogaḥ kleśāvaraṇavisaṃyogo jñeyāvaraṇavisaṃyogaśca / yathākramaṃ svaparārthasaṃpādanaṃ karma / tadadhiṣṭhānasamanvāgamo yogaḥ / tribhirgāmbhīryaudāryamāhātmyaprabhavitairbuddhakāyairnityamā bhavagateracintyena prakāreṇa vartanaṃ vṛttiriti / uddānam / svabhāvahetuphalataḥ karmayogapravṛttitaḥ / tannityācintyataścaiva buddhabhūmiṣvavasthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धत्वं प्रकृतिप्रभास्वरमिति प्रोक्तं यदागन्तुक- क्लेशज्ञेयघनाभ्रजालपटलच्छन्नं रविव्योमवत् । सर्वैर्बुद्धगुणैरुपेतममलैर्नित्यं ध्रुवं शाश्वतं धर्माणां तदकल्पनप्रविचयज्ञानाश्रयादाप्यते
buddhatvaṃ prakṛtiprabhāsvaramiti proktaṃ yadāgantuka- kleśajñeyaghanābhrajālapaṭalacchannaṃ ravivyomavat / sarvairbuddhaguṇairupetamamalairnityaṃ dhruvaṃ śāśvataṃ dharmāṇāṃ tadakalpanapravicayajñānāśrayādāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य श्लोकस्यार्थः समासेन चतुर्भिः श्लोकैर्वेदितव्यः । बुद्धत्वमविनिर्भागशुक्लधर्मप्रभावितम् । आदित्याकाशवज्ज्ञानप्रहाणद्वयलक्षणम्
asya ślokasyārthaḥ samāsena caturbhiḥ ślokairveditavyaḥ / buddhatvamavinirbhāgaśukladharmaprabhāvitam / ādityākāśavajjñānaprahāṇadvayalakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गङ्गातीररजो ऽतीतैर्बुद्धधर्मैः प्रभास्वरैः । सर्वैरकृतकैर्युक्तमविनिर्भागवृतिभिः
gaṅgātīrarajo 'tītairbuddhadharmaiḥ prabhāsvaraiḥ / sarvairakṛtakairyuktamavinirbhāgavṛtibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वभावापरिनिष्पत्तिव्यापित्वागन्तुकत्वतः । क्लेशज्ञेयावृतिस्तस्मान्मेघवत् समुदाहृता
svabhāvāpariniṣpattivyāpitvāgantukatvataḥ / kleśajñeyāvṛtistasmānmeghavat samudāhṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयावरणविश्लेषहेतुर्ज्ञानद्वयं पुनः । निर्विकल्प च तत्पृष्ठलब्धं तज्ज्ञानमिष्यते
dvayāvaraṇaviśleṣaheturjñānadvayaṃ punaḥ / nirvikalpa ca tatpṛṣṭhalabdhaṃ tajjñānamiṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकल एव शशाङ्को राहुवक्त्राद्विमुक्तः । रविरिव जलदादिक्लेशनिर्मुक्तरश्मिर् विमलगुणयुतत्वाद्भाति मुक्तं तदेव
sakala eva śaśāṅko rāhuvaktrādvimuktaḥ / raviriva jaladādikleśanirmuktaraśmir vimalaguṇayutatvādbhāti muktaṃ tadeva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिवृषमधुसारहेमरत्नप्रवरनिधानमहाफलद्रुमाभम् । सुगतविमलरत्नविग्रहाग्रक्षितिपतिकाञ्चनबिम्बवज्जिनत्वम्
munivṛṣamadhusārahemaratnapravaranidhānamahāphaladrumābham / sugatavimalaratnavigrahāgrakṣitipatikāñcanabimbavajjinatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य खलु श्लोकद्वयस्यार्थः समासतो ऽष्टाभिः श्लोकैर्वेदितव्यः । रागाद्यागन्तुकक्लेशशुद्धिरम्बुह्रदादिवत् । ज्ञानस्य निर्विकल्पस्य फलमुक्तं समासतः
