Somadeva: Rasendracudamani, chapters 9

मधुरत्रय घृतं खण्डो माक्षिकं च विज्ञेयं मधुरत्रयम् । मूत्रवर्गः मूत्राणि हस्तिकरभमहिषीखरवाजिनाम्

madhuratraya ghṛtaṃ khaṇḍo mākṣikaṃ ca vijñeyaṃ madhuratrayam / mūtravargaḥ mūtrāṇi hastikarabhamahiṣīkharavājinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोऽजावीनां स्त्रियः पुंसां पुष्पं बीजं च योजयेत् । पञ्चमृत्तिका इष्टिका गैरिकं लोणं भस्म वल्मीकमृत्तिका

go'jāvīnāṃ striyaḥ puṃsāṃ puṣpaṃ bījaṃ ca yojayet / pañcamṛttikā iṣṭikā gairikaṃ loṇaṃ bhasma valmīkamṛttikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसप्रयोगकुशलैः कीर्तिताः पञ्चमृत्तिकाः । क्षारत्रय टङ्कणं च यवक्षारः सर्जिक्षारस्तृतीयकः

rasaprayogakuśalaiḥ kīrtitāḥ pañcamṛttikāḥ / kṣāratraya ṭaṅkaṇaṃ ca yavakṣāraḥ sarjikṣārastṛtīyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारवर्गः पलाशकदलीशिग्रुतिलापामार्गमोक्षकाः । मूलकस् तिन्तिडीबोधिरक्तराजगिरिस् तथा

kṣāravargaḥ palāśakadalīśigrutilāpāmārgamokṣakāḥ / mūlakas tintiḍībodhiraktarājagiris tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कम्बलोऽपरकुड्यानि क्षारश्चैषां पृथग्विधः । क्षारवर्ग इति प्रोक्तः दीपनश्च महाबलः

kambalo'parakuḍyāni kṣāraścaiṣāṃ pṛthagvidhaḥ / kṣāravarga iti proktaḥ dīpanaśca mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नादिजारणश्चापि सर्वलोहादिजारणः । अम्लवर्गः अम्लवेतसजम्बीरनिम्बुकं राजनिम्बुकम्

ratnādijāraṇaścāpi sarvalohādijāraṇaḥ / amlavargaḥ amlavetasajambīranimbukaṃ rājanimbukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बदरं बीजपूरं च तिन्तिडी चुक्रिका तथा । चणाम्लं काञ्जिकं तद्वदम्लिका चाम्लदाडिमम्

badaraṃ bījapūraṃ ca tintiḍī cukrikā tathā / caṇāmlaṃ kāñjikaṃ tadvadamlikā cāmladāḍimam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करमर्दं च कोलाम्लमम्लवर्गोऽयमुच्यते । रसादीनां विशुद्ध्यर्थं द्रावणे जारणे हितः

karamardaṃ ca kolāmlamamlavargo'yamucyate / rasādīnāṃ viśuddhyarthaṃ drāvaṇe jāraṇe hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणवर्गः सामुद्रं सिन्धुसंजातं काचोत्थं विडसंज्ञितम् । सौवर्चलमथो रौमं चुल्लिकं च गडादि च

lavaṇavargaḥ sāmudraṃ sindhusaṃjātaṃ kācotthaṃ viḍasaṃjñitam / sauvarcalamatho raumaṃ cullikaṃ ca gaḍādi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणानामयं वर्गो रुच्यः पाचनदीपनः । द्रावणः शोधनः सर्वलोहानां भस्मनामपि

lavaṇānāmayaṃ vargo rucyaḥ pācanadīpanaḥ / drāvaṇaḥ śodhanaḥ sarvalohānāṃ bhasmanāmapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषवर्गः शृङ्गिकं कालकूटं च वत्सनाभं च सक्तुकम् । पीतं च विषवर्गोऽयं स वरः परिकीर्तितः

viṣavargaḥ śṛṅgikaṃ kālakūṭaṃ ca vatsanābhaṃ ca saktukam / pītaṃ ca viṣavargo'yaṃ sa varaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषवर्ग:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् रसकर्मणि शस्तोऽयं तद्बन्धनवधेऽपि च । अयुक्त्या सेवितश्चायं मारयत्येव निश्चितम्

viṣavarga:: medic. properties rasakarmaṇi śasto'yaṃ tadbandhanavadhe'pi ca / ayuktyā sevitaścāyaṃ mārayatyeva niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविषवर्गः लाङ्गली विषमुष्टिश्च करवीरश् च जया तथा । नीलकः कनकोऽर्कश्च वर्गो ह्युपविषात्मकः

upaviṣavargaḥ lāṅgalī viṣamuṣṭiśca karavīraś ca jayā tathā / nīlakaḥ kanako'rkaśca vargo hyupaviṣātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपविष:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् दीपनः पाचनो भेदी रसे क्वापि च युज्यते । विषेषु जङ्गमाद्येषु विषं सर्पस्य नापरम्

upaviṣa:: medic. properties dīpanaḥ pācano bhedī rase kvāpi ca yujyate / viṣeṣu jaṅgamādyeṣu viṣaṃ sarpasya nāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलवर्गः तिलातसीकुसुम्भानां निम्बस्य करजस्य च । राज्याः सिद्धार्थकस्यापि गुञ्जाकङ्गुणिबीजयोः

tailavargaḥ tilātasīkusumbhānāṃ nimbasya karajasya ca / rājyāḥ siddhārthakasyāpi guñjākaṅguṇibījayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूकस्य च तैलैश्च तैलवर्गो रसे हितः । दुग्धवर्गः हस्त्यश्ववनिताधेनुगर्दभीछागिकाविकाः

