Library·Ratnagotravibhaga·9

Ratnagotravibhaga 9

अतः परमेष्वेव यथापरिकीर्तितेषु स्थानेष्वधिमुक्तानामधिमुक्त्यनुशंसे षट् श्लोकाः बुद्धधातुर्बुद्धबोधिर्बुद्धधर्मा बुद्धकृत्यम् । गोचरो ऽयं नायकानां शुद्धसत्त्वैरप्यचिन्त्यः

ataḥ parameṣveva yathāparikīrtiteṣu sthāneṣvadhimuktānāmadhimuktyanuśaṃse ṣaṭ ślokāḥ buddhadhāturbuddhabodhirbuddhadharmā buddhakṛtyam / gocaro 'yaṃ nāyakānāṃ śuddhasattvairapyacintyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह जिनविषये ऽधिमुक्तबुद्धिर्गुणगणभाजनतामुपैति धीमान् । अभिभवति स सर्वसत्त्वपुण्यप्रसवमचिन्त्यगुणाभिलाषयोगात्

iha jinaviṣaye 'dhimuktabuddhirguṇagaṇabhājanatāmupaiti dhīmān / abhibhavati sa sarvasattvapuṇyaprasavamacintyaguṇābhilāṣayogāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो दद्यान्मणिसंस्कृतानि कनकक्षेत्राणि बोध्यर्थिको बुद्धक्षेत्ररजःसमान्यहरहो धर्मेश्वरेभ्यः सदा । यश्चान्यः शृणुयादितः पदमपि श्रुत्वाधिमुच्येदयं तस्माद्दानमयाच्छुंभाद्बहुतरं पुण्यं समासादयेत्

yo dadyānmaṇisaṃskṛtāni kanakakṣetrāṇi bodhyarthiko buddhakṣetrarajaḥsamānyaharaho dharmeśvarebhyaḥ sadā / yaścānyaḥ śṛṇuyāditaḥ padamapi śrutvādhimucyedayaṃ tasmāddānamayācchuṃbhādbahutaraṃ puṇyaṃ samāsādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः शीलं तनुवाङ्मनोभिरमलं रक्षेदनाभोगवद् धीमान् बोधिमनुत्तरामभिलषन् कल्पाननेकानपि । यश्चान्यः शृणुयादितः पदमपि श्रुत्वाधिमुच्येदयं तस्माच्छीलमयाच्छुभाद्बहुतरं पुण्यं समासादयेत्

yaḥ śīlaṃ tanuvāṅmanobhiramalaṃ rakṣedanābhogavad dhīmān bodhimanuttarāmabhilaṣan kalpānanekānapi / yaścānyaḥ śṛṇuyāditaḥ padamapi śrutvādhimucyedayaṃ tasmācchīlamayācchubhādbahutaraṃ puṇyaṃ samāsādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्यायेद्ध्यानमपीह यस्त्रिभुवनक्लेशाग्निनिर्वापकं दिव्यब्रह्म विहारपारमिगतः संबोध्युपायाच्युतः । यश्चान्यः श्रृणुयादितः पदमपि श्रुत्वाधिमुच्येदयं तस्माद्ध्यानमयाच्छुभाद्बहुतरं पुण्यं समासादयेत्

dhyāyeddhyānamapīha yastribhuvanakleśāgninirvāpakaṃ divyabrahma vihārapāramigataḥ saṃbodhyupāyācyutaḥ / yaścānyaḥ śrṛṇuyāditaḥ padamapi śrutvādhimucyedayaṃ tasmāddhyānamayācchubhādbahutaraṃ puṇyaṃ samāsādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञा क्लेशज्ञेयसर्वप्रहाणं सातः श्रेष्ठा हेतुरस्याः श्रवो ऽयम्

prajñā kleśajñeyasarvaprahāṇaṃ sātaḥ śreṣṭhā heturasyāḥ śravo 'yam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा श्लोकानां पिण्डार्थो नवभिः श्लोकैर्वेदितव्यः । आश्रये तत्परावृत्तौ तद्गुणेष्वर्थसाधने । चतुर्विधे जिनज्ञानविषये ऽस्मिन् यथोदिते

eṣā ślokānāṃ piṇḍārtho navabhiḥ ślokairveditavyaḥ / āśraye tatparāvṛttau tadguṇeṣvarthasādhane / caturvidhe jinajñānaviṣaye 'smin yathodite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धिमानस्तित्वशक्तत्वगुणवत्त्वा धिमुक्तितः । तथागतपदप्राप्तिभव्यतामाशु गच्छति

dhimānastitvaśaktatvaguṇavattvā dhimuktitaḥ / tathāgatapadaprāptibhavyatāmāśu gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्यसौ विषयो ऽचिन्त्यः शक्यः प्राप्तुं स मादृशैः । प्राप्त एवंगुणश्चासाविति श्रद्धाधिमुक्तितः