asya khalu ślokadvayasyārthaḥ samāsato 'ṣṭābhiḥ ślokairveditavyaḥ / rāgādyāgantukakleśaśuddhirambuhradādivat / jñānasya nirvikalpasya phalamuktaṃ samāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाकारवरोपेतबुद्धभावनिदर्शनम् । फलं तत्पृष्ठलब्धस्य ज्ञानस्य परिदीपितम्
sarvākāravaropetabuddhabhāvanidarśanam / phalaṃ tatpṛṣṭhalabdhasya jñānasya paridīpitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छाम्बुह्रदवद्रागरजःकालुष्यहानितः । विनेयाम्बुरुहध्यानवार्यभिष्यन्दनाच्च तत्
svacchāmbuhradavadrāgarajaḥkāluṣyahānitaḥ / vineyāmburuhadhyānavāryabhiṣyandanācca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वेषराहुप्रमुक्तत्वा न्महामैत्रीकृपांशुभिः । जगत्स्फरणतः पूर्णविमलेन्दूपमं च तत्
dveṣarāhupramuktatvā nmahāmaitrīkṛpāṃśubhiḥ / jagatspharaṇataḥ pūrṇavimalendūpamaṃ ca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहाभ्रजालनिर्मोक्षाज्जगति ज्ञानरश्मिभिः । तमोविधमनात्तच्च बुद्धत्वममलार्कवत्
mohābhrajālanirmokṣājjagati jñānaraśmibhiḥ / tamovidhamanāttacca buddhatvamamalārkavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतुल्यतुल्यधर्मत्वात् सद्धर्मरसदानतः । फल्गुव्यपगमात्तच्च सुगतक्षौद्रसारवत्
atulyatulyadharmatvāt saddharmarasadānataḥ / phalguvyapagamāttacca sugatakṣaudrasāravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तिफलदानाच्च सुवर्णनिधिवृक्षवत्
vimuktiphaladānācca suvarṇanidhivṛkṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मरत्नात्मभावत्वाद् द्विपदाग्राधिपत्यतः । रूपरत्नाकृतित्वाच्च तद्रत्ननृप बिम्बवत्
dharmaratnātmabhāvatvād dvipadāgrādhipatyataḥ / rūparatnākṛtitvācca tadratnanṛpa bimbavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्तु द्विविधं लोकोत्तरमविकल्पं तत्पृष्ठलब्धं च ज्ञानमाश्रयपरिवृत्तेर्हेतुर्विसंयोगफलसंज्ञितायाः । तत्कर्म स्वपरार्थसंपादनमित्युक्तम् । तत्र कतमा स्वपरार्थसंपत् । या सवासनक्लेशज्ञेयावरणविमोक्षादनावरणधर्मकायप्राप्तिरियमुच्यते स्वार्थसंपत्तिः । या तदूर्ध्वमा लोकादनाभोगतः कायद्वयेन संदर्शनदेशनाविभुत्वद्वयप्रवृत्तिरियमुच्यते परार्थसंपत्तिरिति । तस्यां स्वपरार्थसंपत्तौ कर्मार्थमारभ्य त्रयः श्लोकाः । अनास्रवं व्याप्यविनाशधर्मि च ध्रुवं शिवं शाश्वतमच्युतं पदम् । तथागतत्वं गगनोपमं सताम् षडिन्दियार्थानुभवेषु कारणम्
