अथातो जारणा पुण्या रससिद्धिविधायिनी । सुकरा सुलभद्रव्या कृतपूर्वा निगद्यते
athāto jāraṇā puṇyā rasasiddhividhāyinī / sukarā sulabhadravyā kṛtapūrvā nigadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Somadeva: Rasendracudamani, chapters·16
Somadeva: Rasendracudamani, chapters 16
अभ्र:: जारणा इह निष्पत्त्रकग्रासं यो रसाय प्रयच्छति । तोषितस्तेन गौरीशो जगत्त्रितयदानतः
abhra:: jāraṇā iha niṣpattrakagrāsaṃ yo rasāya prayacchati / toṣitastena gaurīśo jagattritayadānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पक्षच्छेद => बन्धन पक्षच्छेदमकृत्वा यो रसबन्धं समीहते । बीजैः स विषयासक्त्या मुक्तिमिच्छति दुष्टधीः
pakṣaccheda => bandhana pakṣacchedamakṛtvā yo rasabandhaṃ samīhate / bījaiḥ sa viṣayāsaktyā muktimicchati duṣṭadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्र:: सत्त्व:: फ़ोर् पक्षच्छेद घनसत्त्वं विना नान्यत्सूतपक्षनिकृन्तनम् । कृत्तपक्षो निरुद्धाध्वा रज्यते बध्यते रसः
abhra:: sattva:: for pakṣaccheda ghanasattvaṃ vinā nānyatsūtapakṣanikṛntanam / kṛttapakṣo niruddhādhvā rajyate badhyate rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चन्द्रमपि पत्राभ्रं जारितं खलु पारदे । तच्चरेत्सप्तधा भिन्नं चीर्णं चापि समुद्गिरेत्
niścandramapi patrābhraṃ jāritaṃ khalu pārade / taccaretsaptadhā bhinnaṃ cīrṇaṃ cāpi samudgiret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णपादांशसत्त्वोऽपि तत्तद्योगेषु योजितः । तत्तद्रोगे फलं शीघ्रं रसो धत्तेऽधिकं यतः
jīrṇapādāṃśasattvo'pi tattadyogeṣu yojitaḥ / tattadroge phalaṃ śīghraṃ raso dhatte'dhikaṃ yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र सत्त्वं द्रुतं बीजं रसजारणकर्मणि । उत्कृष्टं चापि तद्दिष्टं गुणैरष्टगुणं तथा
yatra sattvaṃ drutaṃ bījaṃ rasajāraṇakarmaṇi / utkṛṣṭaṃ cāpi taddiṣṭaṃ guṇairaṣṭaguṇaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवयोश्चरमो धातुरभ्रकं पारदस्तथा । एतयोर् मेलनान् न्ःणां क्व मृत्युः क्व दरिद्रता
śivayoścaramo dhāturabhrakaṃ pāradastathā / etayor melanān nḥṇāṃ kva mṛtyuḥ kva daridratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: वेर्ज़ेह्र्त् केइन् रेइनेस् अभ्रसत्त्व केवलाभ्रकसत्त्वं हि ग्रसत्येव न पारदः । ग्रस्तमप्यतिदुःखेन सर्वाङ्गव्यापि नो भवेत्
mercury:: verzehrt kein reines abhrasattva kevalābhrakasattvaṃ hi grasatyeva na pāradaḥ / grastamapyatiduḥkhena sarvāṅgavyāpi no bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माल्लोहान्तरोपेतं युक्तं च धातुसत्त्वकैः । अभ्रकक्षारयोः सिद्धः केवलं वपुःसिद्धिदः
tasmāllohāntaropetaṃ yuktaṃ ca dhātusattvakaiḥ / abhrakakṣārayoḥ siddhaḥ kevalaṃ vapuḥsiddhidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्रेणैकत्वकरणं लोहानां परिकथ्यते
abhreṇaikatvakaraṇaṃ lohānāṃ parikathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वन्द्वमेलापक फ़ोर् मेतल्स् कान्तस्य लाक्षागुडसर्जरसैः सधातकीगुग्गुलुटङ्कणैश्च । स्त्रीस्तन्यपिष्टैः समभागिकैश्च दुर्मेललोहान्यपि मेलयन्ति
dvandvamelāpaka for metals kāntasya lākṣāguḍasarjarasaiḥ sadhātakīgugguluṭaṅkaṇaiśca / strīstanyapiṣṭaiḥ samabhāgikaiśca durmelalohānyapi melayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वन्द्वमेलापक फ़ोर् मेतल्स् ताप्यचूर्णसमायुक्तं लोहद्वन्द्वं मिलेद्ध्रुवम् । द्वित्रिवारं परिध्मानात्क्षीरेऽक्षीरमिव ध्रुवम्
dvandvamelāpaka for metals tāpyacūrṇasamāyuktaṃ lohadvandvaṃ mileddhruvam / dvitrivāraṃ paridhmānātkṣīre'kṣīramiva dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेपरतिओन् ओफ़् अभ्रसत्त्व फ़ोर् जारण अभ्रसत्त्वं हि तुल्यांशताप्यसत्त्वसमन्वितम् । अभ्रशेषं कृतं ध्मानाद्भवेत्सुकरजारणम्