astyasau viṣayo 'cintyaḥ śakyaḥ prāptuṃ sa mādṛśaiḥ / prāpta evaṃguṇaścāsāviti śraddhādhimuktitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छन्दवीर्यस्मृतिध्यानप्रज्ञादिगुणभाजनम् । बोधिचित्तं भवत्यस्य सततं प्रत्यपस्थितम्

chandavīryasmṛtidhyānaprajñādiguṇabhājanam / bodhicittaṃ bhavatyasya satataṃ pratyapasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चित्तप्रत्युपस्थानादविवर्त्यो जिनात्मजः । पुण्यपारमितापूरिपरिशुद्धिं निगच्छति

taccittapratyupasthānādavivartyo jinātmajaḥ / puṇyapāramitāpūripariśuddhiṃ nigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुण्यं पारमिताः पञ्च त्रेधा तदविकल्पनात् । तत्पूरिः परिशुद्धिस्तु तद् विपक्षप्रहाणतः

puṇyaṃ pāramitāḥ pañca tredhā tadavikalpanāt / tatpūriḥ pariśuddhistu tad vipakṣaprahāṇataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानं दानमयं पुण्यं शीलं शीलमयं स्मृतम् । द्वे भावनामयं क्षान्तिध्याने वीर्यं तु सर्वगम्

dānaṃ dānamayaṃ puṇyaṃ śīlaṃ śīlamayaṃ smṛtam / dve bhāvanāmayaṃ kṣāntidhyāne vīryaṃ tu sarvagam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्सर्यादिविपक्षो यस्तत् क्लेशावरणं मतम्

mātsaryādivipakṣo yastat kleśāvaraṇaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्प्रहाणहेतुश्च नान्यः प्रज्ञामृते ततः । श्रेष्ठा प्रज्ञा श्रुतं चास्य मूलं तस्माच्छ्रुतं परम्

etatprahāṇahetuśca nānyaḥ prajñāmṛte tataḥ / śreṣṭhā prajñā śrutaṃ cāsya mūlaṃ tasmācchrutaṃ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतीदमाप्तागमयुक्तिसंश्रयादुदाहृतं केवलमात्मशुद्धये । धियाधिमुक्त्या कुशलोपसंपदा समन्विता ये तदनुग्रहाय च

itīdamāptāgamayuktisaṃśrayādudāhṛtaṃ kevalamātmaśuddhaye / dhiyādhimuktyā kuśalopasaṃpadā samanvitā ye tadanugrahāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रदीपविद्युन्मणिचन्द्रभास्करान् प्रतीत्य पश्यन्ति यथा सचक्षुषः । महार्थधर्मप्रतिभाप्रभाकरं मुनिं प्रतीत्येदमुदाहृतं तथा

pradīpavidyunmaṇicandrabhāskarān pratītya paśyanti yathā sacakṣuṣaḥ / mahārthadharmapratibhāprabhākaraṃ muniṃ pratītyedamudāhṛtaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदर्थवद्धर्मपदोपसंहितं त्रिधातुसंक्लेशनि बर्हण वचः । भवेच्च यच्छान्त्यनुशंसदर्शकं तदुक्तमार्षं विपरीतमन्यथा

yadarthavaddharmapadopasaṃhitaṃ tridhātusaṃkleśani barhaṇa vacaḥ / bhavecca yacchāntyanuśaṃsadarśakaṃ taduktamārṣaṃ viparītamanyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्स्यादविक्षिप्तमनोभिरुक्तं शास्तारमेकं जिनमुद्दिशद्भिः । (र्ग्व् ११८) मोक्षाप्तिसंभारपथानुकूलं मूर्ध्ना तदप्यार्षमिव प्रतीच्छेत्

yatsyādavikṣiptamanobhiruktaṃ śāstāramekaṃ jinamuddiśadbhiḥ / (Rgv 118) mokṣāptisaṃbhārapathānukūlaṃ mūrdhnā tadapyārṣamiva pratīcchet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मान्नेह जिनात् सुपण्डिततमो लोके ऽस्ति कश्चित्क्वचित् सर्वज्ञः सकलं स वेद विधिवत्तत्त्वं परं नापरः । तस्माद्यत्स्वयमेव नीतमृषिणा सूत्रं विचाल्यं न तत् सद्धर्मप्रतिबाधनं हि तदपि स्यान्नीति भेदान्मुनेः

yasmānneha jināt supaṇḍitatamo loke 'sti kaścitkvacit sarvajñaḥ sakalaṃ sa veda vidhivattattvaṃ paraṃ nāparaḥ / tasmādyatsvayameva nītamṛṣiṇā sūtraṃ vicālyaṃ na tat saddharmapratibādhanaṃ hi tadapi syānnīti bhedānmuneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्यांश्चापवदन्ति तन्निगदितं धर्मं च गर्हन्ति यत् सर्वः सो ऽभिनिवेशदर्शनकृतः क्लेशो विमूढात्मनाम् । तस्मान्नाभिनिवेशदृष्टिमलिने तस्मिन्निवेश्या मतिः शुद्धं वस्त्रमुपैति रङ्गविकृतिं न स्नेहपङ्काङ्कितम्