yattu dvividhaṃ lokottaramavikalpaṃ tatpṛṣṭhalabdhaṃ ca jñānamāśrayaparivṛtterheturvisaṃyogaphalasaṃjñitāyāḥ / tatkarma svaparārthasaṃpādanamityuktam / tatra katamā svaparārthasaṃpat / yā savāsanakleśajñeyāvaraṇavimokṣādanāvaraṇadharmakāyaprāptiriyamucyate svārthasaṃpattiḥ / yā tadūrdhvamā lokādanābhogataḥ kāyadvayena saṃdarśanadeśanāvibhutvadvayapravṛttiriyamucyate parārthasaṃpattiriti / tasyāṃ svaparārthasaṃpattau karmārthamārabhya trayaḥ ślokāḥ / anāsravaṃ vyāpyavināśadharmi ca dhruvaṃ śivaṃ śāśvatamacyutaṃ padam / tathāgatatvaṃ gaganopamaṃ satām ṣaḍindiyārthānubhaveṣu kāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभूतिरूपार्थविदर्शने सदा निमित्तभूतं सुकथाशुचिश्रवे । तथागतानां शुचिशीलजिघ्रणे महार्यसद्धर्मरसाग्रविन्दने
vibhūtirūpārthavidarśane sadā nimittabhūtaṃ sukathāśuciśrave / tathāgatānāṃ śuciśīlajighraṇe mahāryasaddharmarasāgravindane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुसूक्ष्मचिन्तापरमार्थगव्हरं तथागतव्योम निमित्तवर्जितम्
susūkṣmacintāparamārthagavharaṃ tathāgatavyoma nimittavarjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य खलु श्लोकत्रयस्यार्थः समासतो ऽष्टभिः श्लोकैर्वेदितव्यः । कर्म ज्ञानद्वयस्यतद्वेदितव्यं समासतः । पूरणं मुक्तिकायस्य धर्मकायस्य शोधनम्
asya khalu ślokatrayasyārthaḥ samāsato 'ṣṭabhiḥ ślokairveditavyaḥ / karma jñānadvayasyatadveditavyaṃ samāsataḥ / pūraṇaṃ muktikāyasya dharmakāyasya śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विमुक्तिधर्मकायौ च वेदितव्यौ द्विरेकधा । अनास्रवत्वाद्व्यापित्वादसंस्कृतपदत्वतः
vimuktidharmakāyau ca veditavyau dvirekadhā / anāsravatvādvyāpitvādasaṃskṛtapadatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनास्रवत्वं क्लेशानां सवासननि रोधतः । असङ्गाप्रतिघातत्वाज्ज्ञानस्य व्यापिता मता
anāsravatvaṃ kleśānāṃ savāsanani rodhataḥ / asaṅgāpratighātatvājjñānasya vyāpitā matā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंस्कृतत्वमत्यन्तमविनाशस्वभावतः । अविनाशित्वमुद्देशस्तन्निर्देशो ध्रुवादिभिः
asaṃskṛtatvamatyantamavināśasvabhāvataḥ / avināśitvamuddeśastannirdeśo dhruvādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाशश्चतुर्विधो ज्ञेयो ध्रुवत्वादिविपर्ययात् । पूर्तिर्विकृतिरुच्छित्तिरचिन्त्यनमनच्युतिः
nāśaścaturvidho jñeyo dhruvatvādiviparyayāt / pūrtirvikṛtirucchittiracintyanamanacyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदभावाद्ध्रुवं ज्ञेयं शिवं शाश्वतमच्युतम् । पदं तदमलज्ञानं शुक्लधर्मास्पदत्वतः
tadabhāvāddhruvaṃ jñeyaṃ śivaṃ śāśvatamacyutam / padaṃ tadamalajñānaṃ śukladharmāspadatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानिमित्तमाकाशं निमित्तं रूपदर्शने । शब्दगन्धरस्पृश्यधर्माणां च श्रवादिषु
yathānimittamākāśaṃ nimittaṃ rūpadarśane / śabdagandharaspṛśyadharmāṇāṃ ca śravādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हेतुः कायद्वयं तद्वदनावरणयोगतः