preparation of abhrasattva for jāraṇa abhrasattvaṃ hi tulyāṃśatāpyasattvasamanvitam / abhraśeṣaṃ kṛtaṃ dhmānādbhavetsukarajāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेपरतिओन् ओफ़् अभ्रसत्त्व फ़ोर् जारण यद्वा द्विगुणितं ताप्यं निर्व्यूढं घनसत्त्वके । तदन्तर्जारितं शीघ्रं रससिद्धिविधायकम्
preparation of abhrasattva for jāraṇa yadvā dviguṇitaṃ tāpyaṃ nirvyūḍhaṃ ghanasattvake / tadantarjāritaṃ śīghraṃ rasasiddhividhāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रेपरतिओन् ओफ़् अभ्रसत्त्व फ़ोर् चारण wइथ् लेअद् अन्द् तिन् एवं वङ्गेन नागेन घनसत्त्वं चरेद्रसः । तत्सत्त्वं धातुवादार्यं देहसिद्धौ विनिन्दितम्
preparation of abhrasattva for cāraṇa with lead and tin evaṃ vaṅgena nāgena ghanasattvaṃ caredrasaḥ / tatsattvaṃ dhātuvādāryaṃ dehasiddhau vininditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतौ पूती महादोषौ नागवङ्गौ निरुत्तमौ । रोगांश्च तनुतः शीघ्रं सेव्यमानौ परं खलु
etau pūtī mahādoṣau nāgavaṅgau niruttamau / rogāṃśca tanutaḥ śīghraṃ sevyamānau paraṃ khalu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भद्रुति तत्सत्त्वं गालयित्वा च वाससा रवकान्वितम् । दशांशताम्रपात्रस्थरसेश्वरविमर्दितम्
garbhadruti tatsattvaṃ gālayitvā ca vāsasā ravakānvitam / daśāṃśatāmrapātrastharaseśvaravimarditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्चतुःषष्टिभागेन समेतं शुद्धपारदम् । क्षाराम्ललवणोपेतं तप्तं खल्वे दिनत्रयम्
taccatuḥṣaṣṭibhāgena sametaṃ śuddhapāradam / kṣārāmlalavaṇopetaṃ taptaṃ khalve dinatrayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षालयित्वोष्णसन्धानैः क्षिप्त्वा काचकरण्डके । तदूर्ध्वाधो विडं दत्त्वा रसस्याष्टमभागतः
kṣālayitvoṣṇasandhānaiḥ kṣiptvā kācakaraṇḍake / tadūrdhvādho viḍaṃ dattvā rasasyāṣṭamabhāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्मुखे भूर्जमाधाय वेष्टयेदेकसूत्रतः । करण्डं वाससावेष्ट्य दोलायन्त्रविधानतः
tanmukhe bhūrjamādhāya veṣṭayedekasūtrataḥ / karaṇḍaṃ vāsasāveṣṭya dolāyantravidhānataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाम्लगोजलोपेतकाञ्जिकैः स्वेदयेत्त्र्यहम् । ततो निक्षिप्य लोहाश्मकम्बूनामेव भाजने
sarvāmlagojalopetakāñjikaiḥ svedayettryaham / tato nikṣipya lohāśmakambūnāmeva bhājane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षालयित्वोष्णसन्धानैर्वस्त्रेणोद्धृत्य तं द्रवम् । विशोष्य लग्नं हस्तेन मर्दयित्वा क्षणं रसम्
kṣālayitvoṣṇasandhānairvastreṇoddhṛtya taṃ dravam / viśoṣya lagnaṃ hastena mardayitvā kṣaṇaṃ rasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रे चतुर्गुणे क्षिप्त्वा गाढनिष्पीडनाद्रसः । सर्वोऽपि यदि निर्गच्छेद् गर्भे ग्रासस्तथा द्रुतः
vastre caturguṇe kṣiptvā gāḍhaniṣpīḍanādrasaḥ / sarvo'pi yadi nirgacched garbhe grāsastathā drutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गर्भद्रुति:: फ़ैलुरे:: रेपेतितिओन् सावशेषे पुनर्ग्रासे सविडं स्वेदयेत्पुनः । एवं ग्रासत्रयं भूयः सम्प्रदाय प्रयत्नतः
garbhadruti:: failure:: repetition sāvaśeṣe punargrāse saviḍaṃ svedayetpunaḥ / evaṃ grāsatrayaṃ bhūyaḥ sampradāya prayatnataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिग्रासेषु शेषेषु गर्भद्रावणतः परम् । पञ्चमाध्यायनिर्दिष्टे यन्त्रे कच्छपसंज्ञके
ṣaṣṭigrāseṣu śeṣeṣu garbhadrāvaṇataḥ param / pañcamādhyāyanirdiṣṭe yantre kacchapasaṃjñake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडेन संयुतं सूतं पुटेन्मृद्वग्निनोपलैः । यन्त्रादुद्धृत्य भूयोऽपि क्षालयित्वोष्णकाञ्जिकैः