āryāṃścāpavadanti tannigaditaṃ dharmaṃ ca garhanti yat sarvaḥ so 'bhiniveśadarśanakṛtaḥ kleśo vimūḍhātmanām / tasmānnābhiniveśadṛṣṭimaline tasminniveśyā matiḥ śuddhaṃ vastramupaiti raṅgavikṛtiṃ na snehapaṅkāṅkitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीमान्द्यादधिमुक्तिशुक्लविरहान् मिथ्याभिमानाश्रयात् सद्धर्मव्यसनावृतात्मकतया नेयार्थतत्त्वग्रहात् । लोभग्रेधतया च दर्शनवशाद्धर्मद्विपां सेवनाद् आराद्धर्मभृतां च हीनरुचयो धर्मान् क्षिपन्त्यर्हताम्

dhīmāndyādadhimuktiśuklavirahān mithyābhimānāśrayāt saddharmavyasanāvṛtātmakatayā neyārthatattvagrahāt / lobhagredhatayā ca darśanavaśāddharmadvipāṃ sevanād ārāddharmabhṛtāṃ ca hīnarucayo dharmān kṣipantyarhatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाग्नेर्नोग्रविषादहेर्न वधकान्नैवाशनिभ्यस्तथा भेतव्यं विदुषामतीव तु यथा गम्भीरधर्मक्षतेः । कुर्युर्जीवितविप्रयोगमनलव्यालारिवज्राग्नयस् तद्धेतोर्न पुनर्व्रजेदतिभयामावीचिकानां गतिम्

nāgnernograviṣādaherna vadhakānnaivāśanibhyastathā bhetavyaṃ viduṣāmatīva tu yathā gambhīradharmakṣateḥ / kuryurjīvitaviprayogamanalavyālārivajrāgnayas taddhetorna punarvrajedatibhayāmāvīcikānāṃ gatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापित्ररिहद्वधाचरणकृत् संघाग्रभेत्ता नरः । स्यात्तस्यापि ततो विमुक्तिरचिरं धर्मार्थनिध्यानतो धर्मे यस्य तु मानसं प्रतिहतं तस्मै विमुक्तिः कुतः

mātāpitrarihadvadhācaraṇakṛt saṃghāgrabhettā naraḥ / syāttasyāpi tato vimuktiraciraṃ dharmārthanidhyānato dharme yasya tu mānasaṃ pratihataṃ tasmai vimuktiḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नानि व्यवदानधातुममलां बोधिं गुणान् कर्म च व्याकृत्यार्थपदानि सप्त विधिवद्यत् पुण्यमाप्तं मया । तेनेयं जनतामितायुषमृषिं पश्येदनन्तद्युतिं दृष्ट्वा चामलधर्मचक्षुरुदयाद्बोधिं परामाप्नुयात्

ratnāni vyavadānadhātumamalāṃ bodhiṃ guṇān karma ca vyākṛtyārthapadāni sapta vidhivadyat puṇyamāptaṃ mayā / teneyaṃ janatāmitāyuṣamṛṣiṃ paśyedanantadyutiṃ dṛṣṭvā cāmaladharmacakṣurudayādbodhiṃ parāmāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषामपि दशानां श्लोकानां पिण्डार्थस्त्रिभिः श्लोकैर्वेदितव्यः । यतश्च यन्निमित्तं च यथा च यदुदाहृतम् । यन्निष्यन्दफलं श्लोकैश्चतुर्भिः परिदीपितम्

eṣāmapi daśānāṃ ślokānāṃ piṇḍārthastribhiḥ ślokairveditavyaḥ / yataśca yannimittaṃ ca yathā ca yadudāhṛtam / yanniṣyandaphalaṃ ślokaiścaturbhiḥ paridīpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मसंरक्षणोपायो द्वाभ्यामेकेन च क्षतेः । हेतुः फलमथ द्वाभ्यां श्लोकाभ्यां परिदीपितम्

ātmasaṃrakṣaṇopāyo dvābhyāmekena ca kṣateḥ / hetuḥ phalamatha dvābhyāṃ ślokābhyāṃ paridīpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसारमण्डलक्षान्तिर्बोधिप्राप्तिः समासतः । द्विधा धर्मार्थवादस्य फलमन्तेन दर्शितम्

saṃsāramaṇḍalakṣāntirbodhiprāptiḥ samāsataḥ / dvidhā dharmārthavādasya phalamantena darśitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.