hetuḥ kāyadvayaṃ tadvadanāvaraṇayogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदुक्तमाकाशलक्षणो बुद्ध इति तत्पारमार्थिकमावेणिकं तथागतानां बुद्धलक्षणमभिसंधायोक्तम् । एवं ह्याह । संचेद्द्वात्रिंशन्महापुरुषलक्षणैस्तथागतो द्रष्टव्यो ऽभविष्यत्तद्राजापि चक्रवर्ती तथागतो ऽभविष्यदिति । तत्र परमार्थलक्षणे योगार्थमारभ्य श्लोकः । अचिन्त्यं नित्यं च ध्रुवमथ शिवं शाश्वतमथ प्रशान्तं च व्यापि व्यपगतविकल्पं गगनवत् । असक्तं सर्वत्रापरतिघपरुषस्पर्शविगतं न दृश्यं न ग्राह्यं शुभमपि च बुद्धत्वममलम्
yaduktamākāśalakṣaṇo buddha iti tatpāramārthikamāveṇikaṃ tathāgatānāṃ buddhalakṣaṇamabhisaṃdhāyoktam / evaṃ hyāha / saṃceddvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇaistathāgato draṣṭavyo 'bhaviṣyattadrājāpi cakravartī tathāgato 'bhaviṣyaditi / tatra paramārthalakṣaṇe yogārthamārabhya ślokaḥ / acintyaṃ nityaṃ ca dhruvamatha śivaṃ śāśvatamatha praśāntaṃ ca vyāpi vyapagatavikalpaṃ gaganavat / asaktaṃ sarvatrāparatighaparuṣasparśavigataṃ na dṛśyaṃ na grāhyaṃ śubhamapi ca buddhatvamamalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ खल्वस्य श्लोकस्यार्थः समासतो ऽष्टाभिः श्लोकैर्वेदितव्यः । विमुक्तिधर्मकायाभ्यां स्वपरार्थो निदर्शितः । स्वपरार्थाश्रये तस्मिन् योगो ऽचिन्त्यादिभिर्गुणैः
atha khalvasya ślokasyārthaḥ samāsato 'ṣṭābhiḥ ślokairveditavyaḥ / vimuktidharmakāyābhyāṃ svaparārtho nidarśitaḥ / svaparārthāśraye tasmin yogo 'cintyādibhirguṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अचिन्त्यमनुगन्तव्यं त्रिज्ञानाविषयत्वतः । सर्वज्ञज्ञानविषयं बुद्धत्वं ज्ञानदेहिभिः
acintyamanugantavyaṃ trijñānāviṣayatvataḥ / sarvajñajñānaviṣayaṃ buddhatvaṃ jñānadehibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुतस्याविषयः सौक्ष्म्याच्चिन्तायाः परमार्थतः । लौक्यादिभावनायाश्च धर्मतागव्हरत्वतः
śrutasyāviṣayaḥ saukṣmyāccintāyāḥ paramārthataḥ / laukyādibhāvanāyāśca dharmatāgavharatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टपूर्वं न तद्यस्माद्वालैर्जात्यन्धकायवत् । आर्यैश्च सूतिकामध्यस्थित बालार्कबिम्बवत्
dṛṣṭapūrvaṃ na tadyasmādvālairjātyandhakāyavat / āryaiśca sūtikāmadhyasthita bālārkabimbavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पादविगमान्नित्यं निरोधविगमाद्ध्रुवम् । शिवमेतद्द्वयाभावाच्छाश्वतं धर्मतास्थितेः
utpādavigamānnityaṃ nirodhavigamāddhruvam / śivametaddvayābhāvācchāśvataṃ dharmatāsthiteḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकल्पमप्रतिष्ठानादसक्तं क्लेशहानितः
akalpamapratiṣṭhānādasaktaṃ kleśahānitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्राप्रतिघं सर्वज्ञेयावरणशुद्धितः । परुषस्पर्शनिर्मुक्तं मृदुकर्मण्यभावतः