viḍena saṃyutaṃ sūtaṃ puṭenmṛdvagninopalaiḥ / yantrāduddhṛtya bhūyo'pi kṣālayitvoṣṇakāñjikaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मर्दनोक्तविधानेन याममात्रं विमर्दयेत् । निर्मलत्वविधानाय रागान् गृह्णाति निर्मलः
mardanoktavidhānena yāmamātraṃ vimardayet / nirmalatvavidhānāya rāgān gṛhṇāti nirmalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्मर्द्यो रसो यत्नाद् ग्रासं ग्रासे पुटे पुटे । संमर्दितो भवेद्वापि रोगनाशनशक्तिमान्
tasmānmardyo raso yatnād grāsaṃ grāse puṭe puṭe / saṃmardito bhavedvāpi roganāśanaśaktimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: चारण भूसर्जिकालवणवर्गसमेतकाञ्चीसंयुक्तकाञ्जिकयुतं परिचार्यवस्तु । मेर्चुर्य्:: चारण सत्त्वोपलादिसकलं वरताम्रपत्रैर्जुष्टं च ह्यम्लमुदितं रसचारणाय
mercury:: cāraṇa bhūsarjikālavaṇavargasametakāñcīsaṃyuktakāñjikayutaṃ paricāryavastu / mercury:: cāraṇa sattvopalādisakalaṃ varatāmrapatrairjuṣṭaṃ ca hyamlamuditaṃ rasacāraṇāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारण रम्भापटुत्रिफललाङ्गलिकानिशार्धशोभाञ्जनाङ्घ्रिखरमञ्जरिकाङ्घ्रिसंख्यैः । सप्ताहकं परिविभावितकाञ्जिकोऽसौ क्लिन्नं हि लोहनिवहं ग्रसतीह सूतः
jāraṇa rambhāpaṭutriphalalāṅgalikāniśārdhaśobhāñjanāṅghrikharamañjarikāṅghrisaṃkhyaiḥ / saptāhakaṃ parivibhāvitakāñjiko'sau klinnaṃ hi lohanivahaṃ grasatīha sūtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बिड फ़ोर् गर्भद्रुति क्षारैश्चतुर्भिर् लवणैश्च षड्भिर् द्रवाम्लमिश्रैर् दशधा विभावितैः । स्वर्णादिलोहाभ्रकसत्त्वगर्भद्रुतिप्रहीत्यै बिड एष दिष्टः
biḍa for garbhadruti kṣāraiścaturbhir lavaṇaiśca ṣaḍbhir dravāmlamiśrair daśadhā vibhāvitaiḥ / svarṇādilohābhrakasattvagarbhadrutiprahītyai biḍa eṣa diṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डधारी वीथीतुल्ये गतमलरसः पञ्चशाणप्रमाणं भुक्त्वा सत्त्वं गगनजनितं षष्टिकाक्षारवह्नौ । तत्त्वं ह्येतद् व्रजति स जवात्सारधूमायनानि तत्तुल्योऽसौ मुनिभिरुदितो दण्डधारी च नाम्ना
daṇḍadhārī vīthītulye gatamalarasaḥ pañcaśāṇapramāṇaṃ bhuktvā sattvaṃ gaganajanitaṃ ṣaṣṭikākṣāravahnau / tattvaṃ hyetad vrajati sa javātsāradhūmāyanāni tattulyo'sau munibhirudito daṇḍadhārī ca nāmnā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डधारिन्:: तेस्त् फ़ोर् ँ गर्भद्रुतियुते सूते तृणं क्षिप्तं प्रतिष्ठते । ऊर्ध्वदण्डधरः सोऽयं दण्डधारी रसो मतः
daṇḍadhārin:: test for ~ garbhadrutiyute sūte tṛṇaṃ kṣiptaṃ pratiṣṭhate / ūrdhvadaṇḍadharaḥ so'yaṃ daṇḍadhārī raso mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: अभ्रजीर्ण:: मेदिच्। उसे यदि भजति हि मर्त्यस्तुल्यजीर्णाभ्रसूतं प्रतिदिनमिह गुञ्जामात्रया मासमात्रम् । शशधरपरिपाट्या ग्रासयोगेन स स्यात् ससुखहितशतायुर्मुक्तवार्धक्यदोषः
mercury:: abhrajīrṇa:: medic. use yadi bhajati hi martyastulyajīrṇābhrasūtaṃ pratidinamiha guñjāmātrayā māsamātram / śaśadharaparipāṭyā grāsayogena sa syāt sasukhahitaśatāyurmuktavārdhakyadoṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वलिपलितविहीनः सोऽपि रोगाद्विहीनः
valipalitavihīnaḥ so'pi rogādvihīnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन तेन हि योगेन योजनीयो महारसः । अभ्र:: सत्त्व:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् खसत्त्वः कुरुते तीव्रां क्षुधं रोगगणं हरेत्
tena tena hi yogena yojanīyo mahārasaḥ / abhra:: sattva:: medic. properties khasattvaḥ kurute tīvrāṃ kṣudhaṃ rogagaṇaṃ haret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयो ग्रासः = मेर्चुर्य्:: द्विगुणाभ्रजीर्णँ अष्टमांशप्रकारेण देयं ग्रासं द्वितीयकम् । चारणं द्रावणं चैवं यथापूर्वं प्रकल्प्यते