madhūkasya ca tailaiśca tailavargo rase hitaḥ / dugdhavargaḥ hastyaśvavanitādhenugardabhīchāgikāvikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्ट्रिकोदुम्बराश्वत्थभानुन्यग्रोधतिल्वकः । दुग्धिका स्नुग्गणं चैतत्तथैवोत्तमकर्णिका

uṣṭrikodumbarāśvatthabhānunyagrodhatilvakaḥ / dugdhikā snuggaṇaṃ caitattathaivottamakarṇikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषां दुग्धैर् विनिर्दिष्टो दुग्धवर्गो रसादिषु । पित्तवर्गः महिषक्रोडमत्स्यानां छागस्य च शिखण्डिनः

eṣāṃ dugdhair vinirdiṣṭo dugdhavargo rasādiṣu / pittavargaḥ mahiṣakroḍamatsyānāṃ chāgasya ca śikhaṇḍinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णाहिरोहितानां च मार्जारस्य च मायुभिः । प्रोक्तः पित्तगणः सूतवधबन्धनभावने

kṛṣṇāhirohitānāṃ ca mārjārasya ca māyubhiḥ / proktaḥ pittagaṇaḥ sūtavadhabandhanabhāvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वसावर्गः भेककूर्मवराहाहिनरमांससमुत्थया । वसया च वसावर्गो रसकर्मणि शस्यते

vasāvargaḥ bhekakūrmavarāhāhinaramāṃsasamutthayā / vasayā ca vasāvargo rasakarmaṇi śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विड्गणः पारावतस्य चाषस्य कपोतस्य कलापिनः । गृध्रस्य कुक्कुटस्यापि विनिर्दिष्टो हि विड्गणः

viḍgaṇaḥ pārāvatasya cāṣasya kapotasya kalāpinaḥ / gṛdhrasya kukkuṭasyāpi vinirdiṣṭo hi viḍgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोधनः सर्वलोहानां पुटनाल्लेपनात् खलु । रक्तवर्गः कुसुम्भखदिरो लाक्षा मञ्जिष्ठा रक्तचन्दनम्

śodhanaḥ sarvalohānāṃ puṭanāllepanāt khalu / raktavargaḥ kusumbhakhadiro lākṣā mañjiṣṭhā raktacandanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्री च बन्धुजीवं च तथा कर्पूरगन्धिनी । माक्षिकं चेति विज्ञेयो रक्तवर्गो ऽतिरञ्जनः

adrī ca bandhujīvaṃ ca tathā karpūragandhinī / mākṣikaṃ ceti vijñeyo raktavargo 'tirañjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतवर्गः किंशुकः कर्णिकारश्च हरिद्राद्वितयं तथा । पीतवर्गोऽयमुद्दिष्टो रसराजस्य कर्मणि

pītavargaḥ kiṃśukaḥ karṇikāraśca haridrādvitayaṃ tathā / pītavargo'yamuddiṣṭo rasarājasya karmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वेतवर्गः तगरः कुटजं कुन्दो गुञ्जा जीवन्तिका तथा । सितोऽम्भोरुहकन्दश्च श्वेतवर्ग उदाहृतः

śvetavargaḥ tagaraḥ kuṭajaṃ kundo guñjā jīvantikā tathā / sito'mbhoruhakandaśca śvetavarga udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णवर्गः कदली क्रूरवल्ली च त्रिफला नीलिका नलः । पङ्कः कासीसबालाम्रं कृष्णवर्ग उदाहृतः

kṛṣṇavargaḥ kadalī krūravallī ca triphalā nīlikā nalaḥ / paṅkaḥ kāsīsabālāmraṃ kṛṣṇavarga udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तवर्गादिवर्गैश्च द्रव्यं यज्जारणात्मकम् । भावनीयं प्रयत्नेन तादृग्रागाप्तये खलु

raktavargādivargaiśca dravyaṃ yajjāraṇātmakam / bhāvanīyaṃ prayatnena tādṛgrāgāptaye khalu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोधनीयगणः काचटङ्कणशिप्राभिः शोधनीयो गणो मतः । सत्त्वानां बद्धसूतस्य लोहानां मलनाशनः । कापालिकागणध्वंसी रसवादिभिरुच्यते

śodhanīyagaṇaḥ kācaṭaṅkaṇaśiprābhiḥ śodhanīyo gaṇo mataḥ / sattvānāṃ baddhasūtasya lohānāṃ malanāśanaḥ / kāpālikāgaṇadhvaṃsī rasavādibhirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुकरवर्गः महिषीमेषशृङ्गोऽत्र कलिङ्गोद्भवबीजयुक् । शशास्थीनि च योगोऽयं लोहकाठिन्यनाशनः

mṛdukaravargaḥ mahiṣīmeṣaśṛṅgo'tra kaliṅgodbhavabījayuk / śaśāsthīni ca yogo'yaṃ lohakāṭhinyanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रावकवर्गः गुडगुग्गुलुगुञ्जाज्यसारघैष्टङ्कणान्वितैः । दुर्द्रावाखिललोहादेर् द्रावणेऽयं गणो मतः

drāvakavargaḥ guḍagugguluguñjājyasāraghaiṣṭaṅkaṇānvitaiḥ / durdrāvākhilalohāder drāvaṇe'yaṃ gaṇo mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षाराः सर्वे मलं हन्युरम्लं शोधनजारणम् । मान्द्यं विषाणि निघ्नन्ति स्नैग्ध्यं स्नेहाः प्रकुर्वते

kṣārāḥ sarve malaṃ hanyuramlaṃ śodhanajāraṇam / māndyaṃ viṣāṇi nighnanti snaigdhyaṃ snehāḥ prakurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.