sarvatrāpratighaṃ sarvajñeyāvaraṇaśuddhitaḥ / paruṣasparśanirmuktaṃ mṛdukarmaṇyabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अदृश्यं तदरूपित्वादग्राह्यमनिमित्ततः । शुभं प्रकृतिशुद्धत्वादमलं मलहानितः
adṛśyaṃ tadarūpitvādagrāhyamanimittataḥ / śubhaṃ prakṛtiśuddhatvādamalaṃ malahānitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पुनरेतदाकाशवदसंस्कृतगुणाविनिर्भागवृत्त्यापि तथागतत्वामा भवगतेरचिन्त्यमहोपायक्रुणाज्ञानपरिकर्मविशेषेण जगद्धितसुखाधाननिमित्तममलै स्त्रिभिः स्वभाविकसांभोगिकनैर्माणिकैः कायैरनुपरतमनुच्छिन्नमनाभोगेन प्रवर्तत इति द्रष्टव्यमावेणीकधर्मयुतत्वादिति । तत्र वृत्त्यर्थमारभ्य बुद्धकायविभागे चत्वारः श्लोकाः । अनादिमध्यान्तमभिन्नमद्वयं त्रिधा विमुक्तं विमलाविकल्पकम् । समाहिता योगिनस्तत्प्रयत्नाः पश्यन्ति यं धर्मधातुस्वभावम्
yatpunaretadākāśavadasaṃskṛtaguṇāvinirbhāgavṛttyāpi tathāgatatvāmā bhavagateracintyamahopāyakruṇājñānaparikarmaviśeṣeṇa jagaddhitasukhādhānanimittamamalai stribhiḥ svabhāvikasāṃbhogikanairmāṇikaiḥ kāyairanuparatamanucchinnamanābhogena pravartata iti draṣṭavyamāveṇīkadharmayutatvāditi / tatra vṛttyarthamārabhya buddhakāyavibhāge catvāraḥ ślokāḥ / anādimadhyāntamabhinnamadvayaṃ tridhā vimuktaṃ vimalāvikalpakam / samāhitā yoginastatprayatnāḥ paśyanti yaṃ dharmadhātusvabhāvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अमेयगङ्गासिकतातिवृत्तैर्गुणैरचिन्त्यैरसमैरुपेतः । (र्ग्व् ८६) सवासनोन्मूलितसर्वदोषस्तथागतानाममलः स धातुः
ameyagaṅgāsikatātivṛttairguṇairacintyairasamairupetaḥ / (Rgv 86) savāsanonmūlitasarvadoṣastathāgatānāmamalaḥ sa dhātuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रसद्धर्ममयूखविग्रहैर्जगद्विमोक्षार्थसमाहृतोद्यमः । क्रियासु चिन्तामणिराजरत्नवद्विचित्रभावो न च तत्स्वभववान्
vicitrasaddharmamayūkhavigrahairjagadvimokṣārthasamāhṛtodyamaḥ / kriyāsu cintāmaṇirājaratnavadvicitrabhāvo na ca tatsvabhavavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकेषु यच्छान्तिपथावतारप्रपाचनाव्याकरणे निदानम् । बिम्बं तदप्यत्र सदावरुद्धमाकाशधाताविव रूपधातुः
lokeṣu yacchāntipathāvatāraprapācanāvyākaraṇe nidānam / bimbaṃ tadapyatra sadāvaruddhamākāśadhātāviva rūpadhātuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषां खलु चतुर्णां श्लोकानां पिण्डार्थो विंशतिश्लोकैर्वेदितव्यः । यत्तद्बुद्धत्वमित्युक्तं सर्वज्ञत्वं स्वयंभुवाम् । निर्वृतिः परमाचिन्त्यप्राप्तिः प्रत्यात्मवेदिता
eṣāṃ khalu caturṇāṃ ślokānāṃ piṇḍārtho viṃśatiślokairveditavyaḥ / yattadbuddhatvamityuktaṃ sarvajñatvaṃ svayaṃbhuvām / nirvṛtiḥ paramācintyaprāptiḥ pratyātmaveditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्प्रभेदस्त्रिभिः कायैर्वृत्तिः स्वाभाविकादिभिः । गाम्भीर्यैदार्यमाहात्म्यगुणधर्मप्रभावितैः