dvitīyo grāsaḥ = mercury:: dviguṇābhrajīrṇa~ aṣṭamāṃśaprakāreṇa deyaṃ grāsaṃ dvitīyakam / cāraṇaṃ drāvaṇaṃ caivaṃ yathāpūrvaṃ prakalpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारणं चापि कर्तव्यं कूर्मनामनि यन्त्रके । पञ्चमाध्यायमध्ये च निर्दिष्टं कूर्मयन्त्रकम्
jāraṇaṃ cāpi kartavyaṃ kūrmanāmani yantrake / pañcamādhyāyamadhye ca nirdiṣṭaṃ kūrmayantrakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
?? घनोद्भूतं सत्त्वं पलपरिमितं विंशतिपुटे रसे चत्वारिंशत् परिकलितचारं च जरितम् । पयःपङ्कप्रायं द्विगुणजरिताभ्रे वररसे यदा तद्विक्षिप्तं रसितरसरूपं सनिनदम्
?? ghanodbhūtaṃ sattvaṃ palaparimitaṃ viṃśatipuṭe rase catvāriṃśat parikalitacāraṃ ca jaritam / payaḥpaṅkaprāyaṃ dviguṇajaritābhre vararase yadā tadvikṣiptaṃ rasitarasarūpaṃ saninadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: द्विगुणाभ्रजीर्ण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् द्विगुणगगनजीर्णः सेवितः सूतराजः प्रतिदिनमिह गुञ्जामात्रया वर्षमात्रम् । विदधति वरकल्पं सिन्धुकन्दर्पतुल्यं दशशतमितवर्षप्राप्तदीर्घायुषं च
mercury:: dviguṇābhrajīrṇa:: medic. properties dviguṇagaganajīrṇaḥ sevitaḥ sūtarājaḥ pratidinamiha guñjāmātrayā varṣamātram / vidadhati varakalpaṃ sindhukandarpatulyaṃ daśaśatamitavarṣaprāptadīrghāyuṣaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुञ्जामात्रो रसेन्द्रोऽयम् अर्कवारिनिषेवितम् । क्षयाद्यान् अखिलान् रोगान् दुःसाध्यानपि साधयेत्
guñjāmātro rasendro'yam arkavāriniṣevitam / kṣayādyān akhilān rogān duḥsādhyānapi sādhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: त्रिगुणाभ्रजीर्णँ अमुना क्रमयोगेन ग्रासो देयस्तृतीयकः । पञ्चमाध्यायनिर्दिष्टे यन्त्रे चैवान्तरालिके । निरुध्य जारणां कुर्यात् द्रव्यस्य वार्त्तिकः
mercury:: triguṇābhrajīrṇa~ amunā kramayogena grāso deyastṛtīyakaḥ / pañcamādhyāyanirdiṣṭe yantre caivāntarālike / nirudhya jāraṇāṃ kuryāt dravyasya vārttikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
३। ग्रास => जलौका(बन्ध?) => ऊर्ध्वपातन => पक्षच्छेद परिफलघनयुक्तस् त्रिंशता तुल्यवारैर् ग्रसति यदि रसेन्द्रो यो जलौकाकृतिः सः । निखिलनिहितमूर्तिः निष्पतेदुद्गतोऽसौ पुनरपि निजपात्रे छिन्नपक्षः स सूतः
3. grāsa => jalaukā(bandha?) => ūrdhvapātana => pakṣaccheda pariphalaghanayuktas triṃśatā tulyavārair grasati yadi rasendro yo jalaukākṛtiḥ saḥ / nikhilanihitamūrtiḥ niṣpatedudgato'sau punarapi nijapātre chinnapakṣaḥ sa sūtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: त्रिगुणाभ्रजीर्णँ:: मेदिच्। उसे जातः सूतस् त्रिगुणगगनग्राससंपुष्टमूर्तिर् भस्मीभूतं यवपरिमितं वज्रभस्मादियुक्तम् । तं चेन्मर्त्यो भजति हि सदा जायते दिव्यदेहो जीवेत् कल्पत्रिदशशतिकान् वत्सराणां प्रकामम्
mercury:: triguṇābhrajīrṇa~:: medic. use jātaḥ sūtas triguṇagaganagrāsasaṃpuṣṭamūrtir bhasmībhūtaṃ yavaparimitaṃ vajrabhasmādiyuktam / taṃ cenmartyo bhajati hi sadā jāyate divyadeho jīvet kalpatridaśaśatikān vatsarāṇāṃ prakāmam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धार्थद्वयमानेन मूर्छितस् ताप्यभस्मना । हिनस्ति सकलान् रोगान् सप्तवारेण रोगिणम्
siddhārthadvayamānena mūrchitas tāpyabhasmanā / hinasti sakalān rogān saptavāreṇa rogiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थो ग्रासः बद्धो वा भस्मतां नीतः सिद्धार्थप्रमितो नरैः । व्योषवेल्लमधूपेतः चतुर्मासनिषेवितः
caturtho grāsaḥ baddho vā bhasmatāṃ nītaḥ siddhārthapramito naraiḥ / vyoṣavellamadhūpetaḥ caturmāsaniṣevitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वलीपलितनिर्मुक्तं मनुष्यं कुरुते ध्रुवम् । प्रमत्तद्विपदर्पाढ्यं कन्दर्प इव रूपिणम्
valīpalitanirmuktaṃ manuṣyaṃ kurute dhruvam / pramattadvipadarpāḍhyaṃ kandarpa iva rūpiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्दर्पदर्पजिद्रूपे पापसन्तापवर्जितः । जीवेत् त्रिंशच्छतान्यष्टानीह वर्षाणि मानवः । सेवनाद्रमते चासावङ्गनानां शतं तथा
kandarpadarpajidrūpe pāpasantāpavarjitaḥ / jīvet triṃśacchatānyaṣṭānīha varṣāṇi mānavaḥ / sevanādramate cāsāvaṅganānāṃ śataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरां लोहसमां स्थूलां स्पर्शमात्रेण लीलया । रसोऽसौ बन्धमायातो मोदयत्येव निश्चितम्
varāṃ lohasamāṃ sthūlāṃ sparśamātreṇa līlayā / raso'sau bandhamāyāto modayatyeva niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतमुत्थापयेन्मर्त्यश्चक्षुषोः क्षेपमात्रतः । निहन्ति सकलान्रोगान्घ्रातः शीघ्रं न संशयः
mṛtamutthāpayenmartyaścakṣuṣoḥ kṣepamātrataḥ / nihanti sakalānrogānghrātaḥ śīghraṃ na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चमो ग्रासः एवं च पञ्चमो ग्रासः प्रदातव्योऽष्टमांशतः । स पात्रस्थोऽग्निसंतप्तो न गच्छति कथञ्चन
pañcamo grāsaḥ evaṃ ca pañcamo grāsaḥ pradātavyo'ṣṭamāṃśataḥ / sa pātrastho'gnisaṃtapto na gacchati kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पक्षच्छिन्न इत्युक्तः स मुक्तोऽखिलदुर्गुणैः । सोऽयं निषेवितः सूतस्त्रिमासं राजिकामितः
sa pakṣacchinna ityuktaḥ sa mukto'khiladurguṇaiḥ / so'yaṃ niṣevitaḥ sūtastrimāsaṃ rājikāmitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विडङ्गत्रिफलाक्षौद्रैः खे देवैः सह सङ्गमम् । घ्राणमात्रेण सूतेन्द्रः सर्वरोगनिकृन्तनः
viḍaṅgatriphalākṣaudraiḥ khe devaiḥ saha saṅgamam / ghrāṇamātreṇa sūtendraḥ sarvaroganikṛntanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणा एते विनिर्दिष्टा रसस्य रसवादिभिः । सकलास्ते गुणाः सत्या भैरवेण प्रकीर्तिताः
guṇā ete vinirdiṣṭā rasasya rasavādibhiḥ / sakalāste guṇāḥ satyā bhairaveṇa prakīrtitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्ठो ग्रासः पलैश्चतुर्भिर्दातव्यो ग्रासः षष्ठोऽपि पूर्ववत् । षड्गुणाभ्रकजीर्णोऽसौ सुधातुल्यो गुणोदयः
ṣaṣṭho grāsaḥ palaiścaturbhirdātavyo grāsaḥ ṣaṣṭho'pi pūrvavat / ṣaḍguṇābhrakajīrṇo'sau sudhātulyo guṇodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्षपप्रमितो मासं खण्डोपलकसंयुक्तः । मासेन कुरुते देहं तच्छतायुषजीविनम्
sarṣapapramito māsaṃ khaṇḍopalakasaṃyuktaḥ / māsena kurute dehaṃ tacchatāyuṣajīvinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बद्धोऽयं कुरुते चैव मुखस्थः खेचरीं गतिम् । वारयत्यपि शस्त्राणि दिव्यान्यपि सहस्रशः
baddho'yaṃ kurute caiva mukhasthaḥ khecarīṃ gatim / vārayatyapi śastrāṇi divyānyapi sahasraśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशदन्तिबलः श्रीमान् सर्वलोकेषु पूजितः । रञ्जितः सारितः सम्यक् क्रामणेन समन्वितः । कोटिवेधी भवत्येव अबद्धः कुन्तवेधकः
daśadantibalaḥ śrīmān sarvalokeṣu pūjitaḥ / rañjitaḥ sāritaḥ samyak krāmaṇena samanvitaḥ / koṭivedhī bhavatyeva abaddhaḥ kuntavedhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समर्थो न रसस्यास्य गुणान् वक्तुं महीतले । कोऽपि श्रीसोमदेवो वा प्रभावं वेत्ति शङ्करः
samartho na rasasyāsya guṇān vaktuṃ mahītale / ko'pi śrīsomadevo vā prabhāvaṃ vetti śaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तमो ग्रासः ग्रासस्तु सप्तमो देयो वारद्वितययोगतः । द्रावणं जारणं तस्य यथापूर्वं प्रकल्पयेत्