tatprabhedastribhiḥ kāyairvṛttiḥ svābhāvikādibhiḥ / gāmbhīryaidāryamāhātmyaguṇadharmaprabhāvitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र स्वभाविकः कायो बुद्धानां पञ्चलक्षणः । पञ्चाकारगुणोपेतो वेदितव्यः समासतः
tatra svabhāvikaḥ kāyo buddhānāṃ pañcalakṣaṇaḥ / pañcākāraguṇopeto veditavyaḥ samāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंस्कृतमसंभिन्नमन्तद्वयविवर्जितम् । क्लेशज्ञेयसमापत्तित्रयावरणनिःसृतम्
asaṃskṛtamasaṃbhinnamantadvayavivarjitam / kleśajñeyasamāpattitrayāvaraṇaniḥsṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभास्वरं विशुद्धं च धर्मधातोः स्वभावतः
prabhāsvaraṃ viśuddhaṃ ca dharmadhātoḥ svabhāvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रमेयैरसंख्येयैरचिन्त्यैरसमैर्गुणैः । विशुद्धिपारमीप्राप्तैर्युक्तं स्वाभाविकं वपुः
aprameyairasaṃkhyeyairacintyairasamairguṇaiḥ / viśuddhipāramīprāptairyuktaṃ svābhāvikaṃ vapuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदारत्वादगण्यत्वात् तर्कस्यागोचरत्वतः । कैवल्याद्वासनोच्छित्तेरप्रमेयादयः क्रमात्
udāratvādagaṇyatvāt tarkasyāgocaratvataḥ / kaivalyādvāsanocchitteraprameyādayaḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रधर्मसंभोगरूपधर्मावभासतः । करुणाशुद्धिनिष्यन्दसत्त्वार्थास्रंसनत्वतः
vicitradharmasaṃbhogarūpadharmāvabhāsataḥ / karuṇāśuddhiniṣyandasattvārthāsraṃsanatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्विकल्पं निराभोगं यथाभिप्रायपूरितः । चिन्तामणिप्रभावर्द्धेः सांभोगस्य व्यवस्थितिः
nirvikalpaṃ nirābhogaṃ yathābhiprāyapūritaḥ / cintāmaṇiprabhāvarddheḥ sāṃbhogasya vyavasthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशने दर्शने कृत्यास्रंसने ऽनभिसंस्कृतौ । अतत्स्वभावाख्याने च चित्रतोक्ता च पञ्चधा
deśane darśane kṛtyāsraṃsane 'nabhisaṃskṛtau / atatsvabhāvākhyāne ca citratoktā ca pañcadhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रङ्गप्रत्ययवैचित्र्यादतद्भावो यथा मणेः । सत्त्वप्रत्ययवैचित्र्यादतद्भावस्तथा विभोः
raṅgapratyayavaicitryādatadbhāvo yathā maṇeḥ / sattvapratyayavaicitryādatadbhāvastathā vibhoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाकरुणया कृत्स्नं लोकमालोक्य लोकवित् । धर्मकायादविरलं निर्माणैश्चित्ररूपिभिः
mahākaruṇayā kṛtsnaṃ lokamālokya lokavit / dharmakāyādaviralaṃ nirmāṇaiścitrarūpibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातकान्युपपत्तिं च तुषितेषु च्युतिं ततः । गर्भा[व]क्रमणं जन्म शिल्पस्थानानि कौशलम्
jātakānyupapattiṃ ca tuṣiteṣu cyutiṃ tataḥ / garbhā[va]kramaṇaṃ janma śilpasthānāni kauśalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधिमण्डोपसंक्रान्तिं मारसैन्यप्रमर्दनम्