saptamo grāsaḥ grāsastu saptamo deyo vāradvitayayogataḥ / drāvaṇaṃ jāraṇaṃ tasya yathāpūrvaṃ prakalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं भस्मीकृतः सूतो लिक्षामात्रेण सेवितः । त्रिफलामल्लखण्डाभ्यां मासस्यार्धेन मानवम्
ayaṃ bhasmīkṛtaḥ sūto likṣāmātreṇa sevitaḥ / triphalāmallakhaṇḍābhyāṃ māsasyārdhena mānavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोटिकन्दर्परूपाढ्यं शक्रतुल्यपराक्रमम् । पूजितं सर्वदेवैश्च वेदकल्पयुगायुषम्
koṭikandarparūpāḍhyaṃ śakratulyaparākramam / pūjitaṃ sarvadevaiśca vedakalpayugāyuṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानवन्तं कालं च त्रिकालज्ञानसंयुतम् । शापानुग्रहणे शक्तं दिव्यस्त्रीशतरञ्जनम् । कुरुते नात्र सन्देहो नन्दिनो वचनं यतः
vijñānavantaṃ kālaṃ ca trikālajñānasaṃyutam / śāpānugrahaṇe śaktaṃ divyastrīśatarañjanam / kurute nātra sandeho nandino vacanaṃ yataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रञ्जितः सारितः सोऽयं क्रामणेन समन्वितः । धूमवेधी भवेन्नूनं नात्र कार्या विचारणा
rañjitaḥ sāritaḥ so'yaṃ krāmaṇena samanvitaḥ / dhūmavedhī bhavennūnaṃ nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टमो ग्रासः ततश्चैवाष्टमो ग्रासो दातव्यः समभागतः । जीर्णाष्टगुणसत्त्वाभ्रो रसेन्द्रो भस्त्रिकाशतैः
aṣṭamo grāsaḥ tataścaivāṣṭamo grāso dātavyaḥ samabhāgataḥ / jīrṇāṣṭaguṇasattvābhro rasendro bhastrikāśataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रध्मातोऽपि न यात्येव नैव किंचित्प्रहीयते । सोऽयमग्निसहो नाम्ना संख्यातीतगुणोदयः
pradhmāto'pi na yātyeva naiva kiṃcitprahīyate / so'yamagnisaho nāmnā saṃkhyātītaguṇodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संख्यातीतप्रभाढ्यश्च चित्रवीर्यो महाबलः । लिक्षामात्रो रसेन्द्रोऽयं सेवितः सितया सह
saṃkhyātītaprabhāḍhyaśca citravīryo mahābalaḥ / likṣāmātro rasendro'yaṃ sevitaḥ sitayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकरोत्येकवारेण नरं सर्वाङ्गसुन्दरम् । रुद्रतुल्यं महैश्वर्यं विष्णुतुल्यं पराक्रमम्
prakarotyekavāreṇa naraṃ sarvāṅgasundaram / rudratulyaṃ mahaiśvaryaṃ viṣṇutulyaṃ parākramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाङ्कतुल्यं सत्कान्तिं सूर्यतुल्यप्रतापिनम् । चतुर्मुखसमायुष्यं नेत्रे तार्क्ष्यदृशाविव
śaśāṅkatulyaṃ satkāntiṃ sūryatulyapratāpinam / caturmukhasamāyuṣyaṃ netre tārkṣyadṛśāviva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रञ्जितः सारितः सम्यक् क्रामणेन समन्वितः । शब्दवेधी भवेत्सोऽयं शिववत् सर्वतोमुखः
rañjitaḥ sāritaḥ samyak krāmaṇena samanvitaḥ / śabdavedhī bhavetso'yaṃ śivavat sarvatomukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्थानभैरवाद्यैश्च शतकोटिप्रविस्तरैः । कोटिभिश्चापि कार्त्स्न्येन रसस्यास्य महागुणैः । शक्यं तेनैव संस्तोतुं तरङ्गा इव सागरे
manthānabhairavādyaiśca śatakoṭipravistaraiḥ / koṭibhiścāpi kārtsnyena rasasyāsya mahāguṇaiḥ / śakyaṃ tenaiva saṃstotuṃ taraṅgā iva sāgare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधकस्याल्पभावेन शङ्करस्याप्रसादतः । यथावदौषधाज्ञानाद् अयथाहृतभैषजैः
sādhakasyālpabhāvena śaṅkarasyāprasādataḥ / yathāvadauṣadhājñānād ayathāhṛtabhaiṣajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धवत्यपरिज्ञानादयथावच्च साधनात् । न सिध्यति कलौ सूतः संशयेन प्रकुर्वताम्
gandhavatyaparijñānādayathāvacca sādhanāt / na sidhyati kalau sūtaḥ saṃśayena prakurvatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छिन्नपक्षलक्षण ऊर्ध्वाधःपतनेऽशक्तो निरुद्धाध्वा न कुछविः । जीर्णाभ्रको भवेत्सूतः छिन्नपक्षः स उच्यते
chinnapakṣalakṣaṇa ūrdhvādhaḥpatane'śakto niruddhādhvā na kuchaviḥ / jīrṇābhrako bhavetsūtaḥ chinnapakṣaḥ sa ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: "अगे" अच्चोर्दिन्ग् तो अभ्र समाभ्रजीर्णे बालः स्यात् किशोरो द्विगुणाभ्रकः । युवा चतुर्गुणाभ्राशी षड्गुणाभ्रकजीर्णवान्
mercury:: "age" according to abhra samābhrajīrṇe bālaḥ syāt kiśoro dviguṇābhrakaḥ / yuvā caturguṇābhrāśī ṣaḍguṇābhrakajīrṇavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धश्चैवातिवृद्धश्च भवेदष्टगुणाभ्रकः । बालस्तु कल्पनीयेन देहलोहविधायकः
vṛddhaścaivātivṛddhaśca bhavedaṣṭaguṇābhrakaḥ / bālastu kalpanīyena dehalohavidhāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमारः पिष्टतां प्राप्तो देहलोहकरो भवेत् । स्वर्णेन सारितसूतो युवा सिद्धिविधायकः
kumāraḥ piṣṭatāṃ prāpto dehalohakaro bhavet / svarṇena sāritasūto yuvā siddhividhāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहलोहकरो वृद्धो भवेद्भस्मत्वमागतः । अतिवृद्धो रसो वृद्धो वक्त्रस्थः सर्वसिद्धिदः
dehalohakaro vṛddho bhavedbhasmatvamāgataḥ / ativṛddho raso vṛddho vaktrasthaḥ sarvasiddhidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र बालः कुमारश्च नेष्यते तु रसायने । तरुणो रोगनाशार्थं देहरक्षाकरस्तथा
tatra bālaḥ kumāraśca neṣyate tu rasāyane / taruṇo roganāśārthaṃ deharakṣākarastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धश्चैवातिवृद्धश्च देहलोहकरावुभौ । मेर्चुर्य्:: इन्फ़्लुएन्चे ओफ़् जीर्णाभ्र ओन् फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस् किंचिद् अग्निसहसाभो भवेत्तुल्याभ्रजारितः
vṛddhaścaivātivṛddhaśca dehalohakarāvubhau / mercury:: influence of jīrṇābhra on phys. properties kiṃcid agnisahasābho bhavettulyābhrajāritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणाभ्रकजीर्णस्तु धूमत्वं नैव गच्छति । दधिवद्बन्धमायाति सूतेन्द्रः त्रिगुणाभ्रकः
dviguṇābhrakajīrṇastu dhūmatvaṃ naiva gacchati / dadhivadbandhamāyāti sūtendraḥ triguṇābhrakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहसिद्धिकरः सूतो व्योम्नि जीर्णे चतुर्गुणे । जीर्णषष्ठगुणाभ्रस्तु ब्रह्मायुष्यप्रदो रसः
dehasiddhikaraḥ sūto vyomni jīrṇe caturguṇe / jīrṇaṣaṣṭhaguṇābhrastu brahmāyuṣyaprado rasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीर्णसप्तगुणाभ्रस्तु दद्यादायुः सविक्रमः । प्रदत्ते शङ्करायुष्यं जारितेऽष्टगुणेऽभ्रके । मेअसुरेस् अगैन्स्त् ग्रासाजीर्ण ग्रासाजीर्णरसं पात्य पुनः संदीप्य जारयेत्
jīrṇasaptaguṇābhrastu dadyādāyuḥ savikramaḥ / pradatte śaṅkarāyuṣyaṃ jārite'ṣṭaguṇe'bhrake / measures against grāsājīrṇa grāsājīrṇarasaṃ pātya punaḥ saṃdīpya jārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शुल्बस्य तीक्ष्णस्य कान्तस्य रजतस्य च । सुवर्णस्य च बीजानि विधाय परिजारयेत्
tataḥ śulbasya tīkṣṇasya kāntasya rajatasya ca / suvarṇasya ca bījāni vidhāya parijārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् चोप्पेर् अभ्रकोक्तप्रकारेण द्रावणं जारणं तथा । रसस्य रञ्जनी प्रोक्ता तीक्ष्णकान्तार्कजारणा
mercury:: jāraṇa:: with copper abhrakoktaprakāreṇa drāvaṇaṃ jāraṇaṃ tathā / rasasya rañjanī proktā tīkṣṇakāntārkajāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्तत्क्षाराम्लकस्वेदैर् यत्नतो विहितश्चरेत् । शतधा दरदव्यूढं ताम्रं हि त्रिगुणं रसे
tattatkṣārāmlakasvedair yatnato vihitaścaret / śatadhā daradavyūḍhaṃ tāmraṃ hi triguṇaṃ rase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारणाज्जायते तेन द्रुतमाणिक्यसन्निभः । ताम्रेण बलवान्सूतः सूर्यतुल्यपराक्रमः