bodhimaṇḍopasaṃkrāntiṃ mārasainyapramardanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संबोधिं धर्मचक्रं च निर्वाणाधिगमक्रियाम् । क्षेत्रेष्वपरिशुद्धेषु दर्शयत्या भवस्थिते
saṃbodhiṃ dharmacakraṃ ca nirvāṇādhigamakriyām / kṣetreṣvapariśuddheṣu darśayatyā bhavasthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनित्यदुःखनैरात्म्यशान्तिशब्दैरुपायवित् । उद्वेज्य त्रिभवात् सत्त्वान् प्रतारयति निर्वृत्तौ
anityaduḥkhanairātmyaśāntiśabdairupāyavit / udvejya tribhavāt sattvān pratārayati nirvṛttau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तिमार्गावतीर्णाश्च प्राप्यनिर्वाणसंज्ञिनः । सद्धर्मपुण्डरीकादिधर्मतत्त्वप्रकाशनैः
śāntimārgāvatīrṇāśca prāpyanirvāṇasaṃjñinaḥ / saddharmapuṇḍarīkādidharmatattvaprakāśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वग्रहान्निवर्त्यैतान् प्रज्ञोपायपरिग्रहात् । परिपाच्योत्तमे याने व्याकरोत्यग्रबोधये
pūrvagrahānnivartyaitān prajñopāyaparigrahāt / paripācyottame yāne vyākarotyagrabodhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौक्ष्म्यात् प्रभावसंपत्तेर्बालसार्थातिवाहनात् । गाम्भीर्यौ दार्यमाहत्म्यमेषु ज्ञेयं यथाक्रमम्
saukṣmyāt prabhāvasaṃpatterbālasārthātivāhanāt / gāmbhīryau dāryamāhatmyameṣu jñeyaṃ yathākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रथमो धर्मकायो ऽत्र रूपकायौ तु पश्चिमौ । व्योम्नि रूपगतस्येव प्रथमे ऽन्त्यस्य वर्तनम्
prathamo dharmakāyo 'tra rūpakāyau tu paścimau / vyomni rūpagatasyeva prathame 'ntyasya vartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव कायत्रयस्य जगद्धितसुखाधानवृत्तौ नित्यार्थमारभ्य श्लोकः । हेत्वानन्त्यात् सत्त्वधात्वक्षयत्वात् कारुण्यद्धिर्ज्ञानसंपत्तियोगात् । (र्ग्व् ८९) धर्मैश्वर्यान्मृत्युमारावभङ्गान् नैःस्वा भाव्याच्छाश्वतो लोकनाथः
tasyaiva kāyatrayasya jagaddhitasukhādhānavṛttau nityārthamārabhya ślokaḥ / hetvānantyāt sattvadhātvakṣayatvāt kāruṇyaddhirjñānasaṃpattiyogāt / (Rgv 89) dharmaiśvaryānmṛtyumārāvabhaṅgān naiḥsvā bhāvyācchāśvato lokanāthaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य पिण्डार्थः षड्भिः श्लोकैर्वेदितव्यः । कायजीवितभोगानां त्यागैः सद्धर्मसंग्रहात् । सर्वसत्त्वहितायादिप्रतिज्ञोत्तरणत्वतः
asya piṇḍārthaḥ ṣaḍbhiḥ ślokairveditavyaḥ / kāyajīvitabhogānāṃ tyāgaiḥ saddharmasaṃgrahāt / sarvasattvahitāyādipratijñottaraṇatvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुद्धत्वे सुविशुद्धायाः करुणायाः प्रवृत्तितः । ऋद्धिपादप्रकाशाच्च तैरवस्थानशक्तितः
buddhatve suviśuddhāyāḥ karuṇāyāḥ pravṛttitaḥ / ṛddhipādaprakāśācca tairavasthānaśaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानेन भवनिर्वाणद्वयग्रहविमुक्तितः । सदाचिन्त्यसमाधानसुखसंपत्तियोगतः
jñānena bhavanirvāṇadvayagrahavimuktitaḥ / sadācintyasamādhānasukhasaṃpattiyogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोके विचरतो लोकधर्मैरनुपलेपतः । शमामृतपदप्राप्तौ मृत्युमाराप्रचारतः
loke vicarato lokadharmairanupalepataḥ / śamāmṛtapadaprāptau mṛtyumārāpracārataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंस्कृतस्वभावस्य मुनेरादिप्रशान्तितः । नित्यमशरणानां च शरणाभ्युपपत्तितः
asaṃskṛtasvabhāvasya munerādipraśāntitaḥ / nityamaśaraṇānāṃ ca śaraṇābhyupapattitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तभिः कारणैराद्यैर्नित्यता रूपकायतः । पश्चिमैश्च त्रिभिः शास्तुर्नित्यता धर्मकायतः
saptabhiḥ kāraṇairādyairnityatā rūpakāyataḥ / paścimaiśca tribhiḥ śāsturnityatā dharmakāyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स चायमाश्रयपरिवृत्तिप्रभावितस्तथागतानां प्राप्तिनयो ऽचिन्त्यनयेनानुगन्तव्य इति । अचिन्त्यार्थमारभ्य श्लोकः । अवाक्यवत्त्वात् परमार्थसंग्रहादतर्कभूमेरुपमनिवृत्तितः । (र्ग्व् ९०) निरुत्तरत्वाद्भवशान्त्यनुद्ग्रहादचिन्त्य आर्यैरपि बुद्धगोचरः
sa cāyamāśrayaparivṛttiprabhāvitastathāgatānāṃ prāptinayo 'cintyanayenānugantavya iti / acintyārthamārabhya ślokaḥ / avākyavattvāt paramārthasaṃgrahādatarkabhūmerupamanivṛttitaḥ / (Rgv 90) niruttaratvādbhavaśāntyanudgrahādacintya āryairapi buddhagocaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्य पिण्डार्थश्चतुर्भिः श्लोकैर्वेदितव्यः । अचिन्त्यो ऽनभिलाप्यत्वादलाप्यः परमार्थतः । परमार्थो ऽप्रतवर्यत्वादतर्क्यो व्यनुमेयतः
asya piṇḍārthaścaturbhiḥ ślokairveditavyaḥ / acintyo 'nabhilāpyatvādalāpyaḥ paramārthataḥ / paramārtho 'pratavaryatvādatarkyo vyanumeyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यनुमेयो ऽनुत्तरत्वादानुत्तर्यमनुद्ग्रहात् । अनुद्ग्रहो ऽप्रतिष्ठानादगुणदोषाविकल्पनात्
vyanumeyo 'nuttaratvādānuttaryamanudgrahāt / anudgraho 'pratiṣṭhānādaguṇadoṣāvikalpanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चभिः कारणैः सौक्ष्म्यादिचिन्त्यो धर्मकायतः । षष्ठेनातत्त्वभावित्वादचिन्त्यो रूपकायतः
pañcabhiḥ kāraṇaiḥ saukṣmyādicintyo dharmakāyataḥ / ṣaṣṭhenātattvabhāvitvādacintyo rūpakāyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुत्तरज्ञानमहाकृपादिभिर्गुणैरचिन्त्या गुणपारगा जिनाः । अतः क्रमो ऽन्त्यो ऽयमपि स्वयंभुवो ऽभिषेकलब्धा न महर्षयो विदुरिति
anuttarajñānamahākṛpādibhirguṇairacintyā guṇapāragā jināḥ / ataḥ kramo 'ntyo 'yamapi svayaṃbhuvo 'bhiṣekalabdhā na maharṣayo viduriti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.