jāraṇājjāyate tena drutamāṇikyasannibhaḥ / tāmreṇa balavānsūtaḥ sūryatulyaparākramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिदोषैः कृतनिःशेषं रसोऽयं जीवयत्यलम् । सेवितोऽयं रसो मासं गुञ्जया तुलितोऽन्वहम् । कुर्याद्भीमसमं मर्त्यं मुक्ते च भुजि विक्रमम्
tridoṣaiḥ kṛtaniḥśeṣaṃ raso'yaṃ jīvayatyalam / sevito'yaṃ raso māsaṃ guñjayā tulito'nvaham / kuryādbhīmasamaṃ martyaṃ mukte ca bhuji vikramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् तीक्ष्णलोह क्रामणं जारणं वेधो रञ्जनं वेगकारिता । हिङ्गुलशतनिर्व्यूढात् तीक्ष्णग्रासाद् रसे भवेत्
mercury:: jāraṇa:: with tīkṣṇaloha krāmaṇaṃ jāraṇaṃ vedho rañjanaṃ vegakāritā / hiṅgulaśatanirvyūḍhāt tīkṣṇagrāsād rase bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समांशतो जारिततीक्ष्णसूतो निषेवितः पादमितो द्विमासम् । करोति मर्त्यं गतमृत्युभीतिं महाबलं ध्वस्तरुजं सुपुत्रम्
samāṃśato jāritatīkṣṇasūto niṣevitaḥ pādamito dvimāsam / karoti martyaṃ gatamṛtyubhītiṃ mahābalaṃ dhvastarujaṃ suputram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूतो द्वित्रिचतुःपञ्चगुणस्तीक्ष्णेन जारितः । उत्तरोत्तरतस्तस्य गुणः केनेह वर्ण्यते । मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् कान्तलोह कान्तजीर्णरसश् चैवं गुणैः कोटिगुणं भवेत्
sūto dvitricatuḥpañcaguṇastīkṣṇena jāritaḥ / uttarottaratastasya guṇaḥ keneha varṇyate / mercury:: jāraṇa:: with kāntaloha kāntajīrṇarasaś caivaṃ guṇaiḥ koṭiguṇaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विगुणजरितकान्तो व्याधिबाधां हिनस्ति हरति च रस उच्चैर्व्याधिवक्रं क्षणेन । वलिपलितविकारं दुःखदारिद्र्यमृत्युं जनयति वरपुत्रं सच्चरित्रं रसेन्द्रः
dviguṇajaritakānto vyādhibādhāṃ hinasti harati ca rasa uccairvyādhivakraṃ kṣaṇena / valipalitavikāraṃ duḥkhadāridryamṛtyuṃ janayati varaputraṃ saccaritraṃ rasendraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: जारण:: wइथ् गोल्द् पादांशेनार्धभागेन त्रिपादेन समांशतः । द्विगुणत्रिगुणांशाभ्यां तथा पञ्चगुणांशतः
mercury:: jāraṇa:: with gold pādāṃśenārdhabhāgena tripādena samāṃśataḥ / dviguṇatriguṇāṃśābhyāṃ tathā pañcaguṇāṃśataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतनिर्व्यूढमाक्षीकस्वर्णजीर्णो महारसः । जायते त्रिजगत्पूज्यश् चिन्तामणिसमोदयः
śatanirvyūḍhamākṣīkasvarṇajīrṇo mahārasaḥ / jāyate trijagatpūjyaś cintāmaṇisamodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विड:: फ़ोर् जारण ओफ़् मेर्चुर्य् wइथ् गोल्द् पञ्चाङ्गमूलकक्षारक्षिप्तक्षालितगोजलैः । शतभावितगन्धाश्म बिडं हेमादिजारणम्
viḍa:: for jāraṇa of mercury with gold pañcāṅgamūlakakṣārakṣiptakṣālitagojalaiḥ / śatabhāvitagandhāśma biḍaṃ hemādijāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मेर्चुर्य्:: समस्वर्णजीर्ण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् समजरितसुवर्णं सर्वशक्त्यातिपूज्या दिनकरदिनमात्रं सेवितो माषमात्रम् । बहुविधगदमुक्तं हन्ति वार्धक्यमुच्चैः वृकजठरदृढाशौद्दामम् अग्निं च कुर्यात्
mercury:: samasvarṇajīrṇa:: medic. properties samajaritasuvarṇaṃ sarvaśaktyātipūjyā dinakaradinamātraṃ sevito māṣamātram / bahuvidhagadamuktaṃ hanti vārdhakyamuccaiḥ vṛkajaṭharadṛḍhāśauddāmam agniṃ ca kuryāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वन्ध्यरोगम् असाध्यत्वं पुरुषस्य समन्ततः । विनिहन्ति न सन्देहः कुर्याच्छतधनं नरम्
vandhyarogam asādhyatvaṃ puruṣasya samantataḥ / vinihanti na sandehaḥ kuryācchatadhanaṃ naram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.